2022 წლის 26 ოქტომბერს ამერიკელმა მილიარდერმა ელონ მასკმა დაასრულა მსოფლიოს ერთ-ერთი მთავარი სოციალური ქსელის, Twitter-ის შეძენა 44 მილიარდ დოლარად. გასული წლის განმავლობაში მან და მისმა გუნდმა არა მხოლოდ შეიტანა ცვლილებები სოციალური ქსელის მუშაობაში, არამედ მისი კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილი უბრალოდ გაუქმდა. და, ცხადია, ეს მხოლოდ დიდი ცვლილებების დასაწყისია. ამასობაში Twitter (რომელსაც ახლა ერთი ასოთი ჰქვია – X) ისეთ სიტუაციაშია, როდესაც მსოფლიოს უდიდესი მედია წერს: ნუ ენდობით ყველა ინფორმაციას, რომელიც იქ ქვეყნდება, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე სამხედრო კონფლიქტებს ეხება.
როგორ მოვიდა ილონ მასკი Twitter-ზე
2023 წლის იანვარში ამერიკულმა გამოცემა Verge-მ გამოაქვეყნა ფართომასშტაბიანი გამოძიება იმის შესახებ, თუ რა ხდებოდა Twitter-ზე ელონ მასკის მიერ მისი შეძენის პირველივე დღეებსა და საათებში. თანამშრომლების პირველი სამსახურიდან გათავისუფლება ჰელოუინის წვეულების დროს მოხდა. ეს დაემთხვა სოციალური ქსელის შეძენის დასრულებას.
ამ გარიგების წინა დღესაც ბევრი რიგითი თანამშრომელი ენთუზიაზმით ელოდა მას: ყველაზე პროგრესული მილიარდერი, Tesla ელექტრო მანქანებისა და Space-X კოსმოსური ხომალდების შემქმნელი მოდის ყველაზე პროგრესულ სოციალურ ქსელში, დაახლოებით 250 მილიონი აქტიური მომხმარებელით თვეში მთელ მსოფლიოში.
ერთ-ერთმა ამ თანამშრომელმა ილონ მასკი ძველი ბერძნული მითების გმირს, მიდასს შეადარა – ყველაფერი, რასაც ის ეხებოდა, ოქროდ იქეოდა. Verge წერს, რომ მას ერთმა თანამშრომელმა უპასუხა,: „მესმის, რასაც გულისხმობთ, მაგრამ როგორც ბერძნული მითოლოგიის გულშემატკივარი ბავშვობიდან, ვფიქრობ, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მიდადის ამბავი არ არის დადებითი ამბავი.. ასე ხდება, როცა მხოლოდ სიმდიდრეზე ხარ ორიენტირებული“.
თანამშრომლები იხსენებენ, რომ მათ მიიღეს ბრძანება მასკისგან: ამოებეჭდათ მათ მიერ დაწერილი კოდის ბოლო გვერდები და მასთან თათბირზე მისულიყვნენ. პანიკა დაიწყო – ფაქტია, რომ პანდემიის შემდეგ ბევრი ადამიანი მუშაობდა სახლიდან, სადაც პრინტერები არ იყო. პრინტერს ტვიტერის ოფისში წლების განმავლობაში არ იყენებდნენ, მათ ქაღალდი ამოეწურათ, ზოგი კი გაფუჭდა. როდესაც ეს სირთულეები თითქმის გადალახული იყო, მოვიდა ახალი ბრძანება: გადაყარეთ თქვენი ამონაწერი ნაგვის ურნაში და მოიტანეთ თქვენი ლეპტოპები. საბოლოოდ, შეხვედრა უბრალოდ ჩაიშალა.
მალე კომპანიის 7,5-8 ათასი თანამშრომლის დაახლოებით ნახევარმა მიიღო არაპერსონალური შეტყობინებები თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. ამასაც თან ახლდა ქაოსი: ზოგიერთმა უცებ აღმოაჩინა, რომ სამუშაო სისტემებზე წვდომა აღარ ჰქონდა, ზოგმა კი წასვლის შემდეგ წვდომა თვეების განმავლობაში შეინარჩუნა.
