ირანის რეჟიმის ახალმა პრეზიდენტმა, რომელიც ნაკლებად რადიკალიზებული და გაცილებით უფრო ჭკვიანია, ვიდრე მისი წინამორბედები, ახლახან აშშ-ს ცეცხლის შეწყვეტა სთხოვა. განვიხილავთ, როდის გაიხსნება ჰორმუზის სრუტე, როდის იქნება ის თავისუფალი და უსაფრთხო. იქამდე კი ირანს მიწასთან გავასწორებთ ან, როგორც იტყვიან ხოლმე, ქვის ხანაში დავაბრუნებთ
წერს დონალდ ტრამპი Truth Social-ში.
თუ ირანთან რაიმე მიზეზით სამშვიდობო შეთანხმება მალე არ იქნება მიღწეული და თუ ჰორმუზის სრუტე დაუყოვნებლივ არ გაიხსნება “ბიზნესისთვის”, ჩვენს სასიამოვნო “სტუმრობას” ირანში დავასრულებთ მათი ყველა ელექტროსადგურის, ნავთობის ჭაბურღილისა და კუნძულ ხარგის აფეთქებითა და სრული განადგურებით (შესაძლოა წყლის ყველა გამამტკნარებელი ქარხანაც გავანადგუროთ!), რომლებსაც აქამდე განზრახ არ შევხებივართ. ეს იქნება სამაგიეროს გადახდა ჩვენი მრავალი ჯარისკაცისა და სხვების გამო, რომლებიც ირანმა ძველი რეჟიმის 47-წლიანი”„ტერორის მეფობის” განმავლობაში დახოცა და გამოასალმა სიცოცხლეს. გმადლობთ ყურადღებისთვის!
წერს აშშ-ს პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი Truth Social-ზე
ირანის პარლამენტის სპიკერმა მოჰამად ბაღერ ღალიბაფმა განაცხადა, რომ ირანის ჯარები „ელოდებიან, როდის გადმოვლენ ამერიკელი ჯარისკაცები ხმელეთზე, რათა მათზე ცეცხლის ქარიშხალი დაატეხონ“. ამერიკული მედიის ცნობით, პენტაგონი ემზადება ირანში სახმელეთო ოპერაციებისთვის, თუმცა უცნობია, დაუჭერს თუ არა ამას მხარს პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი.
ირანი მზადაა სახმელეთო შეჭრის მოსაგერიებლად
ირანულმა მედიამ, მათ შორის ოფიციალურმა საინფორმაციო სააგენტომ IRNA, გამოაქვეყნა ირანის პარლამენტის სპიკერის, მოჰამად ბაღერ ღალიბაფის მიმართვა, რომელიც ომის დაწყებიდან პირველი თვის დასრულებას მიეძღვნა.
ღალიბაფი ირანის ხელმძღვანელობის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ცოცხლად გადარჩენილ ფიგურად ითვლება. ადრე ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ იგი აშშ-სთან გარკვეულ კონტაქტებს ინარჩუნებდა ომის დასრულების საკითხზე, თუმცა თავად ამას საჯაროდ უარყოფდა.
მისი განცხადებით, „მტერი საჯაროდ სიგნალს აგზავნის მოლაპარაკებების მზადყოფნის შესახებ, ხოლო ფარულად ამზადებს სახმელეთო შეტევას“. მისი თქმით, აშშ „15-პუნქტიანი მოთხოვნების სიის წარდგენა არის მცდელობა, აშშ–მ მიაღწიოს იმას, რასაც ომის გზით ვერ მიაღწია“.
ღალიბაფის თქმით, ირანის ჯარები „ელოდებიან, როდის დადგამენ ამერიკელი ჯარისკაცები ფეხს ირანის მიწაზე, რათა მათ ცეცხლის ქარიშხალი დაატეხონ“.
რაც შეეხება კაპიტულაციას, თეირანის პოზიცია „მკაფიოა“ – ქვეყანა „დამცირებას არ მიიღებს“.
რეგიონში ახალი ამერიკული ძალები ჩავიდა
მანამდე აშშ-მ განაცხადა, რომ რეგიონში სამხედრო ხომალდ USS Tripoli-ზე დაახლოებით 3 500 სამხედრო ჩავიდა. გამოცემა The Washington Post იუწყება, რომ პენტაგონი ამზადებს ირანში სახმელეთო ოპერაციებს, რომლებიც შესაძლოა რამდენიმე კვირა გაგრძელდეს.
თუმცა, ჯერჯერობით უცნობია, დაამტკიცებს თუ არა ამას დონალდ ტრამპი. მარტის დასაწყისში ტრამპმა ჟურნალისტებს უთხრა: „მე ჯარებს არსად ვაგზავნი“, თუმცა მაშინვე დაამატა: „და თუ გავაგზავნიდი, ამას ნამდვილად არ გეტყოდით“.
პარასკევს აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიო განაცხადა, რომ აშშ-ს შეუძლია ირანში თავისი მიზნების მიღწევა „სახმელეთო ჯარების გამოყენების გარეშე“. მისი თქმით, სპარსეთის ყურეში სამხედროების განლაგება მიზნად ისახავდა პრეზიდენტისთვის სხვადასხვა მოქმედების ვარიანტის მიწოდებას: „ჩვენ ყოველთვის მზად ვიქნებით, პრეზიდენტს მივაწოდოთ მაქსიმალური შესაძლებლობები გაუთვალისწინებელ ვითარებებზე რეაგირებისთვის“.
ისრაელმა თეირანს დაარტყა
ისრაელის თავდაცვის ძალებმა განაცხადეს, რომ დაასრულეს თეირანზე მორიგი საჰაერო დარტყმების სერია, რომლის სამიზნე დროებითი სარდლობებისა და იარაღის წარმოების ობიექტები იყო.
მათივე ინფორმაციით, ირანის რეჟიმმა ნაწილობრივ გადაიყვანა სარდლობის პუნქტები მობილურ რეჟიმში მას შემდეგ, რაც წინა ობიექტები დაიბომბა. ისრაელის სამხედროების განცხადებით, ამ პუნქტების ნაწილი უკვე განადგურებულია.
ასევე გავრცელდა ინფორმაცია, რომ დარტყმები განხორციელდა იმ მეთაურებზე, რომლებიც შტაბებში მოქმედებდნენ.
დარტყმები სპარსეთის ყურის ქვეყნებზე
ბოლო 24 საათის განმავლობაში რეგიონში არაერთი შეტევა დაფიქსირდა, მათ შორის კრიტიკული ინფრასტრუქტურის ობიექტებზე.
საუდის არაბეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ქვეყანამ ბოლო საათებში 10 დრონი ჩამოაგდო. სპარსეთის ყურის სხვა ქვეყნებმაც, მათ შორის არაბეთის გაერთიანებულმა საამიროებმა და ქუვეითმა, განაცხადეს ღამით განხორციელებული თავდასხმების შესახებ.
შაბათს არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებში ბოლო კვირების განმავლობაში ყველაზე მასშტაბური სარაკეტო დარტყმები განხორციელდა. კომპანია Emirates Global Aluminium იუწყება, რომ აბუ-დაბიში მდებარე მისი დიდი ქარხანა დაზიანდა და რამდენიმე თანამშრომელი დაშავდა.
კომპანიამ დაადასტურა, რომ თავდასხმის შედეგად „მნიშვნელოვანი ზიანი“ მიიღო, თუმცა დაშავებულთა სიცოცხლეს საფრთხე არ ემუქრება.
ქუვეითში კი საერთაშორისო აეროპორტის რადარული სისტემა სერიოზულად დაზიანდა.
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებს უბრძანა ხუთი დღით გადაედოთ ირანის ენერგეტიკულ ობიექტებზე დარტყმები, რათა თეირანთან მოლაპარაკებები გამართონ.
როგორც თეთრი სახლის ხელმძღვანელმა სოციალურ ქსელ Truth Social-ში დაწერა, ბოლო ორი დღის განმავლობაში აშშ-მა და ირანმა გამართეს „ძალიან კარგი და პროდუქტიული მოლაპარაკებები“ ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე სამხედრო მოქმედებების „სრული და ყოვლისმომცველი მოგვარების“ საკითხზე.
