Category: კავკასია

მთავარი 8 მარტს ირანის ომთან დაკავშირებით:

• ტრამპის თქმით, ომმა შესაძლოა ირანის არმია და მმართველი ელიტა მთლიანად გაანადგუროს

• ირანის მედიის ცნობით, ქვეყნის ახალი უმაღლესი ლიდერის არჩევის გადაწყვეტილება ახლოვდება

• ირანის პრეზიდენტმა მეზობელ ქვეყნებს ბოდიში მოუხადა

• ქუვეითში შენობას ცეცხლი გაუჩნდა, ოსლოში აშშ-ის საელჩოსთან აფეთქება მოხდა

• ახლო აღმოსავლეთის ნავთობის მომწოდებლებმა წარმოება შეამცირეს, ფასები გაიზარდა

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ირანთან მოლაპარაკებები არ აინტერესებს, რაც ზრდის ალბათობას, რომ ომი მხოლოდ მაშინ დასრულდება, როდესაც თეირანს აღარ ექნება მოქმედი არმია და ქვეყნის ხელმძღვანელობა სრულად განადგურდება.

მას შემდეგ, რაც ტრამპი Air Force One-ზე ჟურნალისტებს ესაუბრა, აშშ-ის მოკავშირე ისრაელმა კვირა დილით ირანის სხვადასხვა ტერიტორიაზე ახალი დარტყმები დაიწყო. ომი, რომელმაც ახლო აღმოსავლეთში ქაოსი გამოიწვია და მსოფლიო ნავთობის ბაზარი შეარყია, უკვე მეორე კვირაში შევიდა.

„შესაძლოა ერთ მომენტში აღარავინ დარჩეს, ვინც იტყვის — ჩვენ ვნებდებით,“ — განაცხადა ტრამპმა.

გამოცემა Axios-ის ინფორმაციით, აშშ-მ და ისრაელმა განიხილეს სპეციალური დანაყოფების ირანში გაგზავნის შესაძლებლობა, რათა ომის მოგვიანებით ეტაპზე მაღალგამდიდრებული ურანის მარაგები უსაფრთხოდ აიღონ.

შაბათს, როცა მას ჰკითხეს ირანში სახმელეთო ჯარების გაგზავნის შესაძლებლობაზე, ტრამპმა თქვა, რომ ეს შეიძლება მოხდეს „შემდგომ ეტაპზე“.

საუდის არაბეთმა, ქუვეითმა, არაბთა გაერთიანებულმა საამიროებმა და ბაჰრეინმა განაცხადეს, რომ შაბათსა და კვირას დილით მათ ტერიტორიაზე ირანული დრონების შეტევები განხორციელდა. ქუვეითში მთავრობის შენობას მასშტაბური ხანძარი გაუჩნდა.

ნორვეგიის დედაქალაქ ოსლოში აშშ-ის საელჩოსთან აფეთქება მოხდა, რომელმაც მცირე დაზიანება გამოიწვია, თუმცა დაშავებულები არ ყოფილან. პოლიციის თქმით, ჯერ უცნობია, რამ გამოიწვია აფეთქება და ვინ დგას მის უკან.

Reuters-ის წყაროების ინფორმაციით, საუდის არაბეთმა თეირანი გააფრთხილა, რომ თუ ირანის თავდასხმები სამეფოსა და მის ენერგეტიკულ სექტორზე გაგრძელდება,  საპასუხო ზომებს მიიღებს.

როგორც ჩანს, სპარსეთის ყურის ქვეყნებში დაძაბულობის შემცირების მცდელობის ფარგლებში, ირანის პრეზიდენტმა მეზობელ სახელმწიფოებს ბოდიში მოუხადა იმ თავდასხმებისთვის, რომლებიც მათ ტერიტორიაზე მდებარე ამერიკულ ობიექტებზე განხორციელდა.