გათავისუფლებული თანამშრომლებიდან ხუთასზე მეტი სამსახურიდან გათავისუფლებას სასამართლოში აპროტესტებს.
მასკმა ეს შემცირება იმით ახსნა, რომ კომპანია წამგებიანი იყო, მისი შეფასებით, დღეში 4 მილიონ დოლარს კარგავდა. 2023 წლის აპრილში, BBC-სთან ინტერვიუში მან თქვა, რომ კომპანიას ახლა დაახლოებით 1,5 ათასი თანამშრომელი ჰყავს.
Twitter-ის ოფისში გამოჩენისთანავე ილონ მასკმა პირობა დადო, რომ მოიშორებდა “წყეულ ჩიტს” – ცისფერ ჩიტს, Twitter-ის დიდი ხნის სიმბოლოს.
2023 წლის ივლისში მან პირობა შეასრულა: რებრენდინგის შემდეგ Twitter-ს მხოლოდ ასო X-ს ეძახიან. მასკს ამ ასოს მიმართ დიდი ხნის სისუსტე აქვს – ის მისი სხვა კომპანიების და თუნდაც მისი შვილის სახელშიც არის, რომელსაც X Æ A-12 ქვია. სოციალური ქსელის მომხმარებლებმა, რომელთაგან ბევრი გაოგნებული ადევნებდა თვალს ცვლილებებს, ტვიტერის პორნოსაიტად გადაქცევის შესახებ ირონიზირება დაიწყეს: ასო X ინტერნეტში ხშირად აღნიშნავს ზრდასრულთა კონტენტს 1990-იანი წლებიდან.
როგორ შეცვალა ილონ მასკმა Twitter
დღევანდელი გადმოსახედიდან შეგვიძლია ვთქვათ, რომ Twitter-ის შემქმნელი ჯეკ დორსი და მისი გუნდი ზომიერად კონსერვატიულები იყვნენ სოციალური ქსელის განვითარებაში. ის დაიწყო 140-სიმბოლოიანი შეტყობინებებით მესამე მხარის რესურსზე ბმულის მითითების შესაძლებლობით. მოდერნიზაცია ეტაპობრივად მიმდინარეობდა: წლების განმავლობაში შესაძლებელი გახდა სურათებისა და ვიდეოების ჩასმა, თრედების გაკეთება – სწორედ ასე შეგიძლიათ გრძელი ამბის მოყოლა ტვიტების ჯაჭვის გამოყენებით.
2000-იანი წლებიდან Twitter-ს აქვს უფასო გადამოწმების სისტემა მომხმარებლებისთვის, რომლებიც შემდეგ იღებენ ლურჯ ნიშანს თავიანთ სახელზე. თავიდან ეს უფრო ცნობილი ადამიანების სერვისი იყო – რათა არავინ აერიოს ყალბი ანგარიშები რეალურში, მაგრამ შემდეგ ეს საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი პროცედურა გახდა.
ალბათ ყველაზე ფართოდ განხილული მოვლენა მომხმარებლებში 2010-იან წლებში იყო ტვიტების ზრდა 140-დან 280 სიმბოლომდე. და მაშინაც კი, Twitter-ის მენეჯმენტის ეს გადაწყვეტილება არ იყო დაფუძნებული ეკონომიკურ მიზეზებზე – მათ სურდათ, რომ მომხმარებლებს, რომლებიც საუბრობენ სხვადასხვა ენაზე, ჰქონოდათ საკუთარი თავის გამოხატვის ერთნაირი შესაძლებლობა.