„ამ ღრმა, დეტალური და კონსტრუქციული მოლაპარაკებების ხასიათისა და ტონის გათვალისწინებით, რომლებიც კვირის განმავლობაში გაგრძელდება, მე დავავალე თავდაცვის სამინისტროს ხუთი დღით გადადოს ნებისმიერი სამხედრო დარტყმა ირანის ელექტროსადგურებსა და ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე,“ — დაწერა ტრამპმა, თუმცა არ დაუკონკრეტებია, კონკრეტულად ვისთან მიმდინარეობს მოლაპარაკებები.
ირანი უარყოფს, რომ შეერთებულ შტატებთან რაიმე დიალოგი არსებობს. საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადებაში დონალდ ტრამპი დაადანაშაულეს იმაში, რომ ცდილობს მსოფლიო ენერგომატარებლების ფასების შემცირებას, რათა დრო მოიგოს თავისი სამხედრო გეგმების განსახორციელებლად.
„ირანის ისლამური რესპუბლიკა რჩება საკუთარ პოზიციაზე და უარყოფს ნებისმიერი სახის მოლაპარაკებას მანამ, სანამ ომის ფარგლებში დასახულ მიზნებს არ მიაღწევს,“ — ნათქვამია განცხადებაში, რომელსაც CBS News ციტირებს.
ირანულმა მედიამ ადრე გაავრცელა ინფორმაცია, თითქოს ტრამპმა უკან დაიხია სპარსეთის ყურის ქვეყნების ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მიმართ ირანის მუქარების ფონზე.
ამ ცნობების შემდეგ Fox News-ის წამყვანმა მარია ბარტირომომ ეთერში განაცხადა, რომ ტელეფონით ესაუბრა დონალდ ტრამპს და მან უთხრა, რომ „ირანს ძალიან სურს შეთანხმების მიღწევა“.
ტრამპმა ასევე აღნიშნა, რომ ბოლო მოლაპარაკებები თეირანთან წინა ღამით გაიმართა, და ამერიკული მხრიდან მათში მონაწილეობდნენ სტივ უიტკოფი, ჯარედ კუშნერი და სხვა ოფიციალური პირები.
AFP-სთვის მიცემულ მოკლე კომენტარში ტრამპმა თქვა, რომ ირანთან დაკავშირებული საქმეები „ძალიან კარგად მიდის“, წერს სააგენტო.
Axios-ის ცნობით, წყაროებზე დაყრდნობით, აშშ-სა და ირანს შორის მოლაპარაკებებში შუამავლები არიან თურქეთი, ეგვიპტე და პაკისტანი.
მათი ინფორმაციით, ბოლო ორი დღის განმავლობაში ამ ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრები ცალ-ცალკე მართავდნენ მოლაპარაკებებს ტრამპის სპეციალურ წარმომადგენელ სტივ უიტკოფთან და ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრ აბას არაღჩისთან.
მოგვიანებით, ფლორიდიდან გაფრენამდე ჟურნალისტებთან საუბარში, დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ აშშ მოლაპარაკებებს აწარმოებს ირანში „მთავარ ფიგურასთან“, თუმცა არა უმაღლეს ლიდერ მოჯტაბა ხამენეისთან.
მან ასევე ახსენა „ახლო აღმოსავლეთის პარტნიორები“ და აღნიშნა, რომ ისინი „მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ განხილვებში“.
„თუ ყველაფერი კარგად წავა, საბოლოოდ ამ საკითხს მოვაგვარებთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში კი უბრალოდ გავაგრძელებთ დაბომბვას სრული ძალით,“ — დაამატა მან.
ისრაელის სამხედროებმა ორშაბათს განაცხადეს, რომ აგრძელებენ თეირანზე დარტყმების განხორციელებას.
აშშ-ისა და ისრაელის ომი ირანის წინააღმდეგ უკვე სამ კვირაზე მეტია გრძელდება და მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მსოფლიო ენერგეტიკულ ბაზრებზე. ირანმა ფაქტობრივად დაბლოკა ორმუზის სრუტე — ნავთობის ტრანსპორტირების ერთ-ერთი მთავარი მარშრუტი, რომლის გავლით ჩვეულებრივ გადის მსოფლიო ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი გაზის მიწოდებების დაახლოებით 20%. ამან მთელ მსოფლიოში საწვავის ფასების მკვეთრი ზრდა გამოიწვია.
ორშაბათს საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს ხელმძღვანელმა ფატიჰ ბიროლმა განაცხადა, რომ ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ომმა შესაძლოა ათწლეულების განმავლობაში ყველაზე მძიმე ენერგეტიკული კრიზისი გამოიწვიოს.
ტრამპის განცხადებამ ნავთობის ფასების მყისიერი ვარდნა გამოიწვია. კერძოდ, Brent-ის მარკის ნავთობი 13%-ით გაიაფდა — დაახლოებით 96 დოლარამდე ბარელზე. FTSE 100 ინდექსი 0.5%-ით გაიზარდა, მაშინ როდესაც მანამდე 2%-ზე მეტით იკლებდა.
აზიური ბაზრები, რომლებიც ტრამპის განცხადებამდე დაიხურა, პირიქით, მნიშვნელოვნად დაეცა: იაპონიის Nikkei 3.5%-ით შემცირდა, ხოლო სამხრეთ კორეის Kospi — 6.5%-ით. იაპონია და სამხრეთ კორეა ამ კონფლიქტით დაზარალებულ ქვეყნებს შორის არიან, რადგან ძლიერ არიან დამოკიდებული ნავთობისა და გაზის იმ მიწოდებებზე, რომლებიც ჩვეულებრივ ორმუზის სრუტით გადის.
კვირას ტრამპმა ირანის ელექტროსადგურებზე დარტყმით დაიმუქრა 48 საათში, თუ თეირანი არ გახსნიდა ორმუზის სრუტეს.
ამის საპასუხოდ ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა განაცხადა, რომ სრუტეს სრულად დახურავდა „მანამ, სანამ განადგურებული ელექტროსადგურები არ აღდგება“.
ირანის ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ სრუტე კვლავ ღიაა ყველა გემისთვის, მათ გარდა, ვინც „ირანის მტრებთან“ არის დაკავშირებული.
დონალდ ტრამპის ბოლო საათებში გაკეთებული განცხადება, შესაძლოა, ოპერაცია „Epic Fury“-ის („ეპიკური რისხვა“) დაწყებიდან ყველაზე შემრიგებლური იყო — თუმცა ის კვლავ უპასუხოდ ტოვებს რამდენიმე მნიშვნელოვან კითხვას.
მიუხედავად იმისა, რომ მან ისაუბრა ირანთან „ძალიან კარგ და პროდუქტიულ“ მოლაპარაკებებზე, ეს ინფორმაცია ირანის მხრიდან არ დადასტურებულა და მისი სიტყვები მკვეთრად ეწინააღმდეგება იმ აგრესიულ რიტორიკას, რომელიც მხარეებმა შაბათ-კვირას გამოიყენეს.
გარდა ამისა, უცნობია, კონკრეტულად რას ეხებოდა ეს მოლაპარაკებები. შესაძლოა საუბარი იყო ირანის ბალისტიკური რაკეტების პროგრამაზე, ურანის გამდიდრებაზე ან უბრალოდ ცეცხლის შეწყვეტაზე – პერსპექტივაზე, რომლის ალბათობაც ტრამპმა პარასკევს თავადვე შეამცირა.
ასევე შესაძლებელია, რომ ეს ორმუზის სრუტეს უკავშირდებოდეს, თუმცა ირანს საჯაროდ ჯერ არ განუცხადებია მზადყოფნა, გახსნას იგი ნავიგაციისთვის. ექსპერტების უმეტესობა ასეთ სცენარს ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნევს, რადგან სრუტეზე კონტროლი ირანის მთავარი ბერკეტია ამ კონფლიქტში.
ამჟამად აშშ-ის პრეზიდენტი ფლორიდაში იმყოფება, თუმცა მოგვიანებით ორშაბათს მემფისში გაემგზავრება, სადაც დანაშაულთან ბრძოლის თემაზე სიტყვით გამოვა.
