Category: სხვადასხვა

ბრიტანეთის არმიამ გასულ კვირას ფარულად ჩაატარა წვრთნები, რომლის მიზანიც რუსეთის მხრიდან ბალტიის ქვეყნებზე შესაძლო თავდასხმის მოგერიება იყო. სარდლობის ცენტრად, სადაც დიდი ბრიტანეთისა და ნატოს სხვა ქვეყნების პასუხი აგრესიაზე იგეგმებოდა, ლონდონის ცენტრში მდებარე, ექსპლუატაციიდან გასული მეტროს პლატფორმა გამოიყენეს.

წვრთნებში, რომლებსაც არმია „ჩვენი თაობის სიცოცხლეში ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურს“ უწოდებს, ასობით ბრიტანელი სამხედრო მონაწილეობდა. ისინი ჩატარდა მეტროს სადგურ Charing Cross-ის ერთ-ერთ პლატფორმაზე, რომელიც ტრაფალგარის მოედნისა და სამთავრობო ქუჩა უაიტჰოლის მახლობლად მდებარეობს – იმ რაიონში, სადაც ძირითადი სამინისტროები და პრემიერ-მინისტრის რეზიდენციაა განთავსებული.

ბრიტანელი სამხედროები ოპერაცია „Arrcade Strike“-ს აღწერენ როგორც „მასშტაბურ სარდლობით წვრთნებს“, რომელსაც ნატოს სწრაფი რეაგირების გაერთიანებული კორპუსი — ARRC — ატარებდა. ეს არის ნატოს განლაგებისთვის მზადმყოფი შტაბი, რომელსაც ბრიტანეთის არმია ხელმძღვანელობს.

თავდასხმა ბალტიის ქვეყნებზე — როგორი იყო სცენარი?

როგორც ბრიტანული მედია წერს, წვრთნების სცენარის მიხედვით, 2030 წელს რუსეთი გადაწყვეტს ლატვიაზე, ლიეტუვასა და ესტონეთზე თავდასხმას, რის შედეგადაც ნატო აამოქმედებს თავისი წესდების მეხუთე მუხლს კოლექტიური თავდაცვის შესახებ.

Sky News-ის ცნობით, წვრთნების დროს ჟურნალისტებს აჩვენეს პირობითი სატელევიზიო რეპორტაჟი, რომელიც, ფაქტობრივად, მესამე მსოფლიო ომის დაწყებას აღწერდა. მასში წამყვანი ამბობს, რომ რუსულმა ჯარებმა ახლახან შეუტიეს ბალტიის სამ სახელმწიფოს. ამის შემდეგ ბრიტანელი სამხედროები ARRC-ის შემადგენლობაში ესტონეთში გაემგზავრნენ, სადაც გაიშალა შტაბი დაახლოებით 500 თანამშრომლით, 20-ზე მეტი სახელმწიფოდან. მათ უნდა გაეწიათ კოორდინაცია ნატოს დაახლოებით 100 ათასი სამხედრო მოსამსახურისთვის, რომლებიც რუსეთის აგრესიას იგერიებდნენ.

Daily Mirror აზუსტებს, რომ ბრიტანელ სამხედროებს ამერიკული ძალებიც შეუერთდნენ და წვრთნების ფარგლებში დამუშავდა სცენარი, რომლის მიხედვითაც ლონდონის მეტროს პლატფორმა გადაიქცა „ბუნკერად, რომელიც თითქოს ესტონეთის დედაქალაქ ტალინში მდებარეობდა“.

„სცენარი, რომელსაც ახლა იხილავთ, განზრახ არის 2030 წლით დათარიღებული, რადგან სწორედ ამ დროს ვთვლით რუსეთის თავდასხმის საფრთხეს ყველაზე მწვავედ“, — თქვა წვრთნების მონაწილეებისთვის გაკეთებულ მიმართვაში ARRC-ის მეთაურმა, გენერალ-ლეიტენანტმა მაიკ ელვისმა.

როგორც Sky News აღნიშნავს, ნატოს სხვა მსგავს წვრთნებში რუსეთს, როგორც წესი, ფორმალურად არ ასახელებენ პოტენციურ მოწინააღმდეგედ. ამის ნაცვლად, ამუშავებენ მოქმედებებს რაღაც პირობითი სახელმწიფოს წინააღმდეგ, თუმცა ყველა მონაწილე არაფორმალურად მაინც რუსეთს გულისხმობს.

როგორ მიმდინარეობდა წვრთნები

ბრიტანელი სამხედროების განმარტებით, მეტროს სადგური წვრთნების ადგილად შეარჩიეს, როგორც სამოქალაქო ობიექტის სამხედრო დანიშნულებით გამოყენების მაგალითი.

„ადრე ჩვენ კარვებში და ღია სივრცეებში ვიშლებოდით, შემდეგ გადავედით კომერციულ შენობებში, თვითმფრინავების ანგრებში, ახლა კი — მიწისქვეშა ლოკაციებშიც“, — თქვა ერთ-ერთმა მეთაურმა წვრთნების დროს.

„მიწისქვეშ მუშაობისას ჩვენ გაცილებით ნაკლებ კვალს ვტოვებთ, ჩვენი აღმოჩენა უფრო რთულია, შესაბამისად, იზრდება თავდასხმისას გადარჩენის შანსიც“, — დასძინა მან.

„ეს არის გაკვეთილი, რომელიც უკრაინამ უკვე ისწავლა, ასევე — ნატოს ჩვენმა პარტნიორებმა ევროპის აღმოსავლეთ ფლანგზე“, — თქვა ბრიტანეთის არმიის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა. — „მიწისქვეშ გადასვლა სიახლე არ არის, ეს გადარჩენის სტრატეგიაა“.

მისი განმარტებით, Charing Cross-ის სადგურის გვირაბები წვრთნების ადგილად იმიტომ შეირჩა, რომ ისინი აღარ გამოიყენება, იქ საკმარისი სივრცეა სრულფასოვანი სარდლობის პუნქტის გასაშლელად და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ისინი დიდი ქალაქის შუაგულში მდებარეობს.

„ეს ამტკიცებს, რომ ასეთმა მოდელმა შეიძლება იმუშაოს ყველაზე რთულ ურბანულ პირობებშიც კი, რაც კი შეიძლება წარმოვიდგინოთ“.

„უკრაინის ომმა მსოფლიოს შეახსენა არასასიამოვნო, მაგრამ რეალური ფაქტი: ევროპაში მშვიდობისთვის საფრთხეები არც თეორიულია და არც შორეული. რუსეთმა ომისთვის მთელი თავისი ეკონომიკა, ინდუსტრია და არმია მობილიზებული გახადა. სასწორზე დგას ნატოს ყველა ქვეყნის უსაფრთხოება, გამონაკლისის გარეშე“, — აცხადებს არმია.

მიწისქვეშა სარდლობის ცენტრიდან ხორციელდებოდა სამხედრო მოქმედებების მართვა ხმელეთზე, ჰაერში, ზღვაზე და კიბერსივრცეში.

ფარული ოპერაცია

წვრთნების ორგანიზატორებმა ყველაფერი გააკეთეს, რომ მათი ჩატარება შეუმჩნეველი დარჩენილიყო.

28 წლის ბრიტანელმა სამხედრო სპეციალისტმა ისმაილა კისეიმ თქვა, რომ მეტროს სადგურზე სამოქალაქო ტანსაცმლით უნდა მისულიყო და მხოლოდ დოკუმენტების შემოწმების შემდეგ გამოეცვალა სამხედრო ფორმა.

„ჩემი ლონდონური ფესვები გამახსენდა და ისე ჩავიცვი, როგორც ლონდონში იცვამენ, რომ ადგილობრივებისგან არაფრით განსხვავებული ვყოფილიყავი და არავის არაფერი ეეჭვა. ისე გამოვიყურებოდი, როგორც ჩვეულებრივი ადამიანი, რომელიც სამსახურში მიდის“, — ამბობს ის.

