პარასკევს, ალასკაზე დონალდ ტრამპისა და ვლადიმირ პუტინის პირისპირ შეხვედრა გაიმართება. შეხვედრა ადგილობრივი დროით 11:30 საათზე, თბილისის დროით კი 23:30 საათზე დაიწყება. ანალიტიკოსების აზრით, რუსეთის ლიდერმა უკვე მიიღო ის, რაც სურდა — დიპლომატიური რეაბილიტაცია მსოფლიო არენაზე. ნებისმიერი მსჯელობა იმაზე, რას ცდილობს მიაღწიოს ამ მოლაპარაკებების დროს აშშ-ის პრეზიდენტი, რთულდება მისი არასისტემური განცხადებებისა და ქმედებების გამო.
ტრამპი პუტინს მიიღებს ელმენდორფ-რიჩარდსონის სამხედრო ბაზაზე, რომელიც მდებარეობს ანკორიჯში — ალასკის ყველაზე დიდ ქალაქში, რომლის მოსახლეობა დაახლოებით 300 ათასი ადამიანია.
როგორც გუშინ რუსეთის პრეზიდენტის თანაშემწემ იური უშაკოვმა განაცხადა, მოლაპარაკებების დაწყება დაგეგმილია მოსკოვის დროით 22:30 საათზე: ჯერ პუტინი და ტრამპი პირისპირ შეხვდებიან, შემდეგ კი — დელეგაციების მონაწილეობით ფორმატში „ხუთი ხუთზე“.
რუსეთის დელეგაციაში შედიან უშაკოვი, საგარეო საქმეთა მინისტრი სერგეი ლავროვი, თავდაცვის მინისტრი ანდრეი ბელოუსოვი, ფინანსთა მინისტრი ანტონ სილუანოვი და პრეზიდენტის სპეციალური წარმომადგენელი კირილ დმიტრიევი.
პრეზიდენტის მრჩეველი ვლადიმირ მედინსკი, რომელიც სტამბოლის შეხვედრებზე რუსეთის დელეგაციას ხელმძღვანელობდა, მოლაპარაკებებში არ მონაწილეობს.
უშაკოვის განცხადებით, ამერიკული დელეგაციის შემადგენლობაც უკვე განსაზღვრულია, თუმცა მისი წევრების სახელები არ დაუკონკრეტებია.
მოსალოდნელია, რომ ტრამპი და პუტინი შეხვედრის დაწყებამდე ჟურნალისტებს „რამდენიმე სიტყვას“ ეტყვიან, ხოლო მისი დასრულების შემდეგ ერთობლივ პრესკონფერენციას გამართავენ.
როგორი შეიძლება იყოს შეთავაზებები?
2021 წლის შემდეგ პირველი აშშ–რუსეთის უმაღლესი დონის სამიტის შესახებ შეთანხმება მიღწეულია გასულ კვირას აშშ-ის პრეზიდენტის სპეციალური წარგზავნილ სტივ უიტკოფსა და ვლადიმირ პუტინს შორის შეხვედრის შედეგად.
უიტკოფი მოსკოვში 6 აგვისტოს ჩავიდა, ხოლო 8 აგვისტოს იწურებოდა ულტიმატუმის ვადა, რომელზეც აშშ-ის პრეზიდენტმა ივლისის ბოლოს განაცხადა. მაშინ, პუტინთან უშედეგო სატელეფონო საუბართა სერიის შემდეგ, ტრამპმა განაცხადა, რომ იმედგაცრუებულია რუსეთის ლიდერით და აძლევს მას 10 დღეს იმის საჩვენებლად, რომ ის ნამდვილად მშვიდობას ისახავს მიზნად.
წინააღმდეგ შემთხვევაში, ტრამპმა გააფრთხილა, რომ აშშ რუსეთის წინააღმდეგ ახალ სანქციებს შემოიღებდა, ასევე დააწესებდა „ძალიან მკაცრ ტარიფებს“ მის სავაჭრო პარტნიორებზე.
თუმცა, უიტკოფისა და პუტინის შეხვედრის შემდეგ, ტრამპის რიტორიკა კვლავ შერბილდა. მან მოსკოვში მოლაპარაკებები „ძალიან პროდუქტიულად“ შეაფასა და განაცხადა, რომ მისმა სპეციალურმა წარგზავნილმა „მნიშვნელოვან პროგრესს“ მიაღწია.
რუსეთის პრეზიდენტის თანაშემწემ უშაკოვმა კი განაცხადა, რომ კრემლმა უიტკოფისგან „სრულებით მისაღები შეთავაზება“ მიიღო.