მიუხედავად ამისა, მთელი მსოფლიოს ყურადღება ახლა მიპყრობილია ამ მოლაპარაკებების ნებისმიერ ახალ განცხადებაზე ან დეტალზე და იმაზე, რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს მომავალში.
მიუხედავად იმისა, რომ ყველაფერი საკმაოდ ყოვლისმომცველად ჟღერს, საჭირო იქნება მთელი რიგი იმ საკითხების გადაწყვეტა, რომლებმაც ამჟამინდელ ვითარებამდე მიგვიყვანა.
გარდა იმ საკითხებისა, რომლებიც აშშ-ისა და ისრაელის მიერ ირანზე თავდასხმიდან (სამ კვირაზე მეტი გავიდა) წარმოიშვა — პირველ რიგში, ირანის მიერ ორმუზის სრუტის ფაქტობრივი დახურვა და სხვა ქმედებები, რომლებმაც მსოფლიო ეკონომიკა ქაოსში ჩააგდო — არსებობს რამდენიმე საკვანძო მიმართულება, რომელთა ნაწილი განხილული იყო ამერიკელ და ირანელ წარმომადგენლებს შორის ჟენევაში გამართულ ბოლო მოლაპარაკებებზე, ომის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე.
ირანის მიერ ურანის გამდიდრება: დათანხმდება თუ არა თეირანი გამდიდრებაზე მკაცრ შეზღუდვებს და გადასცემს თუ არა იმ 440 კილოგრამ მაღალგამდიდრებულ ურანს, რომელიც ჯერ კიდევ მის განკარგულებაშია?
ბალისტიკური რაკეტები: ბოლო სამმა კვირამ ბევრი რამ გვაჩვენა ირანის სარაკეტო პოტენციალზე. ისევ იგივე კითხვა დგას — დათანხმდება თუ არა თეირანი შეზღუდვებს?
რეგიონული საქმიანობა: ირანის მიერ ახლო აღმოსავლეთში პროქსი ძალებისა და მოკავშირეების მხარდაჭერა არასტაბილურობის მთავარი წყაროა. ნებისმიერი ყოვლისმომცველი შეთანხმება უნდა შეეხოს ირანის მხარდაჭერას „ჰეზბოლას“, ჰამასის, ჰუთების და ერაყში მოქმედ შიიტური ჯგუფების მიმართ.
თუ აშშ-სა და ისრაელს სწორედ ამ მიმართულებებში სურთ პროგრესის დანახვა, ირანიც მოითხოვს დათმობებს და, შესაძლოა, კვლავ საკმარისად ძლიერიც იყოს, რომ ეს მოითხოვოს. პრიორიტეტებში იქნება სანქციების მოხსნა, ასევე ირანში რეჟიმის შეცვლის შესახებ ყველა საუბრის შეწყვეტა.
დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ შესაძლოა მალე დასრულდეს ირანის წინააღმდეგ ოპერაცია, რომელიც აშშ-მ და ისრაელმა სამი კვირის წინ დაიწყეს. ამავე დროს, მედია იუწყება, რომ პენტაგონი ახლო აღმოსავლეთში გზავნის სამ ხომალდს და 2000-ზე მეტ საზღვაო ქვეითს, ხოლო თეირანმა საშუალო რადიუსის ორი რაკეტა გაუშვა აშშ-ბრიტანეთის ერთობლივი ბაზის — დიეგო გარსიას მიმართულებით, რომელიც ირანიდან თითქმის 4 ათასი კილომეტრით არის დაშორებული.მედიის ცნობით, ეს წარუმატებელი შეტევა განხორციელდა მანამდე, სანამ ბრიტანეთი აშშ-ს მიერ მისი ბაზების გამოყენების შესაძლებლობებს გააფართოებდა.
„ჩვენ ძალიან ახლოს ვართ ჩვენი მიზნების მიღწევასთან, ამიტომ განვიხილავთ ახლო აღმოსავლეთში ირანის ტერორისტული რეჟიმის წინააღმდეგ მიმდინარე ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაციის შეკვეცის შესაძლებლობას“, — დაწერა ტრამპმა Truth Social-ზე.
მანამდე აშშ-ის პრეზიდენტმა ჟურნალისტებს უთხრა: „მე არ მსურს ზავის დადება“. „ზავს არ დებენ მაშინ, როცა ფაქტობრივად ანადგურებენ მეორე მხარეს“, — აღნიშნა მან.
შაბათის ღამეს ისრაელმა ახალი დარტყმები მიიტანა თეირანსა და ბეირუთზე. საუდის არაბეთმა, ქუვეითმა და ისრაელმა კვლავ განაცხადეს დრონებისა და რაკეტების ჩამოგდების შესახებ.
ისრაელის სამხედროებმა განაცხადეს, რომ შაბათის შეტევების წინ მათ გაავრცელეს ევაკუაციის გაფრთხილება ბეირუთის სამხრეთ გარეუბნების შვიდ რაიონში. პარასკევს ისრაელმა ორი მასშტაბური ავიადარტყმის ტალღა მიიტანა თეირანსა და ცენტრალურ ირანზე, ხოლო თავად ისრაელი ირანის მხრიდან მრავალრიცხოვანი სარაკეტო შეტევების სამიზნე გახდა.
პოლიციის ინფორმაციით, პარასკევს ირანული რაკეტის ნამსხვრევები იერუსალიმის ძველი ქალაქის მახლობლად ჩამოვარდა — ეს ადგილი წმინდაა ქრისტიანებისთვის, იუდეველებისთვის და მუსლიმებისთვის. დაშავებულთა შესახებ ინფორმაცია არ გავრცელებულა.
სიტუაცია ჰორმუზის სრუტეში
„ჰორმუზის სრუტე უნდა იყოს დაცული და კონტროლირებადი იმ ქვეყნების მიერ, რომლებიც მას იყენებენ — შეერთებული შტატები ამას არ აკეთებს!“ — დაწერა ტრამპმა.
„თუ მოგვმართავენ, ჩვენ დავეხმარებით ამ ქვეყნებს სრუტის უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში, მაგრამ ეს საჭირო აღარ უნდა იყოს, როდესაც ირანის მხრიდან საფრთხე აღმოიფხვრება. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მათთვის ეს რთული სამხედრო ოპერაცია არ იქნება.“
აშშ-ის პრეზიდენტი უკვე ერთ კვირაზე მეტია ცდილობს საერთაშორისო კოალიციის შექმნას, რომელიც ჰორმუზის სრუტის კონტროლისთვის საბრძოლო ხომალდებს გაგზავნის. 28 თებერვლამდე სწორედ ამ სრუტით გადიოდა მსოფლიოს ნავთობის დაახლოებით მეხუთედი.
შაბათისთვის სამხრეთ კორეა და ბაჰრეინი შეუერთდნენ განცხადებას „მზადყოფნის შესახებ, შეიტანონ წვლილი სრუტეში უსაფრთხო გადაადგილების უზრუნველყოფაში“. თავდაპირველად განცხადებას ხელი მოაწერეს დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, იტალიის, ნიდერლანდების და იაპონიის ლიდერებმა, შემდეგ კი შეუერთდნენ კანადა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, დანია, ლატვია, სლოვენია, ესტონეთი, ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, ჩეხეთი, რუმინეთი და ლიტვა.
ჯერ უცნობია, კონკრეტულად რა ზომები იქნება მიღებული საზღვაო მარშრუტის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და როდის. გერმანიამ და საფრანგეთმა განაცხადეს, რომ პირველ რიგში საბრძოლო მოქმედებები უნდა შეწყდეს. გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა აღნიშნა, რომ ამ საკითხზე ტრამპთან საუბარს შაბათ-კვირას გეგმავს.
შაბათს ცნობილი გახდა, რომ ირანი მზად არის დაუშვას ჰორმუზის სრუტეში იაპონიასთან დაკავშირებული გემების გავლა. ამის შესახებ სააგენტო Kyodo-ს ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ განუცხადა. როგორც Reuters აღნიშნავს, იაპონია თავისი ნავთობის დაახლოებით 90%-ს სწორედ ამ სრუტის გავლით იღებს.