სამხედროს ოჯახს ეგონა, რომ ის შვებულებაში იმყოფებოდა.

ილონ მასკის კომპანია SpaceX-მა მაინც შეძლო ისტორიაში ყველაზე დიდი და ყველაზე მძლავრი რაკეტის გაშვება მას შემდეგ, რაც ხუთშაბათს დიდი ხნის ნანატრი საცდელი ფრენა სასტარტო კოშკის გაუმართაობის გამო გადაიდო.

უპილოტო რაკეტა Starship V3 ტეხასის ტერიტორიიდან პარასკევს, ადგილობრივი დროით 17:30-ის შემდეგ აფრინდა — მოსკოვის დროით შაბათს 01:30-ზე. გაშვება მოხდა რამდენიმე დღეში მას შემდეგ, რაც SpaceX-მა საფონდო ბაზარზე აქციების რეკორდული განთავსების გეგმების შესახებ განაცხადა.

კოსმოსში ყოფნისას Starship-მა ორბიტაზე 20 სატელიტის მაკეტი გაიყვანა, შემდეგ ატმოსფეროში შემოვიდა და გაშვებიდან დაახლოებით ერთ საათში ინდოეთის ოკეანეში დაეშვა წყალზე, სადაც, როგორც დაგეგმილი იყო, აფეთქდა.

„ვულოცავ @SpaceX-ის გუნდს Starship V3-ის ეპიკურ პირველ გაშვებასა და დაშვებას!“ — დაწერა ილონ მასკმა. „თქვენ გოლი გაიტანეთ მთელი კაცობრიობისთვის“, — დაამატა მან.

pic.twitter.com/w2mlKm3nTf

— Elon Musk (@elonmusk) May 23, 2026

Reuters-ი Starship-ს ისტორიაში ყველაზე დიდ და ყველაზე მძლავრ რაკეტად მოიხსენიებს.

პირველი გაშვების მცდელობა ხუთშაბათს სასტარტო კოშკის გაუმართაობის გამო გაუქმდა.

კოსმოსური რაკეტა სუფთა ლურჯ ცაში აფრინდა და უკან უზარმაზარი ნაცრისფერი კვალი დატოვა, რომელიც თანდათან ფართოვდებოდა.

SpaceX-ის გუნდმა გაშვება იზეიმა და მიუხედავად იმისა, რომ მისიამ ძირითადი მიზნების უმეტესობას მიაღწია, ყველაფერი სრულად გეგმის მიხედვით არ წასულა.

რაკეტის ორივე საფეხურს ძრავების მწყობრიდან გამოსვლის პრობლემა შეექმნა, თუმცა საცდელი ფრენა მთლიანობაში წარმატებულად შეფასდა — შედეგი, რომელიც, სავარაუდოდ, გაზრდის როგორც ინვესტორების, ისე NASA-ს ნდობას, რომელიც Starship-ის გამოყენებას მომავალ მთვარის მისიებში გეგმავს.

NASA-ს ხელმძღვანელმა ჯარედ აიზეკმანმა მასკსა და SpaceX-ის გუნდს მიულოცა.

„ერთი ნაბიჯით უფრო ახლოს მთვარესთან… და კიდევ ერთი ნაბიჯით უფრო ახლოს მარსთან“, — დაწერა მან X-ზე.

ეს SpaceX-ის რაკეტის უკვე მე-12 გაშვება იყო და 124 მეტრის სიმაღლის Starship-ის უახლესი ვერსიის პირველი გაშვება — ეს სიმაღლე 40-ზე მეტ სართულს უდრის.

Starship V3-ის დებიუტი SpaceX-ის აქციების პირველადი საჯარო განთავსების — IPO-ს — წინ შედგა, რომელიც შესაძლოა Wall Street-ის ისტორიაში ყველაზე დიდი გახდეს. აქციების განთავსება შესაძლოა უკვე მომავალ თვეში დაიწყოს.

ილონ მასკის წილის გათვალისწინებით კომპანიაში, რომელიც 1.25 ტრილიონ დოლარად ფასდება, ლისტინგმა შესაძლოა ის ისტორიაში პირველი ადამიანი გახადოს, რომლის ქონებაც ერთ ტრილიონ დოლარს მიაღწევს.

პრეზიდენტმა ტრამპმა განაცხადა, რომ ირანთან ომი და „სხვა საქმეები“ ამ შაბათ-კვირას შვილის ქორწილში მისვლას გაურთულებს. ის ამბობს, რომ ამ საკითხში ნებისმიერი გადაწყვეტილება მისთვის მომგებიანი არ იქნება.

ამ თემაზე კითხვა მას ჟურნალისტმა დაუსვა:

ჟურნალისტი: „სხვათა შორის, ამ შაბათ-კვირას თქვენი შვილის ქორწილში მიდიხართ?“

პრეზიდენტი ტრამპი: „თუ წავალ — გამანადგურებენ. თუ არ წავალ — მაინც გამანადგურებენ, ოღონდ fake news-ებით!“

„მას უნდა, რომ წავიდე, მაგრამ ეს პატარა, პირადი ღონისძიება იქნება და ვეცდები, მოვახერხო. შუა პროცესში ვარ. ვუთხარი, იცი, ჩემთვის ეს დრო მაინცდამაინც კარგი არ არის-მეთქი!“

„ერთი საქმე მაქვს, რომელსაც ‘ირანი’ ჰქვია, და კიდევ სხვა საქმეებიც.“

„ძალიან კარგი ადამიანი ჰყავს გვერდით, დიდი ხანია ვიცნობ, და იმედი მაქვს, შესანიშნავი ქორწინება ექნებათ.“

დონალდ ტრამპ უმცროსის ქორწილი, გავრცელებული ინფორმაციით, ბაჰამებზეა დაგეგმილი. ტრამპ უმცროსი პალმ-ბიჩის წრეებში ცნობილ ბეტინა ანდერსონზე ქორწინდება. მათი ნიშნობის შესახებ ტრამპმა ჯერ კიდევ დეკემბერში, თეთრი სახლის სადღესასწაულო ღონისძიებაზე განაცხადა.

აშშ–ის პრეზიდენტს, დონალდ ტრამპს 5 შვილი ჰყავს, სამი ქორწინებიდან.

პირველი ქორწინებიდან დონალდ ტრამპ უმცროსი, ივანკა ტრამპი და ერიკ ტრამპი.

მეორე ქორწინებიდან ტიფანი ტრამპი.

მესამე ქორწინებიდან, მელანია ტრამპთან მას ერთი შვილი ჰყავს–ბერონ ტრამპი.

ავსტრიის დაზვერვის ყოფილი თანამშრომელი ეგისტო ოტი ავსტრიაში ბოლო წლების ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ ჯაშუშურ პროცესზე რუსეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობაში დამნაშავედ ცნეს.

ვენის სასამართლომ 63 წლის ოტი დამნაშავედ ცნო რუსეთის დაზვერვის წარმომადგენლებისთვის და იან მარსალეკისთვის ინფორმაციის გადაცემაში. მარსალეკი გაკოტრებული გერმანული საგადახდო კომპანია Wirecard-ის ყოფილი ხელმძღვანელია და მართლმსაჯულებას ემალება.

ოტი, რომელიც ბრალდებებს უარყოფს, ოთხი წლითა და ერთი თვით პატიმრობით დაისაჯა. მისმა ადვოკატმა განაჩენი გაასაჩივრა.

ჯაშუშურმა სკანდალმა კვლავ გააჩინა შიში, რომ ავსტრია რუსეთის სადაზვერვო საქმიანობის ერთ-ერთ კერად რჩება.

ჯაშუშობის გარდა, ოტი დამნაშავედ ცნეს სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაში, ქრთამის აღებაში, დამამძიმებელ გარემოებებში თაღლითობასა და ნდობის ბოროტად გამოყენებაში.

