Category: ახალი ამბები

თავდასხმა, რომლის შედეგადაც ირანის უზენაესი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი დაიღუპა, დილით განხორციელდა. არადა მოლოდინი იყო, რომ ის გვიან ღამით მოხდებოდა.

ეს იმიტომ მოხდა, რომ აშშ-მა და ისრაელმა გადაწყვიტეს ესარგებლათ მნიშვნელოვანი სადაზვერვო ინფორმაციით, რომელიც მათ მხოლოდ რამდენიმე საათით ადრე მიიღეს.

რამდენიმე თვის განმავლობაში ისინი ელოდებოდნენ იმ მომენტს, როდესაც ირანის მაღალჩინოსნები შეიძლება შეხვედრაზე შეკრებილიყვნენ, და დაადგინეს, რომ ხამენეი შაბათს დილით თეირანის ცენტრში მდებარე შენობათა კომპლექსში იქნებოდა.

მათთვის ასევე ცნობილი იყო სხვა მაღალი რანგის ირანელი სამხედროებისა და დაზვერვის თანამშრომლების ადგილსამყოფელიც, რომლებიც იმავე დროს ატარებდნენ შეხვედრას.

რამდენიმე თვის განმავლობაში აშშ და ისრაელი ირანის უზენაესი ლიდერის გადაადგილებას აკვირდებოდნენ. ზუსტი მეთოდები, რომლებიც ამ პროცესში გამოიყენებოდა, საიდუმლოდ რჩება, თუმცა აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა სოციალურ ქსელში ერთ-ერთ პოსტში ირიბად მიანიშნა მათზე.

„მან ვერ შეძლო ჩვენი დაზვერვისა და მაღალტექნოლოგიური თვალთვალის სისტემებისთვის თავის არიდება,“ — განაცხადა ტრამპმა.

ხამენეის ადგილსამყოფელის შესახებ ინფორმაცია შესაძლოა ადგილზე მოქმედი აგენტისგან ყოფილიყო მიღებული, თუმცა უფრო სავარაუდოა, რომ აიათოლას მიაგნეს თანამედროვე ტექნოლოგიების დახმარებით სხვა ირანელი მოღვაწეების გადაადგილების თვალთვალის გზით.

გასული წლის ივნისში, 12-დღიანი ომის დროს, ისრაელმა დაარტყა ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებულ მეცნიერებსა და ოფიციალურ პირებს და, გავრცელებული ინფორმაციით, ცალკეული პირების გადაადგილების დასადგენად იყენებდა სატელეკომუნიკაციო და მობილური ტელეფონების სისტემების გატეხვას.

რიგ შემთხვევებში ეს მოიცავდა იმ მცველების გადაადგილების თვალთვალსაც, რომლებიც მთავარ თანამდებობის პირებს ახლდნენ.

გრძელვადიან პერსპექტივაში ამან შესაძლებელი გახადა ლიდერის ყოველდღიური ცხოვრების ერთგვარი „პატერნების“ ჩამოყალიბება და მოწყვლადი მომენტების გამოვლენა: ვის ხვდებოდა და რა სიხშირით, და სად ამჯობინებდა ასეთი შეხვედრების ჩატარებას.

ირანმა იცოდა, რომ უზენაესი ლიდერი მისი მოწინააღმდეგეების ყურადღების ცენტრში იყო, ამიტომ რამდენიმე თვის განმავლობაში ამ მოწყვლადობების ვერ აღმოჩენა და ვერ აღმოფხვრა მიუთითებს ან ირანის უსაფრთხოების და კონტრდაზვერვის სისტემის სერიოზულ ჩავარდნაზე, ან ისრაელისა და აშშ-ის შესაძლებლობაზე, ადაპტირებულიყვნენ და ახალი მეთოდები ეპოვათ დაკვირვებისთვის.

ირანის ხელისუფლება ასევე შესაძლოა ვარაუდობდა, რომ დღისით თავდასხმა ნაკლებად მოსალოდნელი იყო.

ამ შემთხვევაში, როგორც The New York Times წერს, სადაზვერვო ინფორმაცია მიღებული იყო გარედან – ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოდან (CIA) –თუმცა ისრაელს გადაეცა უშუალო დარტყმის განსახორციელებლად.