არაღჩის განცხადებაზე პასუხად იაპონიის მთავრობის წარმომადგენელმა Kyodo-ს უთხრა, რომ „ირანთან პირდაპირი მოლაპარაკებები ბლოკადის მოხსნის ყველაზე ეფექტური გზაა“. მან ასევე აღნიშნა, რომ საჭიროა მაქსიმალური სიფრთხილე, რათა არ მოხდეს აშშ-ის პროვოცირება და დაამატა, რომ თუნდაც იაპონურ გემებს სრუტეში გადაადგილების უფლება მიეცეთ, ეს მიმდინარე ენერგეტიკულ კრიზისს სრულად ვერ მოაგვარებს.
ტრამპის ადმინისტრაციამ, რომელიც ცდილობს მიწოდების გაზრდასა და ფასების შემცირებას, განაცხადა, რომ 30 დღით გააუქმებს სანქციებს, რათა შესაძლებელი გახდეს ირანული ნავთობის — დაახლოებით 140 მილიონი ბარელის გაყიდვა, რომელიც ომის გამო ტანკერებში იყო გაჭედილი. მანამდე ვაშინგტონმა ერთი თვით შეაჩერა სანქციები მსგავსი მოცულობის რუსულ ნავთობზეც.
აშშ-ის ფინანსთა მინისტრმა სკოტ ბესენტმა X-ზე დაწერა, რომ ირანს გაუჭირდება ამ შემოსავლებზე წვდომა, რადგან ლიცენზია „მკაცრად შემოიფარგლება უკვე გზაში მყოფი ნავთობით და არ ითვალისწინებს ახალ შესყიდვებს ან მოპოვებას“.
„ფაქტობრივად, ჩვენ ირანულ ნავთობს თეირანის წინააღმდეგ გამოვიყენებთ, რათა ფასების ზრდა შევაკავოთ“, — განაცხადა მან.
მედია წერს ამერიკული სამხედროების გადაგზავნაზე
Wall Street Journal-ის ინფორმაციით, პენტაგონი დამატებით გზავნის ახლო აღმოსავლეთში სამ ხომალდს და 2000-ზე მეტ საზღვაო ქვეითს.
სამმა ამერიკელმა ოფიციალურმა პირმა Reuters-ს დაუდასტურა, რომ რეგიონში გაიგზავნება დაახლოებით 2500 საზღვაო ქვეითი, ასევე სადესანტო ხომალდი Boxer და მასთან დაკავშირებული საბრძოლო გემები.
Reuters/Ipsos-ის გამოკითხვის მიხედვით, ამერიკელების თითქმის ორი მესამედი მიიჩნევს, რომ ტრამპი გასცემს ბრძანებას სახმელეთო ოპერაციის დაწყებაზე, თუმცა მხოლოდ 7% უჭერს ასეთ ნაბიჯს მხარს.
მანამდე Reuters-ის წყაროები ამბობდნენ, რომ შესაძლო სამიზნეებად განიხილება ირანის სანაპირო ან კუნძული ხარკი, რომლის გავლით ექსპორტდება ირანის ნავთობის დაახლოებით 90%. მათი თქმით, ჯარების გაგზავნის საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის.
ხუთშაბათს ჟურნალისტის შეკითხვაზე პასუხად ტრამპმა განაცხადა, რომ „ჯარებს არსად აგზავნის“ და დაამატა: „რომც ვაკეთებდე ამას, თქვენ ნამდვილად არ გეტყოდით“.
CBS-ის ინფორმაციით, ამერიკელი სამხედროები უკვე დეტალურად ემზადებიან ირანში შესაძლო სახმელეთო ძალების გადასროლისთვის. არხის წყაროების მიხედვით, პენტაგონის მაღალი რანგის წარმომადგენლები უკვე აყენებენ კონკრეტულ მოთხოვნებს მსგავსი ოპერაციების დაგეგმვასთან დაკავშირებით.
ტრამპის ადმინისტრაცია ასევე ამუშავებს სტრატეგიებს ირანის ბირთვული მასალების ამოსაღებად — CBS-ის ცნობით, გეგმები ფოკუსირებულია სპეციალური ოპერაციების ერთობლივი სარდლობის ძალების შესაძლო გამოყენებაზე.
ბრიტანეთმა აშშ-ს მიმართულებით კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა
პარასკევს ბრიტანეთის მთავრობამ აშშ-ს მისცა ნებართვა გამოიყენოს ბრიტანეთში არსებული სამხედრო ბაზები ირანის სარაკეტო დანადგარებზე დარტყმისთვის, რომლებიც ჰორმუზის სრუტეში გემებს უტევენ.
დაუნინგ-სტრიტის განცხადებით, პარასკევს მინისტრები შეიკრიბნენ ირანთან ომისა და სრუტის ბლოკირების საკითხის განსახილველად.
„მათ დაადასტურეს, რომ აშშ-ის მიერ ბრიტანული ბაზების გამოყენების შეთანხმება რეგიონში კოლექტიური თავდაცვის ფარგლებში მოიცავს თავდაცვით ოპერაციებს ირანის სარაკეტო სისტემების წინააღმდეგ და იმ შესაძლებლობების შესუსტებას, რომლებიც გამოიყენება ჰორმუზის სრუტეში გემებზე თავდასხმისთვის“, — ნათქვამია განცხადებაში.
მანამდე ლონდონი აშშ-ს აძლევდა უფლებას გამოეყენებინა ბაზები მხოლოდ იმ ოპერაციებისთვის, რომლებიც მიზნად ისახავდა ირანის მხრიდან სარაკეტო თავდასხმების თავიდან აცილებას, რომლებიც საფრთხეს უქმნიდა ბრიტანულ ინტერესებს ან ადამიანთა სიცოცხლეს.
ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა X-ზე დაწერა, რომ ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი კირ სტარმერი „საფრთხის ქვეშ აყენებს ბრიტანელების სიცოცხლეს, როცა აშშ-ს აძლევს უფლებას გამოიყენოს ბრიტანული ბაზები ირანის წინააღმდეგ აგრესიისთვის“.
ომის დასაწყისში სტარმერმა უარი თქვა აშშ-ის თხოვნაზე, ბრიტანული ბაზები გამოეყენებინათ ირანზე დარტყმებისთვის და განაცხადა, რომ საჭირო იყო სამხედრო მოქმედებების კანონიერების შეფასება. თუმცა მოგვიანებით მან შეცვალა პოზიცია, მას შემდეგ რაც ირანმა დარტყმები მიიტანა ბრიტანეთის მოკავშირეებზე ახლო აღმოსავლეთში. შედეგად, აშშ-ს მიეცა უფლება გამოიყენოს RAF Fairford-ის ავიაბაზა ინგლისში და დიეგო გარსია — ამერიკა-ბრიტანეთის ერთობლივი ბაზა ინდოეთის ოკეანეში.
თეირანის შეტევა დიეგო გარსიაზე
ამავე დროს, Wall Street Journal წერს, რომ ირანმა ორი საშუალო რადიუსის ბალისტიკური რაკეტა გაუშვა დიეგო გარსიის ბაზის მიმართულებით, რომელიც ირანის სანაპიროდან თითქმის 4 000 კილომეტრით არის დაშორებული. წყაროების თქმით, ერთ-ერთი რაკეტა ზღვაში ჩავარდა, ხოლო მეორე ამერიკულმა გამანადგურებელმა SM-3 ტიპის გადამჭერი რაკეტით გაანეიტრალა.
დიეგო გარსიას ავიაბაზა ერთ-ერთი მთავარი სტრატეგიული ობიექტია აშშ-ისთვის — აქ განთავსებულია მძიმე ბომბდამშენები, რომლებიც ახლო აღმოსავლეთში ოპერაციებისთვის გამოიყენება. BBC-ის ცნობით, ირანმა მართლაც გაუშვა რაკეტები ამ ერთობლივი ბრიტანულ-ამერიკული ბაზის მიმართულებით.
შეტევა წარუმატებელი იყო და განხორციელდა მანამდე, სანამ ბრიტანეთი ოფიციალურად გააფართოებდა აშშ-ის მიერ თავისი ბაზების გამოყენებას. CNN-ის ცნობით, რაკეტები პარასკევს დილით გაუშვეს.
ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ასევე განაცხადა:
„ბრიტანელთა უმრავლესობას არ სურს მონაწილეობა მიიღოს ისრაელისა და აშშ-ის ომში ირანის წინააღმდეგ. საკუთარი ხალხის იგნორირებით, ბატონი სტარმერი საფრთხის ქვეშ აყენებს ბრიტანელების სიცოცხლეს.“
ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტრომ არც დაადასტურა და არც უარყო ინფორმაცია დიეგო გარსიაზე რაკეტების გაშვების შესახებ. „ირანის უპასუხისმგებლო თავდასხმები, რომლებიც მთელ რეგიონს აზარალებს და ჰორმუზის სრუტეს მძევლად აქცევს, საფრთხეს უქმნის ბრიტანეთის ინტერესებსა და მის მოკავშირეებს“, — განაცხადეს სამინისტროში.
ამ ეტაპზე არ არსებობს ინფორმაცია, რომ აშშ-მ ინდოეთის ოკეანეში მდებარე ბრიტანული ბაზიდან უკვე განახორციელა ბომბდამშენების გამოყენებით დარტყმები.
აშშ-ის პრეზიდენტი ომის დაწყების შემდეგ არაერთხელ აკრიტიკებდა ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრს იმის გამო, რომ ის არ უჭერდა მხარს ირანის წინააღმდეგ ოპერაციას. წინა დღეს ტრამპმა კიდევ ერთხელ გააკრიტიკა ნატო, წევრი ქვეყნები კი „მშიშრებად“ მოიხსენია.
„აშშ-ის გარეშე ნატო ქაღალდის ვეფხვია! — დაწერა მან Truth Social-ზე. — ისინი ჩივიან ნავთობის მაღალ ფასებზე, რომელსაც იხდიან, მაგრამ არ სურთ დაეხმარონ ჰორმუზის სრუტის გახსნას — ეს ხომ მარტივი სამხედრო ოპერაციაა. მშიშრები არიან, და ამას დავიმახსოვრებთ“, — თქვა ტრამპმა.
ხამენეის მიმართვა
ირანის ახალმა უზენაესმა ლიდერმა მოჯთაბა ხამენეიმ ნოვრუზთან — სპარსულ ახალ წელთან — დაკავშირებით მიმართვა გაავრცელა.
სახელმწიფო ტელევიზიით წაიკითხეს მისი ცხრა გვერდიანი წერილობითი გზავნილი, რომელიც ასევე ირანულ მედიაში გამოქვეყნდა, იუწყება BBC-ის სპარსული სამსახური.
ხამენეის თქმით, ირანმა წელს სამი ომი გადაიტანა: ივნისში — ისრაელთან, მიმდინარე ომი და მესამე — პროტესტებთან დაკავშირებული დაპირისპირება, რომელიც დეკემბრის ბოლოს დაიწყო. მან თავისი მამის, ალი ხამენეის 28 თებერვლის გარდაცვალება „მოწამებრივი სიკვდილის ტრაგედიად“ და „საყვარელი ლიდერის“ დაკარგვად შეაფასა.
ხამენეი-უმცროსმა, რომელიც საჯაროდ აღარ გამოჩენილა იმ დროიდან, რაც ისრაელის შეტევის შედეგად მისი მამა დაიღუპა, განაცხადა, რომ ირანელებმა ერთიანობითა და წინააღმდეგობით უპასუხეს და „მტერს დამაბნეველი დარტყმა მიაყენეს“.
აშშ-ის დაზვერვის ერთ-ერთმა წყარომ Reuters-ს უთხრა, რომ ხამენეის ეს მიმართვა კითხვებს აჩენს მის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე, რადგან ტრადიციულად მისი მამა ნოვრუზს ვიდეომიმართვით აღნიშნავდა.
დარტყმა ნატანზის ბირთვულ ობიექტზე
ირანის ატომური ენერგიის ორგანიზაციამ განაცხადა, რომ შაბათს დილით ირანის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე ნატანზის ბირთვული ობიექტი კვლავ გახდა შეტევის სამიზნე.
ირანული მედიის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში ნათქვამია, რომ ჩატარდა „ტექნიკური და სპეციალიზებული შეფასებები“ რადიაციული დაბინძურების შესახებ და შედეგების მიხედვით „რადიოაქტიური ნივთიერებების გაჟონვა არ დაფიქსირებულა და მიმდებარე ტერიტორიების მოსახლეობისთვის საფრთხე არ არსებობს“.
ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტომ განაცხადა, რომ თეირანმა დაადასტურა ობიექტზე შეტევა.
მარტის დასაწყისშიც ირანი უკვე აცხადებდა ნატანზზე დარტყმის შესახებ. ივნისში აშშ-მ ბომბები ჩამოყარა სამ ბირთვულ ობიექტზე — ნატანზში, ფორდოში და ისფაჰანში — რის შემდეგაც ტრამპმა განაცხადა, რომ ეს შეტევები „სრულად ანადგურებდა“ ირანის ბირთვულ პროგრამას.
ამავე დროს, ერაყში დრონის დარტყმის შედეგად დაზვერვის სამსახურის შტაბზე ერთი ოფიცერი დაიღუპა, იუწყება AFP და Reuters. ბაღდადში მდებარე ობიექტი შაბათს დილით გახდა შეტევის სამიზნე.
ირანი უკვე რამდენიმე კვირაა რეგულარულად უშვებს დრონებსა და რაკეტებს მეზობელი ქვეყნების მიმართულებით, მათ შორის არაბთა გაერთიანებულ საემიროებზე და მის უმსხვილეს ცენტრზე – დუბაიზე. ქალაქის ხელისუფლება მრავალი წლის განმავლობაში ქმნიდა უსაფრთხო საერთაშორისო ბიზნესისა და ტურისტული ცენტრის იმიჯს. ახლა კი დუბაიში რეგულარულად აღწევს დრონები, ხოლო სოციალურ ქსელებში ვრცელდება კადრები ცეცხლმოკიდებული სიმბოლური შენობების შესახებ. რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ახალ ომს დუბაის იმიჯსა და ეკონომიკაზე.
ინსტაგრამში გავრცელებულ ვიდეოში ახალგაზრდა ქერა გოგონა ფანჯარასთან მიდის, საიდანაც დუბაის ცათამბჯენები ჩანს. ვიდეოზე წერია: „დუბაიში ცხოვრობ, არ გეშინია?“ — შემდეგ ჩნდება პასუხი: „არა, რადგან ვიცი, ვინ გვიცავს“.
ვიდეო 1 მარტს გამოაქვეყნა დუბაიში მცხოვრებმა ინფლუენსერმა გაბრიელა მაგალაესმა — ერთი დღის შემდეგ, რაც ირანმა პირველად დაარტყა არაბთა გაერთიანებულ საემიროებს ისრაელისა და აშშ-ის იერიშებზე პასუხად.
„დუბაი – ეს არის გამძლეობა. რამდენიმე დღეში ყველაფერი ნორმას დაუბრუნდება. დუბაი ყოველთვის წინ მიდის“, – დაწერა მან ვიდეოს აღწერაში.
დასავლურმა მედიამ მალევე დაიწყო წერა, რომ ირანი „ანგრევს დუბაის იმიჯს, როგორც ინვესტიციებისა და ფუფუნების უსაფრთხო თავშესაფარს“, მას შემდეგ რაც ირანული დრონები ყველაზე ცნობილ ემირატში მოხვდა, დაიხურა აეროპორტი და ათასობით ტურისტი ქვეყანაში გაიჭედა.
გაბრიელა ერთადერთი არ ყოფილა. სოციალურ ქსელებში ასობით მსგავსი ვიდეო გავრცელდა, რომლებიც დუბაის იმიჯის დაცვას ცდილობდა.
თუმცა არსებობს სხვა კადრებიც — მაგალითად, 8 მარტის ვიდეო, სადაც დრონი დუბაის სანაპიროზე მიფრინავს, მის ჩამოგდებას გამანადგურებელი ცდილობს, ხოლო ამ დროს ადამიანები მშვიდად მზეზე ირუჯებიან.
ომის დაწყებიდან ორ კვირაზე მეტი გავიდა, თუმცა დუბაი – განსაკუთრებით აეროპორტი და პორტის ზონები – კვლავ რეგულარულად დრონების შეტევების სამიზნეა.