სასამართლოზე ითქვა, რომ ის „ავსტრიის რესპუბლიკის საზიანოდ რუსეთის ფედერაციის საიდუმლო სადაზვერვო სამსახურს“ ეხმარებოდა — 2015-დან 2020 წლამდე პოლიციის მონაცემთა ბაზებიდან აგროვებდა საიდუმლო ინფორმაციას და დიდი მოცულობის პერსონალურ მონაცემებს.

პროკურორების განცხადებით, ოტი ამ ინფორმაციას მარსალეკსა და რუსეთის დაზვერვის უცნობ წარმომადგენლებს გადასცემდა და ამის სანაცვლოდ ანაზღაურებას იღებდა.

მარსალეკს, რომელიც ასევე ავსტრიის მოქალაქეა, გერმანიის პოლიცია თაღლითობის ბრალდებით ეძებს. ამჟამად, როგორც ვარაუდობენ, ის მოსკოვში იმყოფება, სადაც 2020 წელს ავსტრიის გავლით გაიქცა.

რუსეთის დაზვერვის სავარაუდო აგენტ მარსალეკზე ინტერპოლის „წითელი ცირკულარი“ მოქმედებს — საერთაშორისო მოთხოვნა, რომლის საფუძველზეც ის შეიძლება დააკავონ, თუ ინტერპოლის 196 წევრი ქვეყნიდან რომელიმეს ტერიტორიაზე აღმოაჩენენ.

პროკურორებმა სასამართლოს განუცხადეს, რომ მარსალეკმა ოტს დაავალა მიეღო ლეპტოპი, რომელიც შეიცავდა ევროკავშირის ქვეყნების მიერ დაცული ელექტრონული კომუნიკაციისთვის გამოყენებულ საიდუმლო ელექტრონულ მოწყობილობას. მათი თქმით, ეს ლეპტოპი რუსეთის დაზვერვას გადაეცა.

ოტი ასევე დამნაშავედ ცნეს ავსტრიის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალი თანამდებობის პირების სამსახურებრივი ტელეფონებიდან მიღებული მონაცემების მოსკოვისთვის გადაცემაში. მან ტელეფონები მას შემდეგ ჩაიგდო ხელში, რაც ისინი ავსტრიის შსს-ს მიერ ორგანიზებული ნავით გასეირნების დროს შემთხვევით მდინარე დუნაიში ჩავარდა.

სასამართლოზე ცნობილი გახდა, რომ ოტმა მათი შიგთავსი დააკოპირა და მარსალეკსა და მოსკოვს გადასცა.

ბრალდების მხარემ სასამართლოს განუცხადა, რომ ოტს „რუსეთის მიმართ რომანტიკული გრძნობები“ არ ჰქონია — მას ფინანსური მოტივი და სამსახურში იმედგაცრუება ამოძრავებდა.

ოტმა სასამართლოში ბრალდებები უარყო. მისი თქმით, ის მოსკოვისთვის არ მუშაობდა, არამედ დასავლურ სადაზვერვო სამსახურთან თანამშრომლობით საიდუმლო ოპერაციას ატარებდა.

საქმემ ნათელი მოჰფინა მარსალეკის სხვა სავარაუდო მოქმედებებსაც. მოგვიანებით მას თაღლითობისა და გაფლანგვის ბრალდებები წაუყენეს Wirecard-ის ბალანსისა და გაყიდვების მოცულობის შესაძლო ხელოვნურად გაზრდასთან დაკავშირებით.

ასევე მიიჩნევა, რომ მარსალეკი ხელმძღვანელობდა ბულგარელების ჯგუფს, რომლებიც 2025 წელს ლონდონში რუსეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობაში დამნაშავედ ცნეს.

როდესაც ოტი 2024 წელს დააკავეს, ავსტრიის მაშინდელმა კანცლერმა კარლ ნეჰამერმა ეს საქმე „ჩვენი ქვეყნის დემოკრატიისა და ეროვნული უსაფრთხოების საფრთხედ“ შეაფასა.

FT ყურადღებას ამახვილებს XXI საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე შემაშფოთებელ ტენდენციაზე: სმარტფონების მასობრივი გავრცელების შემდეგ მსოფლიოში შობადობამ მკვეთრად დაიწყო კლება.

გამოცემის მონაცემებით, მსოფლიოს ქვეყნების ორ მესამედზე მეტში შობადობის კოეფიციენტი უკვე მოსახლეობის მარტივი კვლავწარმოებისთვის საჭირო დონეზე — ერთ ქალზე 2,1 ბავშვზე — დაბლა დაეცა. ბევრ ქვეყანაში ეს მაჩვენებელი დღეს ორ ბავშვზე მეტად ერთ ბავშვს უახლოვდება, ცალკეულ შემთხვევებში კი ყველაზე გავრცელებულ „ნორმად“ საერთოდ უშვილობა იქცევა.

FT წერს, რომ გარდატეხა თითქმის სინქრონულად დაემთხვა სმარტფონების, მობილური ინტერნეტისა და სოციალური ქსელების მასობრივ გავრცელებას. თუ ადრე შობადობა თანდათან მცირდებოდა, 2000-იანი წლების ბოლოსა და 2010-იანი წლების დასაწყისის შემდეგ ბევრ ქვეყანაში გრაფიკი ფაქტობრივად მკვეთრად დაეშვა ქვემოთ. გამოცემა მონაცემებსა და კვლევებსაც იმოწმებს, რომელთა მიხედვითაც, რიგ ქვეყნებში შობადობის ჯამური კოეფიციენტი წინა დინამიკასთან შედარებით თითქმის 40%-ით შემცირდა.

სტატიის ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ საქმე მხოლოდ ძვირ საცხოვრებელში, კრიზისებსა თუ კარიერულ პრიორიტეტებში არ არის. მთავარი პრობლემა სულ უფრო ხშირად ის ხდება, რომ ადამიანები უბრალოდ უფრო იშვიათად ქმნიან წყვილებს. ახალგაზრდები ნაკლებად ურთიერთობენ ოფლაინ, უფრო გვიან იწყებენ ურთიერთობებს და სულ უფრო ხშირად რჩებიან მარტო. მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ დღეს ბევრ ქვეყანაში შობადობის ვარდნა უკვე არა იმით არის განპირობებული, რომ ოჯახებს ნაკლები შვილი ჰყავთ, არამედ იმით, რომ თვითონ ოჯახების რაოდენობა მცირდება.

FT ცალკე ყურადღებას უთმობს სოციალური ქსელებისა და ციფრული გარემოს როლს. მეცნიერები სმარტფონებს უკავშირებენ ცოცხალი ურთიერთობის შემცირებას, მარტოობის ზრდას და ურთიერთობების მიმართ მოლოდინების შეცვლას. ალგორითმები, კონტენტის უსასრულო ლენტი და ვირტუალური კომუნიკაცია სულ უფრო ხშირად ანაცვლებს რეალურ გაცნობებსა და ოჯახურ ცხოვრებას.

Instagram-ში, TikTok-სა და სხვა პლატფორმებზე „იდეალური ცხოვრების“ კულტურამ გააძლიერა შფოთვისა და არასტაბილურობის განცდა და მარტოობა მასობრივ მოვლენად აქცია.

გამოცემა ასკვნის, რომ დემოგრაფიული კრიზისი შეიძლება იყოს არა მხოლოდ ეკონომიკური, არამედ ტექნოლოგიური პრობლემაც. სმარტფონი, რომელიც ადამიანების დასაკავშირებლად შეიქმნა, პარადოქსულად სულ უფრო ხშირად იქცევა ფაქტორად, რომელიც მათ ერთმანეთისგან აშორებს.

ბულგარელმა მომღერალმა დარამ 70-ე, საიუბილეო „ევროვიზიის“ სიმღერის კონკურსი მოიგო. მან 516 ქულა დააგროვა და როგორც ეროვნული ჟიურების, ისე მაყურებლების კენჭისყრის შედეგებით პირველი ადგილი დაიკავა. დარამ ისრაელელი მომღერალი ნოამ ბეტანი ჩამოიტოვა, რომელიც მეორე ადგილზე გავიდა.