მან ასევე ტრამპის მოთხოვნა ირანის უპირობო კაპიტულაციის შესახებ „ოცნებად“ შეაფასა, თუმცა თქვა, რომ ქვეყნის დროებითმა ხელმძღვანელმა საბჭომ გადაწყვიტა მეზობელ სახელმწიფოებზე თავდასხმების შეჩერება, თუ ირანზე დარტყმები მათი ტერიტორიიდან არ განხორციელდება.

პრეზიდენტ პეზეშქიანის განცხადებებმა ირანში პოლიტიკური დებატები გამოიწვია, რის შემდეგაც მისმა ოფისმა განმარტა, რომ ირანის სამხედროები მკაცრად უპასუხებენ აშშ-ის ბაზებიდან განხორციელებულ ნებისმიერ თავდასხმას.

ირანის მედიის ცნობით, სასულიერო ორგანო, რომელიც ქვეყნის შემდეგი უმაღლესი ლიდერის არჩევაზეა პასუხისმგებელი, შესაძლოა უკვე კვირას შეიკრიბოს, რათა გასულ კვირას მოკლული აიათოლა ალი ხამენეის შემცვლელი აირჩიოს. სააგენტო Mehr-ის ინფორმაციით, ექსპერტთა ასამბლეის წევრმა აიათოლა მოჰამედმეჰდი მირბაქერიმ განაცხადა, რომ კანდიდატზე საკმაოდ ფართო შეთანხმება უკვე მიღწეულია.

ირანის სახელმწიფო მედიის ცნობით, თეირანის რამდენიმე რაიონში ძლიერი აფეთქებები ისმოდა, ხოლო ისრაელმა განაცხადა, რომ შაბათს ირანის სარაკეტო ობიექტებზე, სამეთაურო ცენტრებზე და საწვავის საცავებზე დარტყმები განახორციელა.

გაეროში ირანის წარმომადგენლის ამირ საიედ ირავანის განცხადებით, აშშ-ისა და ისრაელის თავდასხმების შედეგად მინიმუმ 1,332 ირანელი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა და ათასობით დაშავდა.

აშშ-ის ოფიციალური პირების თქმით, შესაძლოა ამერიკულ ძალებს კავშირი ქონდეთ ირანში გოგონათა სკოლის დაბომბვასთან, რომლის შედეგადაც ბევრი ბავშვი დაიღუპა. თუმცა ტრამპმა,  განაცხადა, რომ ამაზე პასუხისმგებელი ირანია.

აშშ-ის თავდაცვის მინისტრმა პიტ ჰეგსეთმა, რომელიც ტრამპის გვერდით იდგა Air Force One-ზე, თქვა, რომ საქმე ჯერ კიდევ გამოძიების პროცესშია.

ისრაელმა შაბათს ლიბანშიც ახალი დარტყმები განახორციელა, მას შემდეგ რაც ირანთან დაკავშირებულმა დაჯგუფება ჰეზბოლამ საზღვრის მიმართულებით ცეცხლი გახსნა. ისრაელმა გააფრთხილა ლიბანი, რომ ძალიან მძიმე ფასის გადახდა მოუწევს, თუ ჰეზბოლას არ შეაკავებს. ორშაბათიდან ისრაელის თავდასხმების შედეგად ლიბანში დაახლოებით 300 ადამიანი დაიღუპა.

ირანის სტრატეგიამ, რომელიც მაქსიმალური ქაოსის შექმნას ისახავს მიზნად, მნიშვნელოვნად გაზარდა კონფლიქტის ეკონომიკური ფასი:

• გაიზარდა ენერგომატარებლების ფასები

• დაზარალდა მსოფლიო ვაჭრობა და ლოგისტიკა

• შეფერხდა ავიამიმოსვლა.

ქუვეითის ეროვნულმა ნავთობკომპანიამ შაბათიდან დაიწყო წარმოების შემცირება, რაც დაემატა ერაყისა და კატარის მიერ უკვე განხორციელებულ შემცირებებს.

ნავთობის ფასები მრავალწლოვან მაქსიმუმამდე გაიზარდა, რადგან კონფლიქტმა პრაქტიკულად ჰორმუზის სრუტის ფუნქციონირება შეაფერხა.