ირანის დარტყმები დუბაისთვის ნამდვილ კოშმარად იქცა, რადგან მისი იმიჯი სწორედ იმაზე იყო აგებული, რომ ყოფილიყო მშვიდი „ოაზისი“ არასტაბილურ რეგიონში. ამ ფონზე დუბაი ერთდროულად ცდილობს იმიჯის დაცვას ინფლუენსერების დახმარებით და ამავდროულად ხელისუფლებამ გაავრცელა გაფრთხილება, რომ პუბლიკაციები, რომლებიც ზიანს მიაყენებს „ეროვნულ ერთობას ან სახელმწიფოს რეპუტაციას“, შეიძლება ჯარიმით ან თუნდაც პატიმრობით დასრულდეს.
დუბაიში მცხოვრებთა 90%-ზე მეტი უცხოელია. არაბთა გაერთიანებული საემიროები მიზანმიმართულად იზიდავდა უცხოელ ბიზნესმენებს, ინფლუენსერებსა და ტექნიკურ სპეციალისტებს – მხოლოდ დუბაიში დაახლოებით 50 ათასი ინფლუენსერი ცხოვრობს, CNN-ის ცნობით. ქვეყანა უცხოელებს სთავაზობს დაბალ გადასახადებს, ვიზისა და რეზიდენტობის პროგრამებს, თბილ კლიმატს და ფუფუნებით სავსე ცათამბჯენებსა და სავაჭრო ცენტრებს.
ირანის თავდასხმების შემდეგ „დუბაის სასწაული“ საფრთხის წინაშე დადგა უსაფრთხოების არასაკმარისი დონიდან გამომდინარე. პირველივე დღეს დრონები მოხვდა დუბაის აეროპორტს, რამაც მისი მუშაობა ფაქტობრივად შეაჩერა – მიუხედავად იმისა, რომ ეს მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ავიაჰაბია. ასევე დაზიანდა ძვირადღირებული სასტუმროები და პალმ-ჯუმეირა – პალმის ფორმის ხელოვნური კუნძული, რომელიც ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოს წარმოადგენს.
გასული საუკუნის შუა პერიოდში დუბაიში ნავთობის საბადოები აღმოაჩინეს — მაშინ ემირატის ეკონომიკა სწორედ ამ რესურსზე იყო დამოკიდებული. თუმცა XX საუკუნის ბოლოს დუბაიმ სტრატეგია შეცვალა – დაიწყო საკუთარი თავის პოზიციონირება როგორც ბიზნეს-ჰაბისა და მსოფლიო ტურისტული მიმართულების. ამ მიზნით განხორციელდა მასშტაბური პროექტები: 1980-იანი წლების შუაში დაარსდა ავიაკომპანია Emirates, დაიწყო ხელოვნური კუნძულებისა და ცათამბჯენების მშენებლობა.
მეზობელი აბუ-დაბისგან განსხვავებით, რომელიც ფლობს არაბთა გაერთიანებული საემიროების ნავთობის მარაგების დაახლოებით 90%-ს, დუბაის ეკონომიკაში ნავთობის წილი მხოლოდ დაახლოებით 2%-ს შეადგენს.
დუბაი საშუალოდ წელიწადში დაახლოებით 20 მილიონ ტურისტს იღებს, ხოლო ტურიზმის სექტორი საემიროსთვის წლიურად დაახლოებით 30 მილიარდ დოლარის შემოსავალს იძლევა. დუბაის ავიაჰაბი და კომპანია Emirates დამატებით 30–40 მილიარდ დოლარს გენერირებს. ქალაქში ასევე ფუნქციონირებს ახლო აღმოსავლეთის ყველაზე დიდი პორტი — ჯებელ ალი, რომელიც ასევე ირანული დრონების სამიზნედ იქცა.
უკვე ხუთი წელია, არაბთა გაერთიანებული საემიროები ერთ-ერთ მსოფლიო ლიდერად ითვლება პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობით (ეკონომიკის ზომასთან მიმართებით).
შედეგად, დღეს დუბაი აღიქმება როგორც გლობალური ბიზნეს-ჰაბი, რომელიც აღმოსავლეთსა და დასავლეთს აკავშირებს.
თუმცა, ომამდეც არსებობდა შეშფოთება ამ მოდელის გრძელვადიანი მდგრადობის შესახებ – დუბაი ძლიერ არის დამოკიდებული უცხოურ ინვესტიციებზე, ტურიზმსა და ვაჭრობაზე. Bloomberg აღნიშნავს, რომ დუბაი ჩამორჩება იმ დიდ ბაზრებს, რომლებიც ტექნოლოგიური კომპანიების განვითარებით იზრდება — ასეთი კომპანიები დუბაიში შედარებით ცოტაა.
უძრავი ქონების ფასების სტაბილური ზრდა შეიძლება „ეკონომიკურ ბუშტად“ შეფასდეს — გასულ წელს ამაზე შვეიცარიული ბანკი UBS აფრთხილებდა ყველას. დუბაიში უძრავი ქონების შეძენა ხშირად საინვესტიციო მიზნებით ხდება, რაც ფასების ზრდას იწვევს. თუმცა ამ ეტაპზე ბუშტის რისკი მაინც არ არის ისეთი მაღალი, როგორც, მაგალითად, ტოკიოსა ან მაიამიში.
დუბაის ფუფუნებით სავსე ცხოვრების მეორე მხარე არის მოსახლეობის მკვეთრი სოციალური უთანასწორობა. ქალაქი წარმოადგენს „ორშრიან საზოგადოებას“:
ერთ მხარეს არიან ადგილობრივები, ბიზნესმენები, ინვესტორები, ინფლუენსერები და ტურისტები;
მეორე მხარეს — მილიონობით მიგრანტი ღარიბი ქვეყნებიდან, რომლებიც ემსახურებიან მეგაპოლისის ყოველდღიურ ცხოვრებას.
Human Rights Watch-ის მიხედვით, შრომითი მიგრანტები ხშირად აწყდებიან უფლებების დარღვევას და მძიმე სამუშაო პირობებს.
დუბაის ეკონომიკურ-ფსიქოლოგიური დანაკარგებიუპირველეს ყოვლისა, ომმა არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში ტურიზმს დაარტყა. ემირატებსა და სპარსეთის ყურის სხვა ქვეყნებში მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან ათასობით ტურისტი გაიჭედა, ადგილობრივმა აეროპორტებმა ფრენების მიღება შეწყვიტა, ხოლო ამ მიმართულებით მოგზაურობის მოთხოვნა მკვეთრად შემცირდა.
არაბთა გაერთიანებულმა საემიროებმა და კატარმა განაცხადეს, რომ დაფარავენ გაჭედილი ტურისტების საცხოვრებლისა და კვების ხარჯებს — თუმცა ამ დანაკარგების ზუსტი ოდენობა ჯერ უცნობია. ირანის თავდასხმების დაწყებიდან დუბაი დატოვა ათიათასობით ტურისტმა და რეზიდენტმა, თუმცა ზუსტი მონაცემები აქაც არ არსებობს. მხოლოდ კონფლიქტის პირველ კვირაში დუბაიში გაუქმდა 80 000 ჯავშანი.
დუბაის აეროპორტი, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ავიაჰაბია, პრაქტიკულად პარალიზებულია – მუშაობს შეფერხებებით და მნიშვნელოვნად ნაკლებ რეისს იღებს, ვიდრე ადრე.
დუბაი განსაკუთრებით პოპულარული იყო აზიელი ინვესტორებისთვის, თუმცა ახლა ისინი ფიქრობენ აქტივების სხვა იურისდიქციებში გადატანაზე და ქალაქიდან წასვლაზე, წერს Reuters. სააგენტოს ცნობით, თავდასხმის პირველივე დღეს ორმა ინდოელმა ინვესტორმა სცადა 200 ათას დოლარზე მეტი თანხის სინგაპურში გადატანა, მაგრამ ვერ მოახერხეს იმ დღეს საბანკო სისტემების შეფერხების გამო. რამდენიმე ფინანსურმა კომპანიამაც განაცხადა, რომ მსხვილი კლიენტებისგან მიიღო მოთხოვნები აქტივების დუბაიდან სინგაპურში, ჰონგ კონგსა და სხვა საერთაშორისო ფინანსურ ცენტრებსში გადატანის შესახებ.
