რუსეთმა სამშაბათს დაიწყო სტრატეგიული ბირთვული ძალების მასშტაბური წვრთნები „ბირთვული ძალების მომზადებისა და გამოყენების მიმართულებით აგრესიის საფრთხის პირობებში“, — განაცხადა რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ. ერთი დღით ადრე ბელარუსის ტერიტორიაზე განთავსებული რუსული ტაქტიკური ბირთვული იარაღით მანევრები გაიმართა.
ასეთ მასშტაბურ ბირთვულ წვრთნებს რუსეთი ტრადიციულად ოქტომბერში ატარებს. ჩვეულებრივ, მათ „გრომი“ ეწოდება. წესიდან გადახვევა იყო 2022 წლის თებერვალში ჩატარებული წვრთნა — უკრაინაში ფართომასშტაბიანი შეჭრის წინ.
წვრთნებში, რომლებიც 19 მაისს დაიწყო, ჩართული იქნება მთელი ბირთვული ტრიადა — კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტები, ატომური წყალქვეშა ნავები და სტრატეგიული ბომბდამშენები.
„სულ წვრთნაში ჩართული იქნება 64 ათასზე მეტი პირადი შემადგენლობა, 7800-ზე მეტი ერთეული შეიარაღება, სამხედრო და სპეციალური ტექნიკა, მათ შორის 200-ზე მეტი სარაკეტო გამშვები დანადგარი, 140-ზე მეტი საფრენი აპარატი, 73 ზედაპირული ხომალდი და 13 წყალქვეშა ნავი, რომელთაგან 8 სტრატეგიული დანიშნულების სარაკეტო წყალქვეშა ნავია“, — ნათქვამია რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს განცხადებაში.
ეს სტრატეგიული ბირთვული ძალების მნიშვნელოვანი ნაწილია. „ატომური მეცნიერების ბიულეტენის“ მონაცემებით, 2026 წელს რუსეთს, დაახლოებით, 320-ზე მეტი გამშვები დანადგარი ჰქონდა, მათ შორის შახტური და მობილური. შესაბამისად, წვრთნებში მათი უმრავლესობა მონაწილეობს.
13 სტრატეგიული ატომური წყალქვეშა ნავიდან წვრთნებში რვაა ჩართული. იმის გათვალისწინებით, რომ ჩვეულებრივ წყალქვეშა ნავების გარკვეული ნაწილი რემონტში ან სამხედრო ბაზაზე ტექნიკურ მომსახურებაზე შეიძლება იმყოფებოდეს, რვა სუბმარინი შესაძლოა სტრატეგიული წყალქვეშა ფლოტის თითქმის მთელ ბრძოლისუნარიან ნაწილს წარმოადგენდეს.
თავდასხმის შემდეგ
წვრთნები იმ ფონზე ტარდება, როცა უკრაინის მხრიდან რუსეთის ტერიტორიაზე მდებარე ობიექტებზე შორი მანძილის უპილოტო საფრენი აპარატებით მასირებული დარტყმები გახშირდა. მანამდე, ორი დღით ადრე, მოსკოვმა დრონების ყველაზე დიდი შეტევა გადაიტანა.
შეტევის შედეგად მოსკოვის ოლქის სამი მცხოვრები დაიღუპა, რეგიონში 17 ადამიანი დაშავდა.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ღამის თავდასხმას „სამართლიანი პასუხი“ უწოდა უკრაინაზე რუსეთის ბოლო დარტყმებზე, მათ შორის კიევზე შეტევაზე, სადაც 14 მაისს ცხრასართულიან საცხოვრებელ კორპუსზე რაკეტის დარტყმის შედეგად 24 ადამიანი დაიღუპა.
ოფიციალურ წყაროებში ამ თავდასხმასა და წვრთნებს შორის კავშირი არ აღნიშნულა.
თუმცა ტექნიკურად სტრატეგიული ბირთვული ძალები მუდმივი საბრძოლო მზადყოფნის რეჟიმში იმყოფებიან და მათი პოზიციებზე გასაყვანად, სავარაუდოდ, ბევრად ნაკლები დროა საჭირო, ვიდრე სხვა ჯარების შემთხვევაში.
ბელარუსის წვრთნები
სტრატეგიული ბირთვული ძალების დიდი წვრთნების წინა დღეს ბელარუსის ტერიტორიაზე ტაქტიკური ბირთვული იარაღით მანევრები დაიწყო. რუსეთმა იქ ტაქტიკური ბირთვული ქობინები 2023 წელს განათავსა.
