2024-მა წელმა თავისი ზენიტი ახლახანს გადალახა, და ადგილი ინდუსტრიული ეპოქის კლიმატური კატაკლიზმების ისტორიაში უკვე გარანტირებულად მოიპოვა. გასული კვირის განმავლობაში მსოფლიოში სამი ყველაზე ცხელი დღე დაფიქსირდა თანამედროვე ისტორიაში და გასული 13 თვიდან თითოეულმა, გამონაკლისის გარეშე, მოხსნა ტემპერატურის ისტორიული რეკორდები.
ხალხი ექსტრემალური სიცხისგან იღუპება, გაერო საუბრობს ახალ „ეპიდემიაზე“ პლანეტარული მასშტაბით და მეტეოროლოგები გვაფრთხილებენ, რომ 2024 წელი ბოლო ცხრას ბედს გაიზიარებს, რომლებიც ყველაზე ცხელი აღმოჩნდა კაცობრიობის ისტორიაში, თანაც სერიოზული სხვაობით.
ადამიანის მიერ გამოწვეული გლობალური დათბობა დაჩქარდა, მიუხედავად იმისა, რომ ელ-ნინიოს, ფენომენს, რომელიცწყნარი ოკეანის ზედაპირს ათბობს, ლა ნინია ცვლის – საპირისპირო ფენომენი, რომელიც დროებით ამცირებს გლობალურ ტემპერატურას.
მსოფლიო საზოგადოება როგორც არასდროს, გაყოფილია, უკრაინის წინააღმდეგ რუსული აგრესიის და აშშ-ჩინეთის დაპირისპირების გამო, მაგრამ კლიმატის კრიზისი კაცობრიობის საერთო პრობლემაა– ყველას შეახსენა ამ კვირაში გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტერეშმა.
”დედამიწა თბება, რაც სიცოცხლეს უფრო სახიფათო ხდის ყველასთვის, ყველგან,” – თქვა მან და მოუწოდა ყველა ქვეყანას განავითარონ პროგრამები ექსტრემალური სიცხის გავლენის წინააღმდეგ საბრძოლველად.
მან სიცხეს ახალი „ეპიდემია“ უწოდა და თქვა, რომ მან უკვე რამდენიმე მილიარდი ადამიანი დააზარალა. ტემპერატურა ზოგჯერ ადის 50°C-მდე, რაც ნოტიო კლიმატში ადამიანის სიცოცხლესთან შეუთავსებელ პირობებს ქმნის.
სიცხე გავლენას ახდენს მოსახლეობის კეთილდღეობაზე. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ ამ კვირაში გამოქვეყნებული მოხსენების თანახმად, მსოფლიოში დასაქმებულთა 70%-ზე მეტი, ანუ თითქმის 2,5 მილიარდი ადამიანი განიცდის ექსტრემალურ ტემპერატურას. როგორც კი თერმომეტრი 34°C-ზე მაღლა იწევს, შრომის პროდუქტიულობა ნახევრდება, გამოთვალეს მეცნიერებმა.
ტემპერატურასთან ერთად იზრდება ეკონომიკური ზიანი. გაერო 2030 წლისთვის მას 2,4 ტრილიონ დოლარად აფასებს. 1990-იან წლებში ის 10-ჯერ ნაკლები იყო.
რა არის უჩვეულო ზაფხულის სიცხეში?
გაერო-ს შეფასებით, სიცხე ყოველწლიურად ნახევარ მილიონ ადამიანს კლავს – 30-ჯერ მეტს, ვიდრე ტროპიკებში დამანგრეველი ქარიშხლები.
„გასაგებია, რომ ზაფხულში სიცხე ისეთივე ძველია, როგორც სამყარო. მაგრამ ექსტრემალური სიცხე სულ უფრო ხშირი, დიდი და ხანგრძლივია. ის ძირს უთხრის ეკონომიკას, აჩერებს პროგრესს, აძლიერებს უთანასწორობას და კლავს ადამიანებს“, – თქვა გუტერესმა.
მაგრამ ყველა არ არის თანასწორი სიცხის წინაშე.
რისკის ქვეშ არიან მოხუცები, ორსული ქალები და ღარიბები. თანამედროვე საზოგადოებაში ჩვეულებრივია მათი მხარდაჭერა საერთო ხარჯებით და ახლა ეს ხარჯი გაიზრდება, რადგან გამოჩნდა სხვა ხარჯების პუნქტი – კლიმატის ცვლილება.