ირანის პოლიტიკის ვეტერანი ალი ლარიჯანი, რომელმაც კვირას განაცხადა, რომ აიათოლა ალი ხამენეის დაღუპვის შემდეგ შეიქმნება დროებითი ლიდერთა საბჭო, ჯერ კიდევ გასულ წელს კვლავ იქცა რეჟიმის უსაფრთხოების სტრუქტურების იერარქიაში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურად.

ის კურირებს საკითხების ფართო სპექტრს – ბირთვული მოლაპარაკებებიდან დაწყებული თეირანის რეგიონული კავშირებითა და შიდა არეულობების სასტიკი ჩახშობით დამთავრებული.

როგორც ისტებლიშმენტის ინსაიდერი და ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ოჯახის წარმომადგენელი, ლარიჯანი ხელმძღვანელობდა ირანის მცდელობებს აშშ-სთან ბირთვული შეთანხმების მისაღწევად – სულ რაღაც ერთი თვის თავზე იქიდან,  რაც ვაშინგტონმა იანვარში მას სანქციები დაუწესა ანტისამთავრობო პროტესტების ჩახშობაში მონაწილეობის გამო.

ლარიჯანი 1958 წელს ერაყის ნაჯაფში დაიბადა გამოჩენილი ირანელი სასულიერო პირის, აიათოლა ჰაშემი მირზა ამოლის ოჯახში, რომელიც შაჰმა მოჰამად რეზამ ერაყში გადაასახლა. 1979 წლის რევოლუციის შემდეგ ოჯახი ირანში გადავიდა, სადაც ალი ლარიჯანიმ მოგვიანებით ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო. მისი რამდენიმე ძმა ასევე იკავებდა მაღალ თანამდებობებს სახელმწიფო სტრუქტურებში, მათ შორის სასამართლო სისტემასა და საგარეო საქმეთა სამინისტროში.

ის იყო ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის ერთ-ერთი პირველი წევრი, მოგვიანებით კი გახდა ირანის მთავარი მომლაპარაკებელი ბირთვულ პროგრამაზე. ასევე ხელმძღვანელობდა სახელმწიფო ტელე-რადიოკომპანიას IRIB-ს და მრავალი წლის განმავლობაში აყალიბებდა ირანის მედიის დღის წესრიგს.

2005–2007 წლებში ლარიჯანი ბირთვული პროგრამის მთავარი მომლაპარაკებელი იყო და იცავდა თეირანის უფლებას ურანის გამდიდრებაზე. ერთხელ მან ევროპის მხრიდან ბირთვული საწვავის წარმოებაზე უარის თქმის სანაცვლოდ შეთავაზებული სტიმულები შეადარა „მარგალიტის შოკოლადის ფილაზე გაცვლას“.

მაშინ ირანის ექსპერტები ამბობდნენ, რომ ის დასავლეთის დარწმუნებას დიპლომატიის გზით ცდილობდა და პრაგმატიკოსად ითვლებოდა.

2005 წელს მან წარუმატებლად იყარა კენჭი პრეზიდენტის პოსტზე. მოგვიანებით სცადა მონაწილეობა 2021 და 2024 წლების საპრეზიდენტო არჩევნებში, თუმცა ორივეჯერ მცველთა საბჭომ მოხსნა კანდიდატობიდან.

2008–2020 წლებში ლარიჯანი პარლამენტის სპიკერის პოსტს იკავებდა და პოსტრევოლუციურ ეპოქაში ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ პოლიტიკოსად იქცა. მისი სპიკერობის პერიოდში ირანმა 2015 წელს, თითქმის ორწლიანი რთული მოლაპარაკებების შემდეგ, ექვს მსოფლიო ძალასთან ბირთვული შეთანხმება გააფორმა. პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ეს შეთანხმება 2018 წელს, თავისი პირველი ვადის დროს, დატოვა.