ბელარუსის თავდაცვის სამინისტროს განცხადებაში ნათქვამი იყო, რომ ამ წვრთნებზე შეამოწმებდნენ ბირთვული იარაღით აღჭურვილი ნაწილების მზადყოფნას, განახორციელონ გაშვებები ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე მოუმზადებელი რაიონებიდან.
ტაქტიკური იარაღით ბირთვული წვრთნები ბელარუსში პირველად არ ტარდება. მაგალითად, 2024 წელს ჩატარდა ბირთვული იარაღის მატარებლების — ოპერატიულ-ტაქტიკური კომპლექსის „ისკანდერის“ დივიზიონისა და Су-25 ტიპის თვითმფრინავების ესკადრილიის — საბრძოლო მზადყოფნის შემოწმება.
ამავე დროს, ბელარუსის ტერიტორიაზე ჩატარებულ წვრთნებს დასავლეთში ტრადიციულად შეშფოთებით უყურებენ — 2022 წელს უკრაინაში შეჭრა, მათ შორის, სწორედ ბელარუსის ტერიტორიიდან დაიწყო.
უკვე ამ შეჭრამდეც ნატოში განიხილავდნენ რუსეთთან ომის დაწყების შესაძლო სცენარებს, რომლებშიც თავდასხმა სწორედ ბელარუსში დიდი მანევრებით იწყებოდა. ასეთი შიშები ჯერ კიდევ 2017 წელს გამოითქმებოდა.
„სარმატის“ გაშვება
12 მაისს რუსეთმა ახალი კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტის — „სარმატის“ — გამოცდა ჩაატარა.
ეს მძიმე კლასის რაკეტა რუსეთის ბირთვულ ძალებში Р-36М „ვოევოდას“ ტიპის რაკეტებს უნდა ჩაენაცვლოს, რომლებიც უკრაინულ საწარმო „იუჟმაშში“ იყო აგებული და მათ მომსახურებას მისი სპეციალისტები უკვე აღარ ახორციელებენ.
რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა, „სარმატის“ გაშვების შესახებ მოხსენების მიღებისას, განაცხადა, რომ მისი მოქმედების მანძილი 35 ათას კილომეტრს აღემატება, რაც „ვოევოდას“ მაჩვენებელზე ორჯერ მეტზე მეტია.
35 ათასი კილომეტრის დიაპაზონი საშუალებას იძლევა, რაკეტა სამიზნისკენ ნებისმიერი ტრაექტორიით გაემართოს და არა უმოკლესი გზით. ეს მის გადაჭერას მნიშვნელოვნად ართულებს.
სხვა მახასიათებლები, რომლებიც პუტინმა ჩამოთვალა — სუბორბიტალური ფრენის ტრაექტორია და გადატანილი ტვირთის წონა — ასევე აღემატება სხვა კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტების ანალოგიურ მაჩვენებლებს.
თუმცა ყველა ამ მაჩვენებლის ერთობლიობა პრაქტიკული გამოცდების დროს არასოდეს დადასტურებულა. სულ ორი წარმატებული გაშვებისას რაკეტამ არაუმეტეს ექვსი ათასი კილომეტრი გაიფრინა.
პუტინი თავის გამოსვლებში საკმაოდ ხშირად საუბრობს სტრატეგიულ შეიარაღებაზე, პირველ რიგში — ბირთვულზე.
„სარმატის“ გაშვების კომენტირებისას მან ბირთვული ძალების სფეროში სხვა პროექტებიც ახსენა. მან ისაუბრა საშუალო მანძილის რაკეტა „ორეშნიკზე“, რომელიც, რუსეთის პრეზიდენტის თქმით, შეიარაღებაში 2025 წლიდან დგას.
მან ასევე ახსენა ბირთვული ძრავების მქონე კომპლექსები: წყალქვეშა აპარატი „პოსეიდონი“ და ფრთოსანი რაკეტა „ბურევესტნიკი“. ამ ორი აპარატის წარმატებული გამოცდების შესახებ 2025 წელს გავრცელდა ინფორმაცია.
თუმცა იმ შემთხვევებში ასეთი გამოცდების ჩატარების დამადასტურებელი მტკიცებულებები დამოუკიდებელი წყაროებიდან არ გავრცელებულა.
კატასტროფის შემდეგ შეიცვალა პილოტების მომზადების პროგრამები, ხოლო თავად სიჩქარის სენსორები შეცვალეს.