მაყურებელთა კენჭისყრის შედეგად ისრაელი 343 ქულით წინ გავიდა და გარკვეული დროის განმავლობაში პირველ ადგილზე რჩებოდა, რადგან ბულგარეთის – ჟიურის ქულებით ლიდერის – შედეგები ბოლოს გამოცხადდა.

ინტერვიუში დარამ განმარტა, რომ მისი გამარჯვებული სიმღერა Bangaranga გამოხატავს განწყობას, რომ „ყველაფერი შესაძლებელია და ყველაფერი კარგად იქნება“.

წელს, ისრაელის მონაწილეობის გამო, „ევროვიზიას“ ხუთმა ქვეყანამ ბოიკოტი გამოუცხადა: ესპანეთმა, ნიდერლანდებმა, ირლანდიამ, ისლანდიამ და სლოვენიამ.

ისრაელელი მომღერალი ნოამ ბეტანი სცენაზე ერთ-ერთი პირველი გამოვიდა. მისი გამოსვლა მოულოდნელობების გარეშე წარიმართა. მისი სიმღერა Michelle, რომელიც ინგლისურ, ფრანგულ და ივრითულ ენებზე შესრულდა, მაყურებლის მხრიდან როგორც უკმაყოფილო , ისე მხარდამჭერი შეძახილები მოჰყვა. დარბაზში ისრაელის დროშებსაც აფრიალებდნენ.

დიდმა ბრიტანეთმა ბოლო ადგილი დაიკავა. სემ ბეთლმა, რომელიც ფსევდონიმით Look Mum No Computer გამოდიოდა, უკრაინის ეროვნული ჟიურისგან ერთი ქულა მიიღო, ხოლო ყველა ქვეყნის მაყურებლისგან — ნული. თუმცა ეს ბრიტანეთისთვის კონკურსის ისტორიაში ყველაზე ცუდი შედეგი არ არის: 2021 წელს დიდმა ბრიტანეთმა საერთოდ ვერცერთი ქულა ვერ მიიღო.

წელს მთავარ ფავორიტად ფინური დუეტი – ლინდა ლამპენიუსი და პეტე პარკონენი  მიიჩნეოდა. ლიდერთა სამეულში ასევე იყვნენ საბერძნეთის წარმომადგენელი აკილასი –აკილას მიტილინეოსი და ავსტრალიელი დელტა გუდრემი.

საბოლოოდ ფინეთი მეექვსე ადგილზე გავიდა, ავსტრალია — მეოთხეზე, ხოლო საბერძნეთი — მეათეზე.

ფინალში კიდევ ერთხელ გავიდა უკრაინა. 2003 წლიდან ქვეყნის წარმომადგენლებმა კონკურსი სამჯერ მოიგეს. ამჯერად უკრაინის სახელით ვიქტორია ლელეკა გამოვიდა სიმღერით „Рiдним“ — „მშობლიურებს“.უკრაინამ 221 ქულით მეცხრე ადგილი დაიკავა.

მოლდოვისთვის ეს საღამო სამმაგ იუბილეს ნიშნავდა: „ევროვიზიის“ 70 წლისთავს, მოლდოვის „ევროვიზიაში“ მონაწილეობის 20 წლისთავს და მოლდოვის დამოუკიდებლობის 35 წლისთავს.

სატოშის სიმღერა სწორედ ამ სამ თარიღს ეძღვნებოდა. მას „ვივატ, მოლდოვა!“ ჰქვია და მაყურებელს ამ ქვეყნის მონახულებისკენ მოუწოდებს.

მოლდოვამ მერვე ადგილი დაიკავა.

სერბულმა მეტალ-ჯგუფმა Lavina სიმღერით Kraj Mene ხმაურიანი გამოსვლა მოაწყო.

ბერძნულმა ჯგუფმა Akylas კი თავის გამოსვლაში ბენგალური ცეცხლები, სკუტერი და ქანდაკებები გამოიყენა.

ალბანელმა მომღერალმა ალის კალაჩიმ ემოციური ბალადა „ნან“ შეასრულა, რომლის უკანაც მისი პირადი ისტორია დგას. სიმღერა დედაზე მოგვითხრობს, რომელიც კართან დგას და შვილის სახლში დაბრუნებას ელოდება.

ეს ისტორია ალბანეთისთვის კარგად ნაცნობია: 1991 წელს კომუნისტური რეჟიმის დაცემის შემდეგ ქვეყნიდან მოსახლეობის დაახლოებით 40% ემიგრაციაში წავიდა.

„ევროვიზიის“ პლატინის იუბილეს აღსანიშნავად სცენაზე კონკურსის ყველაზე დასამახსოვრებელი სიმღერებიც შესრულდა — ყოფილი მონაწილეებისა და გამარჯვებულების მონაწილეობით.

მათ შორის გამოვიდნენ ბელარუსული წარმოშობის ნორვეგიელი მომღერალი ალექსანდრ რიბაკი, 2009 წლის გამარჯვებული; ფინური ჯგუფი Lordi, 2006 წლის გამარჯვებული; და უკრაინელი მომღერალი რუსლანა, რომელმაც კონკურსი 2004 წელს მოიგო.

ბოიკოტები და პროტესტები

წლევანდელ კონკურსს, ისევე როგორც წინა ორს, თან ახლდა პროტესტები ისრაელის მონაწილეობის წინააღმდეგ. თუმცა ამჯერად ისრაელის წარმომადგენლის მიწვევამ „ევროვიზიის“ ხუთი მუდმივი მონაწილის — ისლანდიის, ირლანდიის, ნიდერლანდების, სლოვენიისა და ესპანეთის — ბოიკოტი გამოიწვია.

შაბათს ათასობით ადამიანი გამოვიდა ვენის ქუჩებში, რათა კონკურსში ისრაელის მონაწილეობა გაეპროტესტებინა.

მსვლელობის მონაწილეები ვენის ქუჩებში სკანდირებდნენ: „ბოიკოტი ისრაელს, ბოიკოტი ევროვიზიას!“ და „არა სცენას გენოციდისთვის!“

ისრაელი უარყოფს პალესტინელი მოსახლეობის გენოციდის ბრალდებებს. ის ამტკიცებს, რომ აქვს თავდაცვის უფლება ჰამასის თავდასხმის შემდეგ.

JPMorganChase-ის გეოპოლიტიკური ცენტრის ახალი ანალიზი რომელიც რუსეთ-უკრაინის ომის შესაძლო დასასრულსა და ევროპის მომავალს ეხება, უკრაინისთვის რამდენიმე სცენარს განიხილავს. მათ შორის ერთ-ერთს ავტორები პირდაპირ „ქართულ სცენარს“ უწოდებენ.

რუსეთ-უკრაინის ომის დასასრული და ევროპის მომავალი – ასე ქვია ანალიზს, რომელშიც წერია, რომ JPMorgan-ის შეფასებით, უკრაინისთვის ომის ყველაზე სავარაუდო შედეგი „ფინური სცენარია“.

აშშ-ის უმსხვილესი ბანკის ანალიტიკოსებმა ძველ  პროგნოზებს გადახედეს: ახლა საბაზისო სცენარად, 50%-იანი ალბათობით, მიიჩნევენ ომის დასრულებას მოლაპარაკებების გზით, უკრაინის ტერიტორიული დათმობებით, მაგრამ სუვერენიტეტის, არმიის, დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ევროკურსის შენარჩუნებით.

გასულ წელს JPMorgan უფრო სავარაუდოდ „ქართულ სცენარს“ მიიჩნევდა, რომლის მიხედვითაც უკრაინა თანდათან რუსეთის ორბიტაზე ბრუნდებოდა. ახლა ამ ვარიანტს 30%-ით აფასებენ, რადგან ევროპამ მხარდაჭერა გაააქტიურა, ხოლო დასავლეთის უსაფრთხოების გარანტიები უფრო თვალსაჩინო გახდა.