2021 წელს ხამენეიმ ლარიჯანი დანიშნა ჩინეთთან 25-წლიანი სტრატეგიული შეთანხმების მომლაპარაკებლად — მრავალმილიარდიანი გარიგება, რომელიც ირანის გრძელვადიანი ეკონომიკური გადარჩენისთვის საკვანძო მნიშვნელობისაა.

ლარიჯანი მთელი კარიერის განმავლობაში იკავებდა მაღალ თანამდებობებს, გამოირჩეოდა ხამენეისადმი ერთგულებით და სისტემის ხშირად ერთმანეთთან კონკურირებად ფრაქციებთან ურთიერთობაში პრაგმატიკოსის რეპუტაციით.

მისი ახლო წარსულის ვიზიტი ომანში, როგორც შუამავლისა არაპირდაპირი ბირთვული მოლაპარაკებების მოსამზადებლად აშშ-სთან, კიდევ ერთხელ უსვამდა ხაზს მისი,  როგორც ხამენეის ნდობით აღჭურვილი სტრატეგის სტატუსს.

ბოლო თვეებში ლარიჯანი რამდენჯერმე ეწვია თეირანის მთავარ მოკავშირეს — მოსკოვს, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად, რაც მისი მაღალი დონის დიპლომატიაში დაბრუნების კიდევ ერთ ნიშნად შეფასდა.

ლარიჯანი, რომელიც 20 წლის წინ ეროვნული უსაფრთხოების უმაღლეს საბჭოს ხელმძღვანელობდა, ამ პოსტზე კვლავ დაბრუნდა ირანსა და ისრაელს შორის 12-დღიანი საჰაერო ომის შემდეგ, რომელშიც მაშინ აშშ-ც ჩაერთო.

მისი ზოგიერთი საჯარო განცხადება ბირთვულ საკითხზე საკმაოდ პრაგმატულად ჟღერდა.

„ჩემი აზრით, ეს საკითხი გადაჭრადია,“ — განაცხადა ლარიჯანიმ თებერვალში ომანის სახელმწიფო ტელევიზიასთან ინტერვიუში, აშშ-სთან მოლაპარაკებებზე საუბრისას. — „თუ ამერიკელები შეშფოთებულნი არიან იმით, რომ ირანი არ უნდა მიიწევდეს ბირთვული იარაღის ფლობის მიმართულებით, ეს პრობლემა შეიძლება გადაწყდეს.“

ამასთან, ლარიჯანის არაერთხელ უთქვამს, რომ ირანის ბირთვული პროგრამა „ვერასოდეს იქნება განადგურებული“.

თუმცა იანვრის პროტესტების უსაფრთხოების ძალების მიერ სასტიკ ჩახშობაში ლარიჯანის როლიც ყურადღების მიღმა არ დარჩენილა.

აშშ-ის მთავრობის განცხადების თანახმად, სადაც დეტალურადაა აღწერილი მის წინააღმდეგ და სხვა ჩინოვნიკების მიმართ დაწესებული სანქციები რეპრესიებზე პასუხად, ლარიჯანი ერთ-ერთ საკვანძო როლს ასრულებდა პროტესტების ჩახშობაში.

როგორც სხვა ირანელმა ოფიციალურმა პირებმა, ლარიჯანიმაც განაცხადა, რომ ესმოდა იმ ადამიანების განწყობები, რომლებიც ეკონომიკური სირთულეების გამო დემონსტრაციებზე გამოვიდნენ. თუმცა მან დაგმო შეიარაღებული ქმედებები, რომლებიც მისი თქმით, ირანის „მოსისხლე მტრის“ – ისრაელის  მიერ იყო პროვოცირებული.

იანვრის დასაწყისში, როდესაც პროტესტები მთელ ირანში გავრცელდა და თეირანში აშშ-ის შესაძლო სამხედრო მოქმედებების შიში გაიზარდა, აიათოლა ხამენეიმ ლარიჯანს სთხოვა სიტუაციის სტაბილიზაცია. ამის შემდეგ, მაღალი რანგის ინსაიდერების თქმით, ლარიჯანიმ კრიზისის მართვა საკუთარ თავზე აიღო და ფაქტობრივად გვერდზე გასწია არჩეული მთავრობა.