2023 წლის აგვისტოში ამერიკელმა ჟურნალისტმა რონან ფეროუმ გამოაქვეყნა გრძელი სიუჟეტი ელონ მასკის შესახებ ჟურნალ New Yorker-ში. კერძოდ, ფეროუმ თქვა, რომ Twitter-ის შეძენით მასკმა რეალურად დაიწყო იდეის განხორციელება, რომელიც ნაკლებად იყო დაკავშირებული სოციალური ქსელის თავდაპირველ კონცეფციასთან.
მისი დიდი ხნის ოცნებაა შექმნას უნივერსალური აპლიკაცია ყველაფრისთვის: კომუნიკაციისთვის, ონლაინ გართობისთვის, შოპინგისთვის, ბანკისთვის. მას ასევე სურს აზიის პოპულარული საკომუნიკაციო აპლიკაციების ტექნოლოგიების ინტეგრირება, როგორიცაა WeChat. ასე რომ, ტვიტები მხოლოდ დიდი სურათის ნაწილი იქნებოდა.
თუმცა, ამ მიმართულებით ყველა პირველ ნაბიჯს თან ახლდა მნიშვნელოვანი ქაოსი. მასკმა გააუქმა ტრადიციული ვერიფიკაცია, რადგან, როგორც ფეროუ წერს, მას არ მოსწონს “მედია ელიტა” და შემოიღო ფასიანი ვერიფიკაცია. ამან მაშინვე გამოიწვია ყალბი ან ანონიმური ანგარიშების დიდი რაოდენობის გაჩენა, რომელთა შემქმნელებმა უბრალოდ გადაიხადეს 8 დოლარი იმ უფლებისთვის, რომ დაერქვათ საკუთარი თავისთვის რაც სურდათ.
შემდეგ მან და მისმა გუნდმა დაიწყეს Twitter-ის კონცეფციის შეცვლა. ფასიანმა ანგარიშებმა დაიწყეს უპირატესობების მიღება უფასო ანგარიშებთან შედარებით: მათთვის სიმბოლოების ლიმიტი კიდევ უფრო შემსუბუქდა, დაშვებული იყო რედაქტირება და მათი ტვიტების პოპულარიზაცია უფრო ფართო აუდიტორიაში.
წასაკითხად Twitter-ზე ორი არხი გამოჩნდა. ერთი არის ჩვეულებრივი, სადაც კითხულობ მათ, ვისაც თვალს ადევნებ, მეორეში კი პოპულარული ტვიტების გამოჩენა დაიწყო. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ინოვაციამ ბევრი დააბნია, მთლიანობაში მოწონება დაიმსახურა. Twitter-ის ერთმა ბრიტანელმა მომხმარებელმა BBC-სთან ინტერვიუში განაცხადა: ხანდახან ახლო მეგობრებთან ერთად მიდიხარ რესტორანში და ხანდახან დადიხარ პაბში უცხო ადამიანების მასასთან ერთად.
ამავდროულად, არ შეიძლება ითქვას, რომ პრომოუტირება იყო პატიოსანი: ელონ მასკის საკუთარი ტვიტები ფაქტიურად ყველა მომხმარებლის ნიუსფიდში აღმოჩნდა. Gizmodo, თავის წყაროებზე დაყრდნობით, 2023 წლის თებერვალში იტყობინება, რომ მასკმა ინჟინრებს უბრძანა, გაეზარდათ მისი ტვიტების წვდომა ათასჯერ.
2023 წლის აგვისტოში ვაშინგტონ პოსტმა აღმოაჩინა, რომ სოციალური ქსელი X ხუთი წამით აჭიანურებდა ზოგიერთი რესურსის ბმულებზე დაწკაპუნებას, რომლებსაც ელონ მასკი ასე თუ ისე აკრიტიკებდა. ეს არის ფეისბუქი და ინსტაგრამი, რომლებიც ეკუთვნის კორპორაცია Meta-ს , გაზეთი New York Times და საინფორმაციო სააგენტო Reuters. Washington Post-ის მიერ მოყვანილი კვლევის თანახმად, მომხმარებელთა დაახლოებით 53% ხურავს ჩანართს, თუ ის არ იწყებს კონტენტის ჩვენებას სამი წამის განმავლობაში.