ნიშნები მიუთითებს ამოცანების განაწილებაზე: ისრაელი ფოკუსირებული იყო ირანის ხელმძღვანელობასთან დაკავშირებულ სამიზნეებზე დარტყმებზე, ხოლო აშშ  სამხედრო ობიექტებზე.

უკიდურესად მნიშვნელოვანი იყო ის, რომ დაზვერვამ უზრუნველყო საკმარისად წინასწარი გაფრთხილება უზენაესი ლიდერისა და სხვა მაღალჩინოსნების გადაადგილების შესახებ, რამაც შესაძლებელი გახადა შეტევის დაგეგმვა გამანადგურებლების გამოყენებით, რომლებიც შორი მოქმედების რაკეტების გაშვებას ახერხებენ.

ერთჯერადი დარტყმის ნაცვლად, რომელსაც შეიძლებოდა მოწინააღმდეგის „თავის მოკვეთა“ გამოეწვია, გეგმა ითვალისწინებდა, რომ ეს შეტევა გახდებოდა უფრო ფართო კამპანიის დასაწყისი; ის უფრო ადრე გადაიტანეს, რათა ხელსაყრელი შესაძლებლობის ფანჯარა გამოეყენებინათ.

ისრაელის გამანადგურებლებს დაახლოებით ორი საათი სჭირდებათ თეირანამდე მისაღწევად, თუმცა უცნობია, ზუსტად რა მანძილიდან გაუშვეს მათ საბრძოლო მასალა.

ვრცელდება ინფორმაცია, რომ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ისრაელის გამანადგურებლებმა კომპლექსს ადგილობრივი დროით დაახლოებით 9:40-ზე 30 ძლიერი ბომბი ესროლეს.

შესაძლოა ეს დაკავშირებული იყო იმასთან, რომ უზენაესი ლიდერი თავდაცვის მიზნით კვლავ იყენებდა კომპლექსის ქვეშ მდებარე მიწისქვეშა ბუნკერს (თუმცა, გავრცელებული ინფორმაციით, ეს რეჟიმის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ბუნკერი არ ყოფილა).

სამიზნის გარანტირებულად განადგურებისთვის შესაძლოა რამდენიმე საბრძოლო მასალის გამოყენება გახდა საჭირო.

დაზიანდა ირანის დედაქალაქში მდებარე სხვა ობიექტებიც, მათ შორის პრეზიდენტ მასუდ ფეზეშქიანის ოფისი, რომელმაც მოგვიანებით განაცხადა, რომ უსაფრთხოდ იმყოფება.

ირანმა დაადასტურა თავდაცვის სამინისტროს სამი მაღალჩინოსნის დაღუპვა, მათ შორის თავდაცვის საბჭოს მდივნის ალი შამხანის, თავდაცვის მინისტრის ბრიგადის გენერალ აზიზ ნასირზადეს და ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის მეთაურის გენერალ მოჰამად პაკპურის.

როდესაც თვითმფრინავებმა დარტყმა განახორციელეს, ფლორიდაში, პრეზიდენტ ტრამპის რეზიდენციაში მარნა-ლა-გოში, სადაც ის რამდენიმე მაღალჩინოსანთან ერთად მოვლენებს აკვირდებოდა, ღამე იყო.

რამდენიმე საათი გავიდა მანამდე, სანამ ოფიციალურად დადასტურდებოდა, რომ ირანის უზენაესი ლიდერი მოკლულია.

თუმცა თეირანი მსგავსი განვითარების შესაძლებლობისთვის მზად იყო. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ მემკვიდრეობის გეგმები — არა მხოლოდ ხამენეისთვის, არამედ სხვა არაერთი მაღალჩინოსნისთვისაც  უკვე შემუშავებული იყო.

ეს ყველაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ კვლავაც გაურკვეველია, როგორ აისახება ხამენეის მკვლელობა ამ კონფლიქტის შემდგომ განვითარებაზე.