რა არის ეს შეთავაზება — ამ დრომდე უცნობია.
მალე იმ განცხადებამდე, რომ ტრამპისა და პუტინის შეხვედრა ალასკაზე გაიმართებოდა, აშშ-ის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ რუსეთსა და უკრაინას შორის შეთანხმება შეიძლება გულისხმობდეს გარკვეულ ტერიტორიულ გაცვლას.
ორშაბათს, 11 აგვისტოს, აშშ-ის პრეზიდენტმა კიდევ ერთხელ გაიმეორა ეს განცხადება და დაამატა, რომ ამ „გაცვლაში“, მისი აზრით, უკრაინისთვის როგორც ნეგატიური, ასევე პოზიტიური მომენტებიც იქნება.
მეორე დღეს გაზეთმა Daily Telegraph-მა დაწერა, რომ უკრაინა შეიძლება დათანხმდეს რუსეთისთვის უკვე ოკუპირებული ტერიტორიების გადაცემას, რაც ნიშნავს, რომ მას ფაქტობრივი კონტროლი მიეცემა ოკუპირებულ რაიონებზე დონეცკის, ლუგანსკის, ზაპოროჟიისა და ხერსონის ოლქებში, ასევე ანექსირებულ ყირიმზე.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვლადიმირ ზელენსკიმ, კომენტარი გააკეთა Daily Telegraph-ის სტატიაზე და განაცხადა, რომ ის „საკმარისად გამოცდილი ადამიანია იმის გასაგებად, როგორ მზადდება საინფორმაციო ველი“: “შემოაგდებენ იდეას, არის თუ არა უკრაინა მზად გაცვლისთვის“ . შემდეგ აკვირდებიან სხვადასხვა ადამიანების, სამოქალაქო საზოგადოების, ბლოგერების, ჟურნალისტების, მოსახლეობის რეაქციებს“.
ზელენსკიმ თქვა, რომ კიევი არ დათანხმდება გარიგებას, რომელიც მოითხოვს ქვეყნის აღმოსავლეთიდან ჯარების გაყვანას, რადგან ეს უკრაინას რეგიონში ფართო თავდაცვითი ხაზის გარეშე დატოვებდა და გაადვილებდა რუსეთისთვის მომავალში ქვეყნის სიღრმეში წინსვლას.
ტერიტორიულ საკითხებზე, ზელენსკის თქმით, შეიძლება საუბარი მხოლოდ ცეცხლის შეწყვეტის და უკრაინის მიერ უსაფრთხოების გარანტიების მიღების შემდეგ.
Wall Street Journal-ის ინფორმაციით, ერთ-ერთ სატელეფონო საუბარში ევროპელ მოკავშირეებთან, უიტკოფმა მათ აცნობა, რომ რუსეთმა შესთავაზა ორფაზიანი გარიგება. პირველი ფაზა გულისხმობს უკრაინის ჯარების გაყვანას დონეცკის ოლქიდან და ფრონტის ხაზის გაყინვას, ხოლო მეორე ეტაპზე — პუტინი და ტრამპი შეათანხმებენ საბოლოო სამშვიდობო გეგმას, რომელიც შემდეგ ზელენსკისთან განიხილება, განაცხადეს ანონიმურად დარჩენილმა ევროპელმა ოფიციალურმა პირებმა.
WSJ-ის ცნობით, ევროპულმა ქვეყნებმა და უკრაინამ წარადგინეს საპასუხო წინადადება, რომელიც წარუდგინეს აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ჯეი დი ვენსს, სახელმწიფო მდივან მარკო რუბიოსა და ტრამპის სპეციალურ წარგზავნილებს — უიტკოფსა და კიტ კელოგს.
ეს წინადადება შემდეგია: ჯერ უნდა მოხდეს ცეცხლის შეწყვეტა, და მხოლოდ ამის შემდეგ — ტერიტორიული გაცვლა; დათმობები უნდა იყოს ორმხრივი — თუ უკრაინა რუსეთს გადასცემს რაიმე ტერიტორიას, მანაც უნდა მიიღოს სხვა ტერიტორიები რუსეთისგან. მაგალითად, თუ უკრაინა დატოვებს დონეცკის ოლქს, მაშინ სანაცვლოდ რუსეთის ჯარები უნდა გავიდნენ ზაპოროჟიისა და ხერსონის ოლქებიდან, განაცხადა გამოცემის ზოგიერთმა წყარომ.