ხშირად, ყველა ამ ცვლილებას თან ახლდა მნიშვნელოვანი ტექნიკური ხარვეზები. მაგალითად, 2023 წლის 30 ივნისს X-მა შემოიღო ლიმიტი ტვიტების ნახვების რაოდენობაზე, მეტი ფასიანი მომხმარებლებისთვის, ნაკლები უფასო მომხმარებლებისთვის. ამან განაპირობა ის, რომ მთელს მსოფლიოში უამრავი ადამიანისთვის, არხი უბრალოდ შეჩერდა რამდენიმე საათის განმავლობაში.
Twitter-ის თანადამფუძნებელმა ჯეკ დორსიმ იმ დღეს საკუთარ ანგარიშზე გამოაქვეყნა მწვანე ველის ფოტო – წარწერის გარეშე. ეს არის მინიშნება პოპულარულ მემზე 2023 წლის გაზაფხულზე და ზაფხულში: თუ სტრესი გაქვთ, უბრალოდ წადით და შეეხეთ ბალახს.
კიდევ ერთი მტკიცებულება იმისა, რომ ილონ მასკი სოციალური ქსელის სუპერ აპლიკაციად ქცევას ცდილობს, გამოჩნდა 2023 წლის აგვისტოში – X-მა გამოაქვეყნა ახალი კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება, რომელიც ითხოვს ბიომეტრიული მონაცემების შეგროვების ნებართვას (დაზუსტების გარეშე, რა იგულისხმება და რატომ არის ეს საჭირო).
როგორ გახდა სოციალური ქსელი X დეზინფორმაციის მასიური წყარო
რა თქმა უნდა, არ შეიძლება ითქვას, რომ ილონ მასკამდე Twitter-ზე ყალბი ინფორმაცია არ ყოფილა. Science-ის მიერ ჯერ კიდევ 2017 წელს ჩატარებული კვლევის მიხედვით, აშკარა სიცრუისა და პროვოკაციების შემცველი ტვიტები ყოველი გახმაურებული მოვლენის შემდეგ ფეთქებადი ტემპით ჩნდებოდა და მათი გავრცელების მაჩვენებელი შვიდჯერ აღემატებოდა სანდო ინფორმაციის გავრცელებას, მაგალითად, ოფიციალური მედიის ანგარიშებიდან.
ამავდროულად, Twitter-ს ჰქონდა სპეციალური განყოფილება, რომელიც ან ბლოკავდა ყალბი ამბების შემცველ ინფორმაციას, ან მომხმარებლებს აძლევდა უფლებას გაეკეთებინათ სპეციალური განმარტებები პირდაპირ თავდაპირველ ტვიტში, რომ ის შეიცავს სიცრუეს. ელონ მასკის მოსვლასთან ერთად ეს განყოფილება შემცირებაში მოყვა.
შედეგად, ახლა მსოფლიო მედია, როგორიცაა Bloomberg, Washington Post, Guardian, Al Jazeera და მრავალი სხვა პირდაპირ ეუბნებიან მკითხველს, რომ არ ენდონ ყველა ინფორმაციას Twitter-დან. ევროკომისიამ ჩაატარა კვლევა და 2023 წლის სექტემბერში განაცხადა, რომ Twitter-ზე ყალბი ამბების წილი უფრო დიდია, ვიდრე ნებისმიერ სხვა სოციალურ ქსელში.
2022 წლიდან ასობით ყალბი ამბავი მიეძღვნა რუსეთსა და უკრაინას შორის ომს – სიცრუის შემცველი შეტყობინებები ავრცელებდნენ სხვა ქვეყნებში და სხვა წლებში გადაღებულ ფოტოებსა და ვიდეოებს. ევროკომისარმა ვერა ჟუროვამ, რომელიც ხელმძღვანელობდა კვლევას, პირდაპირ დაადანაშაულა რუსეთი დეზინფორმაციის ხელშეწყობისთვის მილიონობით ევროს დახარჯვაში. 2023 წელს, მისი თქმით, „კრემლის მიერ მხარდაჭერილი ანგარიშების“ წვდომა და გავლენა კიდევ უფრო გაიზრდება.