გაერთიანებული სამეფოს მთავრობამ განაცხადა, რომ ქვეყანა არ მონაწილეობდა ისრაელისა და აშშ-ის ოპერაციაში და არ სურს რეგიონული კონფლიქტის შემდგომი ესკალაცია და გაფართოება. ბრიტანეთის ხელისუფლებამ ასევე აღნიშნა, რომ ახლახან გააძლიერა თავისი თავდაცვის შესაძლებლობები ახლო აღმოსავლეთში — მხოლოდ იმ მიზნით, რომ დაიცვას რეგიონში მყოფი საკუთარი მოქალაქეები.

„ირანს არასოდეს უნდა მიეცეს ბირთვული იარაღის შექმნის შესაძლებლობა, და სწორედ ამიტომ ჩვენ მუდმივად ვუჭერთ მხარს მოლაპარაკებების გზით გადაწყვეტის მიღწევის მცდელობებს,“ — ნათქვამია მთავრობის განცხადებაში.

გერმანიის მთავრობაში განაცხადეს, რომ ბერლინი ისრაელის მხრიდან წინასწარ იყო ინფორმირებული ირანზე დაგეგმილი დარტყმების შესახებ. მთავრობის წარმომადგენლის თქმით, კანცლერი ფრიდრიხ მერცი ყურადღებით ადევნებს თვალს მოვლენების განვითარებას და კავშირშია ევროპელ პარტნიორებთან. მომდევნო კვირაში ვაშინგტონში დაგეგმილია მერცისა და დონალდ ტრამპის შეხვედრა.

საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა გაეროს უშიშროების საბჭოს საგანგებო სხდომის მოწვევისკენ მოუწოდა. მაკრონის თქმით, თეირანმა უნდა გააცნობიეროს, რომ მას აღარ რჩება სხვა გზა, გარდა „კეთილსინდისიერი მოლაპარაკებების“ დაწყებისა და ბირთვული იარაღისა და კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტების პროგრამებზე უარის თქმისა.

ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის ხელმძღვანელმა კაია კალასმა განაცხადა, რომ ის ესაუბრა ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრ გიდეონ საარს და რეგიონის სხვა ქვეყნების ოფიციალურ პირებს. მისი თქმით, ევროკავშირი არაბ პარტნიორებთან ერთად დიპლომატიური გზით კონფლიქტის მოგვარების შესაძლებლობებს განიხილავს.

იტალიის პრემიერ-მინისტრ ჯორჯა მელონის ოფისში განაცხადეს, რომ სოლიდარობას უცხადებენ ირანის სამოქალაქო მოსახლეობას. იტალია ითხოვს ირანელთა სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების პატივისცემას.

შვეიცარიის მთავრობამ განაცხადა, რომ „ღრმად შეშფოთებულია“ დარტყმების შესახებ გავრცელებული ცნობებით. ქვეყნის ხელისუფლებამ კონფლიქტში ჩართულ მხარეებს მოუწოდა „საერთაშორისო სამართლის სრული დაცვისა“ და „მაქსიმალური თავშეკავებისკენ“. ციურიხში განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის აუცილებლობაზე.

ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრმა ენტონი ალბანეზემ განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა სოლიდარობას უცხადებს „ირანის მამაც ხალხს მის ბრძოლაში ჩაგვრის წინააღმდეგ“. ამასთან, მან მხარი დაუჭირა აშშ-ის ძალისხმევას, რომ ირანს არ ჰქონდეს ბირთვული იარაღი.

რუსეთმა დაგმო „წინასწარ დაგეგმილი და არაპროვოცირებული შეიარაღებული აგრესიის აქტი სუვერენული და დამოუკიდებელი სახელმწიფოს — გაეროს წევრის — წინააღმდეგ“.

რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში აშშ-ისა და ისრაელის ოპერაციას უწოდეს „უგუნური ნაბიჯი“ და „სახიფათო ავანტიურა“, რომელიც არღვევს საერთაშორისო სამართლის ნორმებს. უწყების შეფასებით, აშშ და ისრაელი ისახავენ მიზნად „მათთვის მიუღებელი სახელმწიფოს კონსტიტუციური წყობის დანგრევასა და მისი ხელმძღვანელობის განადგურებას — სახელმწიფოსი, რომელმაც უარი თქვა ძალისმიერ დიქტატსა და ჰეგემონიას დაქვემდებარებაზე.“