რუსეთი დონეცკის, ლუგანსკის, ზაპოროჟიისა და ხერსონის ოლქებს საკუთარ ტერიტორიად მიიჩნევს და ეს მის კონსტიტუციაშია ჩაწერილი, რის საფუძველზეც რუსი ოფიციალური პირები აცხადებენ, რომ მათი უკრაინისთვის დაბრუნება შეუძლებელია.
პოლიტოლოგის, ტატიანა სთანოვაიას (შესული „უცხოელი აგენტების“ რეესტრში) აზრით, პუტინმა შეიძლება შესთავაზოს შემდეგი სქემა: რუსეთის ჯარების გაყვანა ხარკოვის, დნეპროპეტროვსკისა და სუმის ოლქებიდან, უკრაინის გასვლა დონეცკისა და ლუგანსკის ოლქებიდან და კონტაქტის ხაზის გაყინვა ზაპოროჟიისა და ხერსონის ოლქებში.
ამასთან, არაფერი მიანიშნებს იმაზე, რომ პუტინი მზადაა უარი თქვას თავის რომელიმე ძირითად მიზანზე — უკრაინის უარი ნატოში შესვლაზე, მისი დემილიტარიზაცია და „დენაციფიკაცია“, ანუ მოქმედი პრეზიდენტის, მთავრობისა და პარლამენტის ჩამოცილება, რომლებსაც კრემლი „ნაცისტურ“ სტრუქტურად მიიჩნევს.
არც თეთრ სახლში და არც კრემლში მედიაში გაჟღერებული დეტალები არ დაუკომენტარებიათ. თეთრი სახლის პრეს-მდივანმა კეროლაინ ლივიტმა განაცხადა, რომ ალასკის სამიტი უნდა გახდეს „ვარჯიში მოსმენის უნარში“.
ევროპელთა გაფრთხილებები
ოთხშაბათს, ევროპელმა ლიდერებმა, რომლებიც შეშფოთებულნი იყვნენ ალასკის სამიტის შედეგების გაურკვევლობით, ონლაინ შეხვედრა გამართეს ტრამპთან, რომლისთვისაც ზელენსკი ბერლინში ჩავიდა.
ევროპელი ლიდერები, ტრამპის გაღიზიანების თავიდან ასაცილებლად, არაერთხელ უსვამდნენ ხაზს, რომ ისინი მხარს უჭერენ მის სამშვიდობო ინიციატივებს, მაგრამ თანაც ამტკიცებდნენ: ნებისმიერი შეთანხმება, რომელიც უკრაინის მომავალს შეეხება, უნდა განიხილებოდეს მხოლოდ მისი მონაწილეობით.
ევროპელები იმედოვნებდნენ, რომ ეს შეხვედრა ნაწილობრივ მაინც დააბალანსებდა ტრამპისა და პუტინის მომავალ მოლაპარაკებებს და მისცემდა მათ საშუალებას, ამერიკის პრეზიდენტისთვის განემარტათ, რა რისკები შეიძლება ჰქონდეს კიევის ინტერესების საზიანოდ გაფორმებულ ზავს.
მიაღწიეს თუ არა ამას სრულად — ძნელი სათქმელია. მთლიანობაში, ევროპელებმა ტრამპთან საუბარი დადებითად შეაფასეს.
ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა საუბარი აშშ-ის პრეზიდენტთან „ძალიან კარგად“ შეაფასა, ხოლო ვირტუალური შეხვედრის ორგანიზატორმა, გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა განაცხადა, რომ „მშვიდობის იმედი უკრაინაში არსებობს“.
თვით ტრამპმაც განაცხადა, რომ „ძალიან კარგი საუბარი“ ჰქონდა ევროპელ ლიდერებთან და შესთავაზა სამმხრივი შეხვედრა რუსეთისა და უკრაინის პრეზიდენტების მონაწილეობით, თუ ალასკაზე პუტინთან სამიტი წარმატებით დასრულდება.
თუ პუტინი არ დათანხმდება ცეცხლის შეწყვეტას, რუსეთს „ძალიან სერიოზული შედეგები“ ელოდება, — კვლავ გააფრთხილა აშშ-ის პრეზიდენტმა.
ოთხშაბათ საღამოს, NBC News-მა, ანონიმურ წყაროებზე დაყრდნობით, განაცხადა, რომ ონლაინ სამიტის დროს ტრამპმა ზელენსკი და ევროპელი ლიდერები დაარწმუნა, რომ არ აპირებს პუტინთან ტერიტორიული საკითხების განხილვას და კონცენტრირდება მხოლოდ ცეცხლის შეწყვეტის მიღწევაზე.