სერიოზული ზიანი შეიძლება მიადგეს უძრავი ქონების ბაზარსაც — ერთ-ერთ მთავარ საინვესტიციო სექტორს არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში. ომის პირველ 10 დღეში დუბაის დეველოპერული კომპანიების საფონდო ინდექსი 20%-ით დაეცა და გასული წლის დონეს დაუბრუნდა.
თუმცა ირანის დარტყმებამდეც ანალიტიკოსები შიშობდნენ, რომ უძრავი ქონების შეთავაზებამ შეიძლება ემირატში მოსახლეობის ზრდას გადაასწროს, წერს Reuters. უცხოელების ინტერესი დუბაის უძრავი ქონების მიმართ გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა ამ ტერიტორიის მომავლისთვის – და ირანმა დარტყმა სწორედ იმ მომენტში მიიტანა, როდესაც ბაზარზე ცვლილებები უკვე იწყებოდა.
უცხოური მედიის შეფასებით, ბოლო მოვლენებმა ძლიერი დარტყმა მიაყენა როგორც დუბაის ეკონომიკას, ისე მისი, როგორც „ახალი ტიპის გლობალურ მეგაპოლისის იმიჯს“.
როგორც The New York Times აღნიშნავს: „დუბაი ომისთვის არ აშენებულა“
ომის პირველ დღეებში ირანმა იერიშები მიიტანა საუდის არაბეთზე, ბაჰრეინზე, ქუვეითსა და ომანზეც. ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებზე ირანის შეტევები დღემდე გრძელდება.
მიუხედავად გეოგრაფიული სიახლოვისა, ირანს არასოდეს ჰქონია მეგობრული ურთიერთობა სპარსეთის ყურის არცერთ ქვეყანასთან. საუდის არაბეთი და ბაჰრეინი ირანს ისტორიული ტერიტორიული დავების გამო ეჭვით უყურებენ, ხოლო სხვა ქვეყნები ცდილობდნენ უფრო პრაგმატული და ფრთხილი დიპლომატიის დაცვას.
რეგიონის თითქმის ყველა ქვეყანაში განთავსებულია ამერიკული სამხედრო ბაზები. მაგალითად, კატარში მდებარეობს აშშ-ის ყველაზე დიდი ბაზა ახლო აღმოსავლეთში, რომელიც 10 000-მდე სამხედრო პერსონალს იტევს, ხოლო ბაჰრეინში განლაგებულია აშშ-ის საზღვაო ბაზა. სპარსეთის ყურის ქვეყნები ყიდულობენ ამერიკულ იარაღს, თანამშრომლობენ ვაშინგტონთან ენერგეტიკისა და უსაფრთხოების სფეროში და აქტიურად ცვლიან ინვესტიციებს. ეს კავშირები განსაკუთრებით გაძლიერდა ტრამპის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ.
კატარი, რომელიც წლების განმავლობაში ქმნიდა უსაფრთხო და თანამედროვე ბიზნეს-ჰაბის იმიჯს, იგივე პრობლემების წინაშე აღმოჩნდა, რაც დუბაი. თავდასხმების პირველ დღეს კატარმა გააუქმა ან გადადო ყველა საჯარო ღონისძიება — სწორედ იმ პერიოდში, როდესაც ტრადიციულად საერთაშორისო ღონისძიებები ტარდება რამადანის წინ.
ირანი მხოლოდ სამხედრო ბაზებზე დარტყმებით არ შემოიფარგლება – იერიშები მოდის სასტუმროებზე, აეროპორტებსა და გაზის ინფრასტრუქტურაზე. საჰაერო თავდაცვის სისტემებმა შეძლეს ირანული რაკეტების ნაწილობრივი განეიტრალება, თუმცა დრონების შეტევების მოგერიება ბევრად რთული აღმოჩნდა, აღნიშნავს Atlantic Council-ის ანალიტიკოსი ელისონ მაინორი.
ავსტრალიის დიკინის უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის ექსპერტის, ენდრიუ თომასის აზრით, ირანმა მიზანმიმართულად დაარტყა სპარსეთის ყურის ქვეყნებს, რათა მათ რეალურად ეგრძნოთ დესტაბილიზაცია:
„თუ ოპერაციები ირანის წინააღმდეგ გაგრძელდება, სპარსეთის ყურის ქვეყნების ის შედარებითი მშვიდობა და კეთილდღეობა დასრულდება, რომლითაც ისინი სარგებლობდნენ. ირანი იმედოვნებს, რომ მეზობლები ამ კონფლიქტს აღიქვამენ როგორც აშშ-ისა და ისრაელის მიერ არჩეულ ომს, რომელშიც ისინი ჩათრეულნი არიან. შედეგად, ამ ქვეყნებს მოუწევთ არჩევანის გაკეთება – ან გააძლიერონ ალიანსი აშშ-სთან, ან იმუშაონ კონფლიქტის დეესკალაციაზე.“
CNN-ის შეფასებით, სწორედ ამიტომ ირანის მთავარი დარტყმები ომის პირველ დღეებში არაბთა გაერთიანებულ საემიროებსა და განსაკუთრებით დუბაის შეეხო:
„აღქმა გადამწყვეტ როლს თამაშობს – დუბაის საერთაშორისო სასტუმროს წინ ხანძრის ფოტოები მთელ მსოფლიოში გავრცელდება.“
ამერიკელი მკვლევარი დევიდ მედნიკოფიც მიიჩნევს, რომ სპარსეთის ყურის ქვეყნებმა შეიძლება მართლაც გადახედონ აშშ-სთან ურთიერთობებს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ომი თვეების განმავლობაში გაგრძელდება და მათ ეკონომიკას დააზარალებს.
Bloomberg-ის ცნობით, არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში გავლენიანმა ბიზნესმენებმა უკვე დაიწყეს ტრამპის კრიტიკა.
„ვინ მოგცათ უფლება, ჩვენი რეგიონი ირანთან ომში ჩაგეთრიათ? რა საფუძველზე მიიღეთ ეს სახიფათო გადაწყვეტილება?“ — დაწერა X-ზე გავლენიანმა მილიარდერმა ხალაფ ალ-ჰაბტურმა.
ერთმა ანონიმურმა ბიზნესმენმა ასევე აღნიშნა, რომ ადგილობრივი კომპანიები სერიოზულად შიშობენ საკუთარი მომავლის გამო, თუ ომი ერთ თვეზე მეტხანს გაგრძელდება.
გასულ შაბათ-კვირას ირანის პრეზიდენტმა მასუდ პეზეშქიანმა ბოდიში მოუხადა მეზობელ ქვეყნებს თავდასხმებისთვის და განაცხადა, რომ ირანი აღარ დაარტყამს მათ, თუ მათი ტერიტორიიდან აშშ არ განახორციელებს იერიშებს ირანზე. მიუხედავად ამისა, სპარსეთის ყურის ქვეყნები კვლავ აცხადებენ, რომ აგრძელებენ რაკეტებისა და დრონების ჩამოგდებას.
28 თებერვლიდან დღემდე სპარსეთის ყურის ქვეყნებში განხორციელებული თავდასხმების შედეგად დაიღუპა მინიმუმ 12 ადამიანი და 100-ზე მეტი დაშავდა.
ბელარუსში 250 პოლიტიკური პატიმარი გაათავისუფლეს ალექსანდრ ლუკაშენკოსა და დონალდ ტრამპის სპეციალურ წარმომადგენელ ჯონ კოულს შორის შეხვედრის შემდეგ — ამის შესახებ ბელარუსის ლიდერის პრესსამსახური იუწყება.
როგორც „ნაშა ნივა“ და სხვა მედიასაშუალებები წერენ, გათავისუფლებულთა სიაში არიან ტელეარხის ჟურნალისტი ეკატერინა ანდრეევა, ბლოგერი ედუარდ პალჩისი და უფლებადამცველი ნასტა ლოიკო. ასევე გათავისუფლდა ნიკიტა ზოლოტარიოვი, რომელსაც არასრულწლოვან ასაკში მიუსაჯეს ხუთი წელი სასწავლო კოლონიაში საპროტესტო აქციებში მონაწილეობისთვის.