იანვრის პროტესტების ჩახშობის შემდეგ ის პრაქტიკულად ქვეყნის ლიდერად იქცა, უკან ჩამოიტოვა პრეზიდენტი მასუდ ფეზეშქიანი და თავად მართავდა ირანის ურთიერთობებს როგორც მოკავშირეებთან, ისე მოწინააღმდეგეებთან.

ვინაიდან ლარიჯანი სასულიერო პირი არ არის, მას არ შეუძლია ხამენეის მემკვიდრე გახდეს უზენაესი ლიდერის პოსტზე. ეს როლი სასულიერო პირს ეკუთვნის, და ხამენეიმ სამი კანდიდატის სია დატოვა.

თუმცა ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ აიათოლას გარდაცვალების შემდეგ ირანის, როგორც სასულიერო რეჟიმის, მომავალი გარანტირებული აღარ არის. შესაძლებელია ქვეყანა სათავეში ჩაუდგეს უფრო სეკულარული, მკაცრი ლიდერი ლარიჯანის მსგავსად, და ახალი ხელისუფლების პოლიტიკა კიდევ უფრო მილიტარისტული და ნაკლებად პროგნოზირებადი გახდეს.

ინსაიდერების თქმით, ლარიჯანი უკვე იღებდა ზომებს ძალაუფლების კონსოლიდაციისთვის ხამენეის გარდაცვალების შემთხვევისთვის, იყენებდა რა მჭიდრო კავშირებს  გუშაგთა კორპუსის ყოფილ მეთაურებთან და სპეცსამსახურებთან, ასევე თავისი ოჯახის კავშირებს მაღალი რანგის სასულიერო პირებთან.

ყველაზე მძიმე დარტყმები ირანისთვის ჯერ კიდევ წინ არის. აშშ ხვალ დაიწყებს პროგრამის განხორციელებას, რომელიც ნავთობის ფასების მკვეთრი ზრდის შერბილებაზე იქნება მიმართული, — განაცხადა აშშ–ის სახელმწიფო მდივანმა, მარკო რუბიომ.

ამასთან, მან აღნიშნა, რომ ამ ოპერაციაში აშშ-ის მთავარი მიზანია ირანის ბალისტიკური რაკეტების, ასევე მათი წარმოების შესაძლებლობების განადგურება.  რუბიომ ხაზი გაუსვა იმ საფრთხის აღმოფხვრასაც, რომელსაც ირანის ფლოტი თავისუფალი ნავიგაციისთვის წარმოადგენს.

შეგახსენებთ, რომ ირანის ფლოტი ბლოკავს ჰორმუზის სრუტეს — ერთგვარ „ბოთლის ყელს“, რომლის გავლითაც მსოფლიო ნავთობის ვაჭრობის დაახლოებით 25% გადის.

ექსპერტების შეფასებით, ჰორმუზის სრუტის დებლოკირება აშშ-ისთვის მარტივი ამოცანა არ იქნება, რადგან ირანი აკონტროლებს სანაპირო ზოლს და ფლობს გემების საწინააღმდეგო რაკეტებს, უპილოტო აპარატებს, სწრაფმავალ კატერებსა და საზღვაო ნაღმების განთავსების შესაძლებლობას. სრუტის ვიწრო აკვატორია ნებისმიერ გემს სანაპიროდან და ჰაერიდან განხორციელებული დარტყმების მიმართ მოწყვლადს ხდის.

თუნდაც სამხედრო უპირატესობის პირობებში, ოპერაცია მოითხოვს მასშტაბურ განნაღმვით სამუშაოებს, სანაპირო სარაკეტო კომპლექსების განეიტრალებას და მუდმივ საჰაერო დაფარვას, რაც ზრდის კონფლიქტის პირდაპირი ესკალაციისა და რეგიონში საბრძოლო მოქმედებების გაჭიანურების რისკს.