საუკეთესო, მაგრამ ნაკლებად სავარაუდო სცენარად ანალიტიკოსები „სამხრეთკორეულს“ ასახელებენ: უკრაინის NATO-ში გაწევრიანება ან აშშ-ის მკაცრი გარანტიები, ევროპული ჯარების ყოფნა და ქვეყნის დასავლური უსაფრთხოების ერთ-ერთ მთავარ ელემენტად ქცევა. ამ სცენარის ალბათობას მხოლოდ 5%-ით აფასებენ.

უკრაინისთვის რისკებს შორის JPMorgan ასახელებს ირანში ომს, რომელიც დასავლეთის არსენალებს ფიტავს და რუსულ ენერგორესურსებზე ფასებს ზრდის, ასევე ტრამპის შესაძლო ზეწოლას კიევზე, რათა მან ვაშინგტონსა და მოსკოვს შორის შეთანხმებული პირობები მიიღოს.

ჩვენთვის საინტერესო ანალიზის ის ნაწილია, რომელიც ქართულ სცენარს აღწერს:

გთავაზობთ ანალიზის იმ ნაწილს, რომელიც ქართულ სცენარს ეხება.

“როგორი შეიძლება იყოს უკრაინისთვის „ქართული სცენარი“?

დემოკრატიული დრეიფი უსაფრთხოების საყრდენების გარეშე

2008 წელს რუსეთთან ომის შემდეგ საქართველომ დასავლეთის დახმარებისა და პოლიტიკური მხარდაჭერის მნიშვნელოვანი ტალღა მიიღო, თუმცა ეს მხარდაჭერა არ მოიცავდა არც ჯარების განთავსებას და არც უსაფრთხოების მკაფიო დაპირებებს. დღეს საქართველოს მმართველმა პარტიამ „ქართულმა ოცნებამ“ — რომელსაც რუსეთისადმი მეგობრულად განწყობილი ოლიგარქი უჭერს მხარს — ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესი გაყინა და კრემლის სტილის „უცხოელი აგენტების“ კანონები მიიღო, რასაც აშშ-ისა და ევროკავშირის დაფინანსების შეჩერება მოჰყვა. პოლიტიკური არასტაბილურობა და დემოკრატიული უკუსვლა, რომელსაც რუსეთის მზარდი გავლენა უწყობს ხელს, უცხოური ვალუტის რეზერვების შემცირების ფონზე ინვესტორთა ნდობაზეც აისახა.

ამავე დროს, რუსეთთან ეკონომიკური კავშირები გაღრმავდა: მხოლოდ რუსეთიდან ფულადმა გზავნილებმა 2022–2023 წლებში საქართველოს მშპ-ის 15%-ზე მეტი შეადგინა, რაც მას ქვეყნისთვის ფულადი გზავნილების ყველაზე დიდ წყაროდ აქცევს. გაიზარდა ვაჭრობა და პირდაპირი მიმოსვლა, მკვეთრად მოიმატა რუსეთის მოქალაქეების შემოდინებამაც. 2023 წლის მხოლოდ 30,5 მილიარდი დოლარის მშპ-ით — რაც ოკლაჰომის ეკონომიკის მერვედია — საქართველოს მცირე, ფულად გზავნილებსა და ტურიზმზე დამოკიდებული ეკონომიკა ჯერ კიდევ იზრდება, მაგრამ სულ უფრო მოწყვლადი ხდება.

საქართველო, რომელიც ერთ დროს რეფორმების წარმატებულ მაგალითად მიიჩნეოდა, დღეს აჩვენებს, როგორ შეუძლია სანდო უსაფრთხოების და ინსტიტუციური საყრდენების არარსებობას თანდათან დააზიანოს დემოკრატიული მმართველობა და შეასუსტოს ქვეყნის ეკონომიკური პოტენციალი.

უკრაინამ მსგავსი შედეგის შემთხვევაში თავდაპირველად შესაძლოა დონორთა ენთუზიაზმისა და რეკონსტრუქციის დახმარების ტალღით ისარგებლოს. მაგრამ დასავლურ უსაფრთხოებისა და პოლიტიკურ სტრუქტურებში მყარად ინტეგრირების გარეშე, უკრაინა გეოპოლიტიკურ ნაცრისფერ ზონაში ნელი დრეიფის რისკის წინაშე დადგება.

თითქმის 7 მილიონი უკრაინელი ლტოლვილიდან გარკვეულმა ნაწილმა შეიძლება დაბრუნება აღარ ისურვოს, რაც ეკონომიკას ძალიან საჭირო კვალიფიციურ სამუშაო ძალას დააკლებს. რისკის მიმართ ფრთხილმა ინვესტორებმა შესაძლოა თავი აარიდონ არასტაბილურ და უსაფრთხოების თვალსაზრისით მყიფე გარემოს, რაც პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებს შეზღუდავს და ეკონომიკის დივერსიფიკაციას შეაფერხებს.

უკრაინამ შესაძლოა ხელახლა გახსნას მოწყვლადი სავაჭრო დერეფნები ან არაფორმალური დამოკიდებულებები, რომლებიც რუსეთთან იქნება დაკავშირებული. ბიზნესისთვის დაზღვევის ხარჯები და რისკის პრემიები მაღალი დარჩება, რაც კონკურენტუნარიანობას დააზიანებს. სამხედრო ძალების ზომასა და შესაძლებლობებზე შეზღუდვებმა — თუ ისინი მოლაპარაკებით მიღწეული შეთანხმების ნაწილი გახდება — შესაძლოა ნაადრევად შეაფერხოს უკრაინის დინამიკური თავდაცვისა და ტექნოლოგიური სექტორები და ომისშემდგომი ზრდის პოტენციური ძრავა გააქროს.

პარადოქსულად, აღმოსავლეთის ტერიტორიების დაკარგვამ შესაძლოა ერთგვარი „ტურნიკეტის“ როლი შეასრულოს — კიევი ჩამოაშოროს დონბასში ძვირადღირებულ აჯანყებას და რეკონსტრუქციის ფოკუსი უფრო მართვად, ნაკლებად დაზიანებულ რეგიონებზე გადაიტანოს, რომლებსაც ნაკლები სახელმწიფო ხარჯი დასჭირდება.

მყარი ვალდებულებების გარეშე, უკრაინის მომავალი შეიძლება საქართველოსას დაემსგავსოს — მძიმე შეხსენება იმისა, რომ ომები შეიძლება დასრულდეს სამართლიანი მშვიდობის გარეშე, ხოლო ყველაზე ძლიერი პროდასავლური განწყობაც კი შეიძლება განელდეს, თუ მას დასავლური ინსტიტუტები სათანადოდ არ უპასუხებენ.“ – წერია ანალიზში.

რა არის ეს ორგანიზაცია და რატომ აქვს მის ანალიზს დიდი წონა

JPMorganChase Center for Geopolitics არის JPMorganChase-ის გეოპოლიტიკური ანალიტიკური ცენტრი, რომელიც ბანკის კლიენტებს აძლევს ანალიზს გლობალურ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ რისკებზე. თავად JPMorganChase მას აღწერს როგორც რესურსს კლიენტებისთვის, რომლებიც გლობალურ ტენდენციებზე დროულ ანალიზსა და ხედვას ეძებენ. ცენტრის შექმნისას JPMorganChase-მა განაცხადა, რომ მისი მიზანია კლიენტებისთვის სტრატეგიული ხედვის, გამოცდილებისა და მონაცემებზე დაფუძნებული ანალიზის მიწოდება სწრაფად ცვალებად გლობალურ ეკონომიკაში.

ანუ ეს არ არის უბრალოდ რომელიმე პოლიტიკური კომენტატორის ტექსტი. ეს არის ანალიზი, რომელსაც კითხულობენ კომპანიები, ინვესტორები, ფინანსური ინსტიტუტები და გლობალური ბიზნესის გადაწყვეტილების მიმღები ადამიანები:

ამიტომ ეს ანალიზი მხოლოდ გეოპოლიტიკური შეფასება არ არის. ეს არის სიგნალი იმ წრეებისთვისაც, სადაც წყდება, რომელ ქვეყანაში შევიდეს კაპიტალი, სად გაიხსნას ბიზნესი, სად დაიგეგმოს გრძელვადიანი ინვესტიცია და სად არის რისკი იმდენად მაღალი, რომ ფული უბრალოდ სხვა მიმართულებით წავიდეს.