ამასთან, ზოგი ევროპელი ლიდერი საუბრის შემდეგ მივიდა დასკვნამდე, რომ ტრამპს „განსაკუთრებული ოპტიმიზმი არ აქვს პუტინთან შეხვედრის შედეგების მიმართ“, — განუცხადეს წყაროებმა NBC-ს.
რაში გაიმარჯვა უკვე პუტინმა
ბევრი ანალიტიკოსის აზრით, ის ფაქტი, რომ ტრამპი პუტინს აშშ-ში მასპინძლობს, დასავლეთის მხრიდან მისი ხანგრძლივი იზოლირების მცდელობების შემდეგ, უკვე პატარა გამარჯვებაა რუსეთის ლიდერისთვის.
„პირველი, რაც პუტინს ამ სამიტიდან სურს, უკვე მიიღო. ეს არის — აღიარება. აღიარება მსოფლიოს ყველაზე ძლიერი ქვეყნისგან, აშშ-ისგან, რომ რუსეთის ლიდერის იზოლირების მცდელობები ჩაიშალა. ახლა მოსკოვი შეძლებს განაცხადოს, რომ რუსეთი კვლავ დაბრუნდა მსოფლიო პოლიტიკის მთავარ მაგიდასთან,“ — მიიჩნევს BBC-ის რუსეთის რედაქტორი სტივ როზენბერგი.
როზენბერგის აზრით, ის ფაქტი, რომ სამიტი ალასკაზე ტარდება, ისტორიულ სიმბოლიკას ატარებს. მისი თქმით, ალასკის გაყიდვა ცარისტული რუსეთის მიერ აშშ-ისთვის XIX საუკუნეში, მოსკოვს აძლევს არგუმენტს, რომ XXI საუკუნეშიც სახელმწიფო საზღვრები შეიძლება ძალით შეიცვალოს.
ამასობაში, ფრონტზე იზრდება რუსეთის ჯარების ზეწოლა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებზე. რამდენიმე დღით ადრე ამერიკულ-რუსული სამიტის დაწყებამდე, უკრაინელი სამხედროების მდგომარეობა რამდენიმე მიმართულებაზე მნიშვნელოვნად გაუარესდა.
ორივე მხარის წყაროების ცნობით, რუსეთის ჯარებმა მოულოდნელი შეტევა განახორციელეს პოკროვსკის ჩრდილოეთით, უკრაინულ პოზიციებში 10 კილომეტრით შეიჭრნენ. გარდა ამისა, აღინიშნება რუსების წინსვლა სხვა რიგ მიმართულებებზეც.
ანკორიჯში, ტრამპ–პუტინის სამიტის წინ, გაიმართა მიტინგი უკრაინის მხარდასაჭერად და პუტინის აშშ-ში ჩასვლის წინააღმდეგ.
მიტინგზე რამდენიმე ასეული ადამიანი გამოვიდა.
საზოგადოებრივი ორგანიზაცია Stand UP Alaska-ს ხელმძღვანელმა ერინ ჯექსონ-ჰილმა სამიტამდე სამი დღით ადრე, სააგენტო Укрінформ-თან განაცხადა, რომ თანამებრძოლებთან ერთად 14 აგვისტოს ანკორიჯის ცენტრში გამართავდა მიტინგს სლოგანით „ალასკა უჭერს მხარს უკრაინას“, ხოლო მეორე დღეს, სამიტის მიმდინარეობისას, იმავე ადგილას ჩატარდება სხვა ორგანიზაციის მიტინგიც.
„ჩვენ წინააღმდეგი ვართ, რომ ავტორიტარ დიქტატორებს ჩვენს შტატში იწვევდნენ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ამას არ აკეთებს ჩვენი გუბერნატორი და ჩვენი კონგრესის წარმომადგენლები. ის [პუტინი] — სამხედრო დამნაშავეა და მას ადგილი არ აქვს ამერიკის მიწაზე,“ — განაცხადა ჯექსონ-ჰილმა.
როიტერმა, თეთრი სახლის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასევე გამოაქვეყნა ტრამპთან ერთად ალასკაში მყოფი ამერიკული დელეგაციის შემადგენლობა.
მოლაპარაკებებს დაესწრებიან:
- სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო;
- ვაჭრობის მდივანი ჰოვარდ ლანტიკი;
- ცსს-ს დირექტორი ჯონ რეტკლიფი;
- ფინანსთა მინისტრი სკოტ ბესენტი;
- ტრამპის სპეციალური წარმომადგენელი სტივ ვიტკოფი;
- თეთრი სახლის პრესმდივანი კეროლაინ ლივიტი;
- თეთრი სახლის ადმინისტრაციის უფროსი სუზი უაილსი და მისი მოადგილე დენ სკავინო.