თავდასხმა, რომლის შედეგადაც ირანის უზენაესი ლიდერი აიათოლა ალი ხამენეი დაიღუპა, დილით განხორციელდა. არადა მოლოდინი იყო, რომ ის გვიან ღამით მოხდებოდა.

ეს იმიტომ მოხდა, რომ აშშ-მა და ისრაელმა გადაწყვიტეს ესარგებლათ მნიშვნელოვანი სადაზვერვო ინფორმაციით, რომელიც მათ მხოლოდ რამდენიმე საათით ადრე მიიღეს.

რამდენიმე თვის განმავლობაში ისინი ელოდებოდნენ იმ მომენტს, როდესაც ირანის მაღალჩინოსნები შეიძლება შეხვედრაზე შეკრებილიყვნენ, და დაადგინეს, რომ ხამენეი შაბათს დილით თეირანის ცენტრში მდებარე შენობათა კომპლექსში იქნებოდა.

მათთვის ასევე ცნობილი იყო სხვა მაღალი რანგის ირანელი სამხედროებისა და დაზვერვის თანამშრომლების ადგილსამყოფელიც, რომლებიც იმავე დროს ატარებდნენ შეხვედრას.

რამდენიმე თვის განმავლობაში აშშ და ისრაელი ირანის უზენაესი ლიდერის გადაადგილებას აკვირდებოდნენ. ზუსტი მეთოდები, რომლებიც ამ პროცესში გამოიყენებოდა, საიდუმლოდ რჩება, თუმცა აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა სოციალურ ქსელში ერთ-ერთ პოსტში ირიბად მიანიშნა მათზე.

„მან ვერ შეძლო ჩვენი დაზვერვისა და მაღალტექნოლოგიური თვალთვალის სისტემებისთვის თავის არიდება,“ — განაცხადა ტრამპმა.

ხამენეის ადგილსამყოფელის შესახებ ინფორმაცია შესაძლოა ადგილზე მოქმედი აგენტისგან ყოფილიყო მიღებული, თუმცა უფრო სავარაუდოა, რომ აიათოლას მიაგნეს თანამედროვე ტექნოლოგიების დახმარებით სხვა ირანელი მოღვაწეების გადაადგილების თვალთვალის გზით.

გასული წლის ივნისში, 12-დღიანი ომის დროს, ისრაელმა დაარტყა ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებულ მეცნიერებსა და ოფიციალურ პირებს და, გავრცელებული ინფორმაციით, ცალკეული პირების გადაადგილების დასადგენად იყენებდა სატელეკომუნიკაციო და მობილური ტელეფონების სისტემების გატეხვას.

რიგ შემთხვევებში ეს მოიცავდა იმ მცველების გადაადგილების თვალთვალსაც, რომლებიც მთავარ თანამდებობის პირებს ახლდნენ.

გრძელვადიან პერსპექტივაში ამან შესაძლებელი გახადა ლიდერის ყოველდღიური ცხოვრების ერთგვარი „პატერნების“ ჩამოყალიბება და მოწყვლადი მომენტების გამოვლენა: ვის ხვდებოდა და რა სიხშირით, და სად ამჯობინებდა ასეთი შეხვედრების ჩატარებას.

ირანმა იცოდა, რომ უზენაესი ლიდერი მისი მოწინააღმდეგეების ყურადღების ცენტრში იყო, ამიტომ რამდენიმე თვის განმავლობაში ამ მოწყვლადობების ვერ აღმოჩენა და ვერ აღმოფხვრა მიუთითებს ან ირანის უსაფრთხოების და კონტრდაზვერვის სისტემის სერიოზულ ჩავარდნაზე, ან ისრაელისა და აშშ-ის შესაძლებლობაზე, ადაპტირებულიყვნენ და ახალი მეთოდები ეპოვათ დაკვირვებისთვის.

ირანის ხელისუფლება ასევე შესაძლოა ვარაუდობდა, რომ დღისით თავდასხმა ნაკლებად მოსალოდნელი იყო.

ამ შემთხვევაში, როგორც The New York Times წერს, სადაზვერვო ინფორმაცია მიღებული იყო გარედან – ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოდან (CIA) –თუმცა ისრაელს გადაეცა უშუალო დარტყმის განსახორციელებლად.