ინვესტორისთვის ასეთი სურათი ძალიან მარტივად იკითხება: პატარა ეკონომიკა, მაღალი პოლიტიკური რისკი, უსაფრთხოების გაურკვევლობა, დასავლურ კურსზე ეჭვები და რუსეთზე მზარდი დამოკიდებულება. ასეთ ქვეყანაში ინვესტიცია ან არ შედის, ან შედის უფრო ძვირად, უფრო მოკლევადიანად და უფრო ფრთხილად. სწორედ ამას ნიშნავს, როცა ქვეყანა გლობალურ ანალიტიკაში „ცუდ მაგალითად“ ფიქსირდება.

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებამდე ერთ თვეზე ნაკლები დროით ადრე, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა ერევანი საჯაროდ არჩევანის წინაშე დააყენა: ან ევროკავშირთან დაახლოება, ან რუსეთთან პარტნიორობა. გაფრთხილების სახით კი მან უკრაინის მაგალითი მოიყვანა.

პუტინმა თქვა, რომ საქმე „უკიდურესობამდე“ არ უნდა მივიდეს და ქვეყნებმა დროულად უნდა თქვან, რა გზით აპირებენ სვლას. მოსკოვს მანამდეც არაერთხელ განუცხადებია, რომ სომხეთი ერთდროულად ვერ შეძლებს ევროკავშირის მიმართულებით სვლას და ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრად დარჩენას. თუმცა ამჯერად პუტინმა ეს არჩევანი უკრაინის სცენარს დაუკავშირა — თანაც იმ არჩევნების წინ, რომელიც შესაძლოა არა მხოლოდ ახალი მთავრობის არჩევა, არამედ ქვეყნის მომავალი გეოპოლიტიკური კურსის განსაზღვრა აღმოჩნდეს.

მოსკოვში გამარჯვების დღის აღლუმის შემდეგ პუტინს ჟურნალისტებმა სომხეთზეც ჰკითხეს. მათ შეახსენეს, რომ წარსულში სომხეთის ლიდერები 9 მაისს ხშირად ჩადიოდნენ მოსკოვში, წელს კი წითელ მოედანზე არც პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი და არც სომხეთის ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლები გამოჩენილან.

თავიდან პუტინის ტონი შედარებით მშვიდი იყო. მან თქვა, რომ მოსკოვი „განსაკუთრებულს ვერაფერს ხედავს“ სომხეთის ევროკავშირთან დაახლოების გეგმებში და მხარს დაუჭერს ყველაფერს, რაც „სომეხი ხალხისთვის სასარგებლოა“. მისი თქმით, რუსეთსა და სომეხ ხალხს საუკუნეების განმავლობაში „განსაკუთრებული ურთიერთობა“ ჰქონდათ და თუ რომელიმე გადაწყვეტილება მართლაც სომხეთის ინტერესებს ემსახურება, რუსეთი წინააღმდეგი არ იქნება.

მაგრამ შემდეგ ტონი შეიცვალა. პუტინმა დაიწყო იმ სარგებლის ჩამოთვლა, რომელსაც, მისი თქმით, სომხეთი ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრობით იღებს: ვაჭრობა რუსეთთან, უპირატესობები სოფლის მეურნეობისა და გადამამუშავებელი მრეწველობისთვის, საბაჟო შეღავათები და განსაკუთრებული პირობები შრომითი მიგრანტებისთვის. ამის შემდეგ მან ერევანს მოუწოდა, „გარკვეულიყო“ საკუთარ არჩევანში — საჭიროების შემთხვევაში რეფერენდუმის გზითაც.

პუტინის თქმით, ლოგიკური იქნებოდა, სომხეთში ჩატარდეს რეფერენდუმი და მოქალაქეებს ჰკითხონ, რა არჩევანს აკეთებენ. ამის შემდეგ კი რუსეთსა და სომხეთს შეეძლებათ შესაბამისი დასკვნების გამოტანა და, მისი სიტყვებით, „რბილი, ინტელიგენტური და ურთიერთსასარგებლო განქორწინების“ გზით წასვლა.

ყველაზე დიდი ყურადღება პუტინის პასუხში უკრაინასთან გავლებული პარალელმა მიიქცია. მან კვლავ გაიმეორა კრემლისთვის ჩვეული თეზისი, თითქოს ყველაფერი უკრაინის ევროკავშირში გაწევრიანების ან ამ მიმართულებით სვლის მცდელობით დაიწყო. შემდეგ მან გაიხსენა 2013-2014 წლების მოვლენები: მოსკოვი, მისი თქმით, ევროპელებს აფრთხილებდა, რომ უკრაინის შეთანხმება ევროკავშირთან შეუთავსებელი იყო რუსეთისა და პოსტსაბჭოთა სივრცის ქვეყნებთან მჭიდრო ეკონომიკურ კავშირებთან. როცა მაშინდელმა პრეზიდენტმა ვიქტორ იანუკოვიჩმა შეთანხმების ხელმოწერა გადადო, ამას, პუტინის ვერსიით, მოჰყვა „სახელმწიფო გადატრიალება“, „ყირიმის ისტორია“ და ომი აღმოსავლეთ უკრაინაში.

ამის შემდეგ პუტინი ისევ სომხეთს დაუბრუნდა და თქვა, რომ საქმე „უკიდურესობამდე“ არ უნდა მივიდეს. სწორედ ამ კავშირმა — სომხეთი, არჩევანი ევროკავშირსა და ევრაზიულ კავშირს შორის, უკრაინის მაგალითი და ფრაზა „უკიდურესობამდე ნუ მიიყვანთ“ — ბევრს აფიქრებინა, რომ პუტინის სიტყვები მუქარას ჰგავდა.

ფორმალურად რუსეთის პრეზიდენტს არ უთქვამს, რომ სომხეთს უკრაინის სცენარი ელის. მაგრამ მისი პასუხის პოლიტიკური აზრი სწორედ ასე იკითხებოდა: თუ ქვეყანა, რომელსაც მოსკოვი საკუთარ გავლენის ზონად მიიჩნევს, ევროპულ გზას აირჩევს, შედეგები შესაძლოა მძიმე იყოს.

კრემლის ხედვაში უკრაინა წარმოდგენილია არა როგორც რუსეთის აგრესიის მსხვერპლი მეზობელი სახელმწიფო, არამედ როგორც მაგალითი იმისა, რას იწვევს, მოსკოვის აზრით, რუსეთის ინტერესების უგულებელყოფა.

ზეწოლის ბერკეტები

ანალიტიკური ცენტრის „სომხური საბჭოს“ პრეზიდენტი არეგ კოჩინიანი მიიჩნევს, რომ პუტინის განცხადებები პირდაპირ მუქარად ჟღერს. მისი შეფასებით, პუტინის მინიშნებები ორ ქვეყანას შორის ეკონომიკურ კავშირებსა და სომეხი ხალხისთვის არსებულ სარგებელზე შეიძლება რუსეთის მხრიდან შესაძლო ენერგეტიკულ სანქციებს უკავშირდებოდეს.

კოჩინიანის თქმით, რუსეთი სომხეთისთვის ბუნებრივი გაზის, ბენზინისა და ურანის ძირითადი მიმწოდებელია, ხოლო სომხეთს საკუთარი ატომური ენერგეტიკული შესაძლებლობებიც აქვს. ქვეყანას არ აქვს ნავთობისა და გაზის მნიშვნელოვანი სამრეწველო მარაგები და ენერგომოხმარების დიდ ნაწილს იმპორტით ფარავს. გაზს სომხეთის ენერგობალანსში დაახლოებით 60% უკავია, ხოლო მთავარი მიმწოდებელი რუსეთია. 2025 წელს, „გაზპრომის“ მონაცემებით, სომხეთში 2.23 მილიარდი კუბური მეტრი რუსული გაზი შევიდა.