გლობალური დათბობა ყველა სტატისტიკის მიხედვით დაჩქარებულია. ყოველი გასული ბოლო 13 თვე უფრო თბილია, ვიდრე ნებისმიერი შესაბამისი რეკორდული თვე კლიმატზე დაკვირვების მთელი ისტორიის განმავლობაში. ამას აჩვენებს ტემპერატურის რამდენიმე მონაცემთა ბაზა, მათ შორის NASA და ევროკავშირის კოპერნიკის კლიმატის ცენტრი.
გარდა ამისა, ზედიზედ ბოლო 12 თვის განმავლობაში, პლანეტაზე ტემპერატურამ 1,5°C-ით მეტი გადააჭარბა 1850-1900 წლების წინაინდუსტრიულ დონეს. ბარიერი პირობითია, მაგრამ ეს არის ზუსტად ის, რისი შენარჩუნებაც მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყანამ სცადა, როდესაც 2015 წელს ხელი მოაწერეს პარიზის შეთანხმებას კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ საბრძოლველად.
ეს აქამდე არასდროს მომხდარა
ისტორიული გადმოსახედიდან, პლანეტას მსგავსი არაფერი განუცდია ასობით ათასი წლის განმავლობაში.
მაგალითად, ავიღოთ ეს ივლისი,
2024 წლის 21 ივლისს დედამიწის ზედაპირზე საშუალო გლობალურმა ტემპერატურამ ახალი რეკორდი დაამყარა. ზუსტად ერთი დღე გაგრძელდა და 22 ივლისს დაეცა – პლანეტა 17,16°C-მდე გათბო. მეორე დღე, 23 ივლისი, კვლავ უფრო თბილი იყო, ვიდრე წინა რეკორდი 17,08°C, რომელიც მხოლოდ ერთი წლის წინ, 2023 წლის 6 ივლისს დაფიქსირდა.
„განსაკუთრებით შთაბეჭდილება მოახდინა ბოლო 13 თვის ტემპერატურამ – დაძლია ყველა წინა რეკორდი“, – თქვა კოპერნიკის ცენტრის ხელმძღვანელმა კარლო ბუონტემპომ. „ჩვენ შევედით აუთვისებელ ტერიტორიაზე, სადაც ახალი სიურპრიზები აუცილებლად გველოდება უახლოეს თვეებსა და წლებში.
კაცობრიობის ისტორიაში საშუალო დღიური ტემპერატურის ბოლო ათი რეკორდი დაფიქსირდა ბოლო ათი წლის განმავლობაში – 2015 წლიდან 2024 წლამდე. ახალი რეკორდები უბრალოდ გარდაუვალია.
მაშინაც კი, თუ ივლისი და მომდევნო თვეები შარშანდელთან შედარებით უფრო გრილი აღმოჩნდება, მთლიანობაში 2024 წელს აქვს 95%-იანი შანსი გახდეს ყველაზე ცხელი წელი ისტორიაში, პროგნოზირებს წამყვანი კლიმატური გამოცემა Carbon Brief წლის პირველი ნახევრის ტენდენციების ანალიზში.
როგორც მკვლევარები გვაფრთხილებენ, მიუხედავად იმისა, რომ 2024 წლის ივლისში ტემპერატურული რეკორდების საგანგაშო სერია ერთ კვირაზე მეტხანს არ გაგრძელდა, არ უნდა დაგვამშვიდოს. მაშინაც კი, თუ მიმდინარე თვემ ჯამურად ვერ დაამარცხა 2023 წლის ივლისის მაღალი მაჩვენებელი, ის მაინც იქნება 0,2°C-ით უფრო თბილი, ვიდრე ნებისმიერი სხვა ივლისი ისტორიის განმავლობაში.
მსგავსი შემთხვევები ყოფილა შოუბიზნესში და ხშირად ჯგუფი, რომელმაც ამა თუ იმ მიზეზით ვოკალისტი დაკარგა, მის გარეშე განაგრძობდა არსებობას. მაგალითად, ბრიტანული ჯგუფი Queen, 1991 წელს ფრედი მერკურის გარდაცვალების შემდეგ, კვლავ პერიოდულად ატარებს გასტროლებს ვოკალისტ ადამ ლამბერტთან ერთად.