კიდევ ერთი გათავისუფლებული არის პისკის მცხოვრები სერგეი მოვშუკი, რომელსაც საპროტესტო აქციებში მონაწილეობისთვის ექვსი წლითა და ექვსი თვით ჰქონდა თავისუფლების აღკვეთა მისჯილი.
მისი მეუღლე ჯერ კიდევ 2025 წლის თებერვალში შეიწყალეს და ბელარუსიდან გააძევეს. გათავისუფლებულთა შორის არიან ასევე საპროტესტო აქციების მონაწილე კირილ კაზეი, რომელიც შვიდწლიან სასჯელს იხდიდა, და ყოფილი მებაჟე ნიკოლაი კულეშოვი, რომელიც ეხმარებოდა იმ ადამიანებს საზღვრის გადაკვეთაში, რომლებსაც დაკავება ემუქრებოდათ.
ლუკაშენკოსთან შეხვედრის შემდეგ ჯონ კოულმა სოციალურ ქსელში გამოაქვეყნა ფოტო გათავისუფლებულ პოლიტპატიმრებთან ერთად.
მედიისა და უფლებადამცველების ინფორმაციით, მინიმუმ 15 პოლიტიკური პატიმარი ლიტვაში გადაიყვანეს, დანარჩენები კი ბელარუსის ტერიტორიაზე დარჩებიან.
ლუკაშენკოს პრესსამსახურის განცხადებით, პოლიტპატიმრები პირველ რიგში გათავისუფლდნენ ბელარუსის პრეზიდენტის „ჰუმანიზმის პრინციპების“ შედეგად; დემოკრატიული ძალების ლიდერმა სვეტლანა ტიხანოვსკაიამ კი ამ გათავისუფლებას „დიდი სიხარული“ უწოდა.
ხუთშაბათს მინსკში ალექსანდრ ლუკაშენკოს შეხვდა ამერიკული დელეგაცია ჯონ კოულის ხელმძღვანელობით.
გასულ წელს ლუკაშენკო რამდენჯერმე შეხვდა კოულს და ამ შეხვედრების შემდეგაც ხდებოდა პოლიტპატიმრების გათავისუფლება.
დეკემბერში კოლონიები დატოვეს და ბელარუსიც დატოვეს 2020 წლის პროტესტების ერთ-ერთმა ლიდერმა მარია კოლესნიკოვამ, ყოფილმა საპრეზიდენტო კანდიდატმა ვიქტორ ბაბარიკომ და ნობელის პრემიის ლაურეატმა უფლებადამცველმა ალეს ბელიაცკიმ.
იმ დროს ლუკაშენკომ შეიწყალა 123 ადამიანი. სექტემბერში კი გაათავისუფლეს 52 პატიმარი, მათ შორის ოპოზიციის ვეტერანი ნიკოლაი სტატკევიჩი, რომელმაც ბელარუსის დატოვებაზე უარი განაცხადა.
უცნობი დრონები შენიშნეს აშშ-ის ბაზის თავზე, სადაც ცხოვრობენ მარკო რუბიო და პიტ ჰეგსეთი – წერს Washington Post.
ვაშინგტონში მდებარე აშშ-ის სამხედრო ბაზა ფორტ-მაკნეირის თავზე, სადაც ცხოვრობენ მაღალი რანგის ამერიკელი ოფიციალური პირები, მათ შორის სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო და თავდაცვის მინისტრი პიტ ჰეგსეთი, დაფიქსირდა დაუდგენელი წარმომავლობის უპილოტო აპარატები. The Washington Post-ის ინფორმაციით, აშშ-ის ხელისუფლებას ჯერჯერობით არ დაუდგენია, ვინ გაუშვა ისინი.
ვაშინგტონში შენიშნული დრონები გამოჩნდა იმ ფონზე, როდესაც აშშ-მ გამოაცხადა გლობალური გაფრთხილების დონე საზღვარგარეთ მდებარე დიპლომატიური წარმომადგენლობებისთვის და ქვეყნის შიგნით რამდენიმე ბაზა დახურა საფრთხეების გამო. ამ კვირაში ნიუ-ჯერსიში მდებარე გაერთიანებულმა ბაზამ მაკგუაირ-დიქს-ლეიქჰერსტმა და ფლორიდაში მდებარე მაკდილის ავიაბაზამ სამხედროების დაცვის დონე „ჩარლი“-მდე გაზარდეს. ეს ნიშნავს, რომ სარდლობას აქვს სადაზვერვო ინფორმაცია, რომელიც მიუთითებს შესაძლო თავდასხმაზე ან საფრთხეზე. უფრო მაღალი დონე მხოლოდ „დელტაა“, რომელიც გამოიყენება მაშინ, როდესაც თავდასხმა უკვე მოხდა ან მოსალოდნელია.
Washington Post-ის ცნობით, აშშ-ში შიშობენ, რომ ირანის საპასუხო მოქმედებები შეიძლება გავრცელდეს ამერიკელ ოფიციალურ პირებზე. აღნიშნულია, რომ ფორტ-მაკნეირის თავზე დრონების გამოჩენის გამო ხელმძღვანელობამ განიხილა მაღალი რანგის ოფიციალური პირების სხვა ადგილას გადაყვანის შესაძლებლობაც, თუმცა ჯერჯერობით ისინი არ გადაუყვანიათ. მათი ბაზაზე განთავსების შესახებ ინფორმაცია რამდენიმე მედიასაშუალებამ ოქტომბერში გაავრცელა.
ფორტ-მაკნეირზე განთავსებულია ეროვნული თავდაცვის უნივერსიტეტი და პენტაგონის ზოგიერთი ყველაზე მაღალი რანგის სამხედრო ხელმძღვანელი. ტრადიციულად, ბაზაზე პოლიტიკური ლიდერები არ ცხოვრობდნენ, თუმცა ბოლო პერიოდში ტრამპის ადმინისტრაციის უფრო და უფრო მეტი წარმომადგენელი გადავიდა ამ რაიონში მდებარე ბაზებზე უსაფრთხოების მოსაზრებებით.
ბაზა მოხერხებულად მდებარეობს კაპიტოლიუმის გორაკთან და თეთრ სახლთან ახლოს, თუმცა მას არ აქვს ისეთი მასშტაბის უსაფრთხოების ზონა, როგორიც სხვა ბაზებს აქვთ დედაქალაქის რეგიონში.
მნიშვნელოვანია, ამერიკელმა ხალხმა და მაყურებლებმა იცოდნენ, რომ ისტორიაში არასდროს არ მომხდარა მტრის იმაზე უფრო მეტად ასიმეტრიული, ცალმხრივი განადგურება, ვიდრე რასაც ახლა ირანში უყურებთ.
ახლო აღმოსავლეთის ყველა ქვეყანას ირანის დიდი ხნის განმავლობაში ეშინოდა. ეგონათ, რომ ის [ირანი] რეგიონის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სამხედრო ძალა იყო, თუმცა, პრეზიდენტი დონალდ ტრამპის ხელმძღვანელობით აშშ-მ მათი საზღვაო ფლოტი, სარაკეტო შესაძლებლობები გაანადგურა, დამანგრეველი იერიშები მიიტანა ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსისა (IRGC) და სარდლობის სტრუქტურაზე, ისრაელთან თანამშრომლობითა და კოორდინაციით ამ ქვეყნის ბოროტი ხელმძღვანელობა და ლიდერების სტრუქტურა ამოხოცა. ეს იყო მსოფლიოში ძალადობის გამოწვევის მხრივ მათი [ირანის] უნარის სრული განადგურება.
“მან [რედ. – ახალმა აიათოლამ] თანხმობა ჩვენგან უნდა მიიღოს. თუ ჩვენგან თანხმობა არ ექნება, დიდხანს ვერ გასტანს. გვსურს, უზრუნველვყოთ, რომ ყოველ 10 წელიწადში ხელახლა მიბრუნება არ მოგვიწევს, როდესაც ჩემნაირი პრეზიდენტი არ იქნება და არ იზამს ამას”
განაცხადა აშშ-ს პრეზიდენტმა, დონალდ ტრამპმა ABC News-თან საუბრისას.