სომხეთის შიდა გაზის ბაზარი ფაქტობრივად მიბმულია Gazprom Armenia-ზე — რუსული „გაზპრომის“ სრულად კონტროლირებად შვილობილ კომპანიაზე, რომელიც ქვეყნის შიდა ბაზარზე გაზის მიწოდებასა და გაყიდვას უზრუნველყოფს. გაზი გამოიყენება არა მხოლოდ გათბობისთვის, არამედ მრეწველობაში, ტრანსპორტსა და ელექტროენერგეტიკაშიც.

1 აპრილს კრემლში ნიკოლ ფაშინიანთან შეხვედრისას პუტინმა მას შეახსენა, რა პირობებით იღებს სომხეთი რუსულ გაზს. მან ხაზი გაუსვა, რომ რუსეთი სომხეთს გაზს ევროპულ ფასებზე რამდენჯერმე იაფად აწვდის: ევროპაში ფასი, მისი თქმით, 1000 კუბურ მეტრზე 600 დოლარს აჭარბებს, მაშინ როცა სომხეთი რუსულ გაზს 177.5 დოლარად იღებს.

ამ ციფრებში ფორმალურად უზუსტობა არ არის, თუმცა შედარება სრულად კორექტული არ არის: პუტინმა სომხეთისთვის გრძელვადიანი კონტრაქტით განსაზღვრული რუსული გაზის ფასი შეადარა ევროპულ ბირჟაზე ცვალებად ფასს და არა ანალოგიურ გრძელვადიან კონტრაქტს.

დრო შეიცვალა

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი სფეროა ატომური ენერგეტიკა. მეწამორის მოქმედი ატომური ელექტროსადგური „როსატომთან“ დაკავშირებული სტრუქტურების მონაწილეობით შენარჩუნდა და მოდერნიზდა. თუმცა სწორედ ამ მიმართულებით ერევანი უკვე ალტერნატივებს ეძებს: სომხეთი ახალი რეაქტორის საკითხში განიხილავს არა მხოლოდ რუსეთის, არამედ აშშ-ის, საფრანგეთის, სამხრეთ კორეისა და ჩინეთის წინადადებებს. 2026 წლის თებერვალში სომხეთმა აშშ-თან სამოქალაქო ბირთვულ ენერგეტიკაში თანამშრომლობის შეთანხმებაც გააფორმა.

რუსეთს სხვა ბერკეტებიც აქვს. კოჩინიანის თქმით, სომხეთის რკინიგზა კვლავ რუსეთის კონცესიაშია, ქვეყანაში ისევ არის რუსეთის სამხედრო ბაზა და რუსი მესაზღვრეები. გარდა ამისა, შესაძლოა გაძლიერდეს ჰიბრიდული შეტევები, რომლებიც უკვე შეინიშნება. კიდევ ერთი მგრძნობიარე საკითხია რუსეთში მცხოვრები სომხური დიასპორა — მათ წინააღმდეგ მოსკოვს, თეორიულად, რეპრესიული ზომების გამოყენება შეუძლია.

თუმცა ექსპერტები არ ფიქრობენ, რომ უკრაინასთან შედარება სომხეთის წინააღმდეგ სამხედრო ძალის გამოყენების პირდაპირ მუქარას ნიშნავს. პოლიტოლოგ ალექსანდრ ისკანდარიანის თქმით, რუსეთს ჯერ პირველი ომის — ანუ უკრაინაში მიმდინარე ომის — მოგვარება სჭირდება. გარდა ამისა, გეოგრაფიული ვითარებაც განსხვავებულია: რუსეთსა და სომხეთს შორის საქართველოა, უკრაინასთან კი რუსეთს საერთო საზღვარი აქვს.

ისკანდარიანი ამბობს, რომ პუტინის განცხადებები უფრო გაღიზიანებას აჩვენებს. რუსეთის პოლიტიკურ ფსიქოლოგიაში ძლიერია „ალყაში მოქცეული ციხესიმაგრის“ აღქმა: მოსკოვი პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, რომლებსაც საკუთარ ინტერესთა ზონად მიიჩნევს, ნებისმიერ დასავლურ მიმართულებას საფრთხედ აღიქვამს.

მისი თქმით, უსაფრთხოების სფეროში რუსეთს სომხეთზე ზეწოლის ძველი შესაძლებლობები უკვე მნიშვნელოვნად დაკარგული აქვს. 2020-2023 წლებში რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა: მეორე ყარაბაღის ომი, შემდეგ კი მთიანი ყარაბაღიდან სომხური მოსახლეობის დეპორტაცია, როდესაც ადგილზე რუსი სამშვიდობოებიც იყვნენ, თუმცა სომხური მოსახლეობის დაცვისთვის, ისკანდარიანის შეფასებით, არაფერი გაკეთებულა.

ამას დაემატა რუსეთის ომი უკრაინის წინააღმდეგ, რის შემდეგაც სომხეთი უსაფრთხოების სფეროში რეალურად რუსეთზე აღარ არის ორიენტირებული. სომხეთი რუსეთიდან იარაღს აღარ ყიდულობს და ფაქტობრივად აღარ მონაწილეობს კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის — ОДКБ-ს — მუშაობაში.

სომხეთმა ОДКБ-სგან დისტანცირება 2023 წლის იანვარში დაიწყო, როცა უარი თქვა ორგანიზაციის სამხედრო წვრთნების საკუთარ ტერიტორიაზე ჩატარებაზე. ერევანი ამას იმით ხსნიდა, რომ ОДКБ-მ აზერბაიჯანის მოქმედებებს მკაფიო შეფასება არ მისცა და საზღვარზე დაძაბულობის დროს სომხეთს არ დაეხმარა. 2024 წლის თებერვალში ფაშინიანმა უკვე პირდაპირ თქვა, რომ სომხეთის მონაწილეობა ОДКБ-ში „გაყინულია“.

იურიდიულად ერევანი ორგანიზაციიდან არ გამოსულა, მაგრამ მას შემდეგ მაღალი დონის მუშაობაში თითქმის აღარ მონაწილეობს და 2024 წელს ბლოკის დაფინანსებაზეც უარი თქვა.

სხვა არჩევანი

ერევანი არ ეთანხმება აზრს, რომ სომხეთმა უკვე ახლა უნდა გააკეთოს არჩევანი ევროკავშირსა და ევრაზიულ კავშირს შორის. ნიკოლ ფაშინიანმა განაცხადა, რომ ქვეყანა ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში წევრობის საკითხს რეფერენდუმზე არ გაიტანს, რადგან ამის „ობიექტური აუცილებლობა“ არ არსებობს. მან აღნიშნა, რომ სომხეთი რჩება ЕАЭС-ის წევრად და პატივს სცემს პარტნიორებს.

ფაშინიანის პოზიცია ასეთია: სომხეთს შეუძლია ევროკავშირთან ურთიერთობების გაღრმავება ისე, რომ ეს ამ ეტაპზე რუსეთთან ურთიერთობის გაწყვეტის საკითხში არ გადაიზარდოს. სომხურ საზოგადოებაში რუსეთის მიმართ გაძლიერებული იმედგაცრუების მიუხედავად — როგორც უკრაინაში ომის, ისე ყარაბაღის კრიზისში მოსკოვის ქცევის გამო — ფაშინიანმა პუტინს დიპლომატიურად უპასუხა. მისი მთავარი ამოცანა ახლა არჩევნების მოგებაა.

საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში 7 ივნისს უნდა გაიმართოს. ფაშინიანი არჩევნებში თავისი პარტიით, „სამოქალაქო ხელშეკრულებით“, მონაწილეობს. მისი კამპანია აგებულია აზერბაიჯანთან მშვიდობაზე, შიდა რეფორმებსა და ქვეყნის არსებობაზე საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში — ყარაბაღის დაბრუნების მცდელობის გარეშე.