ისრაელზე ჰამასის თავდასხმის დაწყებისთანავე დაიწყო ყალბი ინფორმაციის ახალი ტალღა. NBC-ის რეპორტიორმა ბენ კოლინზმა Twitter-ს ამ დღეებში „სიტყვასიტყვით ომის ზონა“ უწოდა. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ისრაელის პრემიერ მინისტრი სასწრაფოდ გადაიყვანეს ჰოსპიტალში (ეს არ შეესაბამება სიმართლეს), რომ ისრაელი თავს დაესხა ეკლესიას ღაზას სექტორში (ასევე არ შეესაბამება სიმართლეს). სამი წლის წინ სირიაში ჩხუბის ვიდეო გავრცელდა, როგორც პალესტინის ტერიტორიებზე გადაღებული. და ეს მხოლოდ მაგალითების მცირე ნაწილია.
თვით ელონ მასკმაც კი მოიხსენია საეჭვო წყაროები მის ანგარიშში 150 მილიონი გამომწერით და შემდეგ ეს შეტყობინებები წაშალა.
„ტვიტერის დაღუპვის დაჩქარება არ არის გასული კვირის ერთ-ერთი ყველაზე საშინელი სისასტიკე. მაგრამ გადამწყვეტ მომენტში მან მოახერხა მსოფლიოს უბედურების გაღრმავება“, – წერს Guardian-ის მედიის მიმომხილველი მარგარეტ სალივანი.
ასევე მნიშვნელოვნად გაუარესდა რეკლამის ხარისხი ნიუსფიდში და ნიშანი იმისა, რომ ტვიტი ფასიანია, თითქმის უხილავი გახდა. ასე რომ, ნიუსფიდში შეგიძლიათ იხილოთ აზარტული თამაშების რეკლამები, შეთავაზებები დახარჯოთ 200 დოლარი და მიიღოთ 5 ათასი კვირაში – და ა.შ.
ამ ფონზე, ილონ მასკმა მორიგი არამეგობრული ნაბიჯი გადადგა ტრადიციული მედიის მიმართ. ახლა თუ თქვენ გამოაქვეყნებთ მათგან რაიმე მასალის ბმულს X-ში, სოციალური ქსელი დამალავს მის სათაურს. მასკმა დაადასტურა, რომ ეს მისი გადაწყვეტილება იყო, მისი თქმით, ესთეტიკური მიზეზების გამო.
„ჩემი გამოცდილება აჩვენებს, რომ დეზინფორმაცია ტვიტერზე კი არ გაიზარდა, არამედ შემცირდა.ხალხი იყენებს სისტემას და მიიჩნევს მას სიმართლის კარგ წყაროდ“, – თქვა ილონ მასკმა BBC-სთან ინტერვიუში 2023 წლის აპრილში.
შეძლებს ვინმე დაიკავოს Twitter-ის ადგილი?
რა თქმა უნდა, ლოიალური მომხმარებლების დიდი რაოდენობა და ათწლეულების განმავლობაში აშენებული რეპუტაცია სოციალურ ქსელ X-ს ანიჭებს სიმყარის დიდ რესურსს. მაგრამ კონკურენტები, რომლებმაც შეიგრძნეს ტვიტერის სისუსტე, უკვე მოქმედებენ.
2023 წლის ივლისში მეტამ შემოიტანა მობილური აპლიკაცია Threads. თავდაპირველად ის ინსტაგრამის ნაწილად იყო ჩაფიქრებული, რაც იქ ტექსტური შეტყობინებების დატოვების შესაძლებლობას აძლევდა მომხმარებელს. მაგრამ X-ის პრობლემების ფონზე, მარკ ცუკერბერგის კორპორაციამ გადაწყვიტა შეექმნა პირდაპირი კონკურენტი.