ოპონენტები კი ფაშინიანს მარცხში, ბაქოსთვის დათმობებსა და მოსკოვთან ურთიერთობის დანგრევაში ადანაშაულებენ.

ფაშინიანის მთავარ მეტოქეებს შორის არის რამდენიმე ძალა. ერთ-ერთი თვალსაჩინო ახალი პროექტია ბლოკი „ძლიერი სომხეთი“, რომელიც რუს-სომეხ მილიარდერ სამველ კარაპეტიანთან არის დაკავშირებული. კარაპეტიანმა ქონება რუსეთში დააგროვა და მოსკოვთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობების აღდგენას უჭერს მხარს. ამჟამად ის შინაპატიმრობაშია საქმეზე, სადაც ფიგურირებს უკანონო გზით ძალაუფლების ხელში ჩაგდებისკენ საჯარო მოწოდებებისა და ფულის გათეთრების ბრალდებები. თავად კარაპეტიანი ბრალდებებს უარყოფს.

რუსეთისა და კვიპროსის მოქალაქეობის გამო ის ვერ გახდება პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატი და ვერც პარლამენტში იყრის კენჭს. მიუხედავად ამისა, მისი პოლიტიკური პროექტი ფაშინიანის მოწინააღმდეგე ამომრჩევლისთვის ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად იქცა.

1 აპრილს ფაშინიანთან შეხვედრისას პუტინმა თვითონვე ახსენა, რომ სომხეთში არის „ბევრი პოლიტიკური ძალა“, რომელიც პრორუსულ პოზიციას იკავებს, და გამოთქვა იმედი, რომ ისინი არჩევნებში მონაწილეობას შეძლებენ. მან ასევე მიანიშნა ადამიანებზე, რომლებიც, მისი თქმით, „თავისუფლების აღკვეთის ადგილებში“ იმყოფებიან, მიუხედავად იმისა, რომ რუსული პასპორტი აქვთ. ეს აშკარა მინიშნება იყო სამველ კარაპეტიანზე.

კარაპეტიანის გარდა, მოსკოვთან დაახლოებაში უპირატესობას ხედავენ ძველი ოპოზიციის წარმომადგენლებიც. ბლოკ „სომხეთს“ არჩევნებზე ყოფილი პრეზიდენტი რობერტ კოჩარიანი მიუძღვება — ფაშინიანის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ხანგრძლივი ოპონენტი. არჩევნებში მონაწილეობს ასევე ბიზნესმენ გაგიკ ცარუკიანის „აყვავებული სომხეთი“.

ორივე პოლიტიკოსი აღიქმება ძალად, რომლისთვისაც რუსეთთან ურთიერთობის აღდგენა ბუნებრივი პოლიტიკური კურსი იქნებოდა. მათი პრობლემა კი ის არის, რომ სომხური საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის ისინი არა მხოლოდ მოსკოვთან, არამედ ძველ ძალაუფლებრივ სისტემასთანაც ასოცირდებიან — იმ სისტემასთან, რომელიც 2018 წლის „ხავერდოვანი რევოლუციის“ შედეგად დაინგრა.

რუსეთს „ცუდად ესმის“ სომხეთის

არეგ კოჩინიანი პუტინის განცხადებებს არჩევნებამდე ერთი თვით ადრე პირდაპირ მცდელობად მიიჩნევს, გავლენა მოახდინოს შედეგებზე. თუმცა, მისი თქმით, რუსეთში სომხეთი და სომხური საზოგადოებრივი აზრი ძალიან ცუდად ესმით. ის, რაც კრემლში გარკვეული პოლიტიკური ძალებისთვის სასარგებლო მხარდაჭერად მიაჩნიათ, სინამდვილეში მათ იმიჯზე ხშირად უარყოფითად მოქმედებს.

პოლიტოლოგ ალექსანდრ ისკანდარიანის აზრით, რუსეთიც და ზოგჯერ დასავლეთიც პოსტსაბჭოთა ქვეყნებს ხშირად მხოლოდ დასავლეთსა და რუსეთს შორის ბრძოლის ველად აღიქვამენ და ამით ხშირად ცდებიან. წინასაარჩევნო კამპანიაში რა თემებიც არ უნდა ჟღერდეს, მისი თქმით, იმის თქმა, რომ ყველაფერი მხოლოდ მოსკოვსა და ბრიუსელს შორის არჩევანზე დადის, ზედმეტად გამარტივებული ხედვაა.

კოჩინიანის შეფასებით, 7 ივნისს სომხების წინაშე სამი კითხვა დადგება და მხოლოდ ერთი მათგანი შეეხება საგარეო პოლიტიკურ კურსს. მთავარი არჩევანი კი, მისი თქმით, არის არჩევანი მშვიდობის პოლიტიკასა და ომის პოლიტიკას შორის.

ფაშინიანი თავის მთავარ ოპონენტებს „ომის პარტიად“ წარმოაჩენს — ძალებად, რომლებმაც შესაძლოა ქვეყანა უკან დააბრუნონ: რუსეთზე დამოკიდებულებაში, აზერბაიჯანთან კონფლიქტში და ძველ ელიტებთან.

ოპოზიცია კი ფაშინიანს საპირისპიროში ადანაშაულებს: მათი თქმით, მისი კურსი ახალ დათმობებამდე, სუვერენიტეტის დაკარგვამდე და ქვეყნის მთავარი ეკონომიკური პარტნიორისგან სახიფათო დაშორებამდე მიიყვანს. თუმცა ოპოზიციის სირთულე ისიც არის, რომ მათი დღის წესრიგი მეტწილად აგებულია არა იმაზე, რას სთავაზობენ ქვეყანას, არამედ იმაზე, ვის და რას ეწინააღმდეგებიან.

ისკანდარიანის თქმით, ფაშინიანს მარტივი, მაგრამ გასაგები გზავნილი აქვს: „ჩვენ ვართ მშვიდობის პარტია, დანარჩენები — ომისკენ მიდიან. თუ ჩვენ გარდა ვინმე გაიმარჯვებს, იქნება ომი.“ მეორე გზავნილი კი ასეთია: „ჩვენ ვართ ევროპეიზაციის მომხრეები, დანარჩენები — პრორუსები.“ სომხეთში ეს გზავნილი დღეს საკმაოდ კარგად მუშაობს, რადგან რუსეთის მიმართ დამოკიდებულება არც ისე პოზიტიურია.

კოჩინიანი არჩევნების შედეგების პროგნოზს ჯერ არ აკეთებს. მისი თქმით, ფაშინიანის საყრდენი უფრო უფროსი თაობაა, ახალგაზრდობა კი ძირითადად ოპოზიციურად არის განწყობილი და გარკვეულ პოსტმოდერნისტულ განწყობაში იმყოფება — თითქოს „არ არსებობს არც სრული სიმართლე, არც სრული ტყუილი, ყველაფერი შედარებითია“.

განსხვავებული შეფასებების მიუხედავად, ორივე ექსპერტი თანხმდება, რომ მომავალი არჩევნები სომხეთისთვის პირველ რიგში არც რუსეთზეა, არც ევროკავშირზე — ის სომხეთზეა.

ქვეყანა რთული გეოპოლიტიკური კვანძის შუაგულშია: სამხრეთით ირანია, რომელიც აშშ-სა და ისრაელთან დაპირისპირებაშია; აღმოსავლეთით — აზერბაიჯანი; დასავლეთით — თურქეთი, რომელიც ბაქოს უჭერს მხარს; ჩრდილოეთით — საქართველო, რომლის ევროპული გზაც პოლიტიკური კრიზისის გამო ფაქტობრივად გაყინულია. ამიტომ, რუსეთის მხრიდან მუქარების მიუხედავად, სომხები არჩევნებზე ბევრად უფრო უშუალო და სასიცოცხლო საკითხებს გადაწყვეტენ, ვიდრე ვლადიმირ პუტინთან „განქორწინების“ ფორმალური გაფორმებაა.