შეგიძლიათ შეხვიდეთ თქვენი Instagram პროფილის გამოყენებით, დაამატოთ მეგობრები იქიდან, დატოვოთ ხმოვანი ან ტექსტური შეტყობინება 500 სიმბოლომდე, დადოთ ბმული ან სურათი. შეგიძლიათ ხელახლა გამოაქვეყნოთ შეტყობინებები და მოიწონოთ ისინი. მოკლედ, Threads მაქსიმალურად ჰგავს Twitter-ს.
მაგრამ სოციალურმა ქსელმა დიდი წარმატება ვერ მოიპოვა.ამუშავების შემდეგ ის 100 მილიონჯერ იქნა გადმოწერილი, მაგრამ მხოლოდ ერთი თვის შემდეგ ქსელში 8 მილიონზე მეტი აქტიური მომხმარებელი აღარ დარჩა. ყველაზე მეტად ხალხის გაღიზიანება იმან გამოიწვია, რომ რომ Instagram-თან დაკავშირებული ექაუნთის წაშლა შესაძლებელია მხოლოდ Instagram-თან ერთად.
Threads-მა ვერ შეძლო დაუყოვნებლივ ჩაშვება ევროკავშირში; მათ დრო დასჭირდათ იმის შესაფასებლად, თუ რამდენად შეესაბამება სოციალური ქსელის მომხმარებლის მონაცემების შეგროვება ევროპულ კანონებს პერსონალური მონაცემების დაცვის შესახებ. რუს აუდიტორიას მცირე შანსი ჰქონდა საერთოდ გაცნობოდა ამ აპლიკაციას, ხელისუფლებამ ის დაბლოკა გამოქვეყნებიდან ერთი დღის შემდეგ.
ეს სოციალური ქსელი ასევე ვერ გახდა “ტვიტერის მკვლელი”, როგორც Threads-ს ეძახდნენ გამოქვეყნებიდან პირველ დღეებში.
Bluesky სოციალური ქსელი ამჟამად სატესტო რეჟიმში მუშაობს. მისმა თანადამფუძნებელმა ჯეკ დორსიმ მასზე მუშაობა მაშინ დაიწყო, როცა ჯერ კიდევ Twitter-ზე მუშაობდა. მისი იდეა იყო არა მშობელ კომპანიასთან კონკურენცია, არამედ ყველა სოციალური ქსელისთვის კონტენტის კურაციისა და მოდერაციის საერთო სისტემის შექმნა, ღია პროტოკოლზე დაყრდნობით.
Bluesky-ს ასევე აქვს Twitter-ის ყველა ძირითადი ფუნქცია: შეტყობინებები 300 სიმბოლომდე, ჰეშთეგები, პოპულარული პოსტების ძიება. ახლა მას ჰყავს 1 მილიონი აქტიური მომხმარებელი და იქ მოხვედრა შესაძლებელია მოწვევის მეშვეობით მათგან, ვისაც უკვე აქვს ანგარიში. Bluesky-ის სრული გამოსვლის თარიღი ჯერჯერობით უცნობია.
იგივე იანვრის Verge-ს გამოძიება დასრულდა სიტყვებით, რომლებიც, თითქოს დღეს დაიწერა: „მასკმა არ იცის, თუ რა არის სინამდვილეში გატეხილი. სწორედ კორპორატიულმა კულტურამ აქცია Twitter ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სოციალურ ქსელად მსოფლიოში. ეს არის წესები, რომლებზედაც აშენდა ამ პლატფორმის უსაფრთხოება. და ეს არის მომხმარებლების ნდობა, რომლებიც ყოველდღე ავსებენ მას თავიანთი საუბრებით. ახალი ამბები და თავისებური ხუმრობები – ეს იყო Twitter-ის ნამდვილი ღირებულება და მისი წვლილი მსოფლიოში.”