ნიშნები მიუთითებს ამოცანების განაწილებაზე: ისრაელი ფოკუსირებული იყო ირანის ხელმძღვანელობასთან დაკავშირებულ სამიზნეებზე დარტყმებზე, ხოლო აშშ  სამხედრო ობიექტებზე.

უკიდურესად მნიშვნელოვანი იყო ის, რომ დაზვერვამ უზრუნველყო საკმარისად წინასწარი გაფრთხილება უზენაესი ლიდერისა და სხვა მაღალჩინოსნების გადაადგილების შესახებ, რამაც შესაძლებელი გახადა შეტევის დაგეგმვა გამანადგურებლების გამოყენებით, რომლებიც შორი მოქმედების რაკეტების გაშვებას ახერხებენ.

ერთჯერადი დარტყმის ნაცვლად, რომელსაც შეიძლებოდა მოწინააღმდეგის „თავის მოკვეთა“ გამოეწვია, გეგმა ითვალისწინებდა, რომ ეს შეტევა გახდებოდა უფრო ფართო კამპანიის დასაწყისი; ის უფრო ადრე გადაიტანეს, რათა ხელსაყრელი შესაძლებლობის ფანჯარა გამოეყენებინათ.

ისრაელის გამანადგურებლებს დაახლოებით ორი საათი სჭირდებათ თეირანამდე მისაღწევად, თუმცა უცნობია, ზუსტად რა მანძილიდან გაუშვეს მათ საბრძოლო მასალა.

ვრცელდება ინფორმაცია, რომ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ისრაელის გამანადგურებლებმა კომპლექსს ადგილობრივი დროით დაახლოებით 9:40-ზე 30 ძლიერი ბომბი ესროლეს.

შესაძლოა ეს დაკავშირებული იყო იმასთან, რომ უზენაესი ლიდერი თავდაცვის მიზნით კვლავ იყენებდა კომპლექსის ქვეშ მდებარე მიწისქვეშა ბუნკერს (თუმცა, გავრცელებული ინფორმაციით, ეს რეჟიმის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ბუნკერი არ ყოფილა).

სამიზნის გარანტირებულად განადგურებისთვის შესაძლოა რამდენიმე საბრძოლო მასალის გამოყენება გახდა საჭირო.

დაზიანდა ირანის დედაქალაქში მდებარე სხვა ობიექტებიც, მათ შორის პრეზიდენტ მასუდ ფეზეშქიანის ოფისი, რომელმაც მოგვიანებით განაცხადა, რომ უსაფრთხოდ იმყოფება.

ირანმა დაადასტურა თავდაცვის სამინისტროს სამი მაღალჩინოსნის დაღუპვა, მათ შორის თავდაცვის საბჭოს მდივნის ალი შამხანის, თავდაცვის მინისტრის ბრიგადის გენერალ აზიზ ნასირზადეს და ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის მეთაურის გენერალ მოჰამად პაკპურის.

როდესაც თვითმფრინავებმა დარტყმა განახორციელეს, ფლორიდაში, პრეზიდენტ ტრამპის რეზიდენციაში მარნა-ლა-გოში, სადაც ის რამდენიმე მაღალჩინოსანთან ერთად მოვლენებს აკვირდებოდა, ღამე იყო.

რამდენიმე საათი გავიდა მანამდე, სანამ ოფიციალურად დადასტურდებოდა, რომ ირანის უზენაესი ლიდერი მოკლულია.

თუმცა თეირანი მსგავსი განვითარების შესაძლებლობისთვის მზად იყო. ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ მემკვიდრეობის გეგმები — არა მხოლოდ ხამენეისთვის, არამედ სხვა არაერთი მაღალჩინოსნისთვისაც  უკვე შემუშავებული იყო.

ეს ყველაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ კვლავაც გაურკვეველია, როგორ აისახება ხამენეის მკვლელობა ამ კონფლიქტის შემდგომ განვითარებაზე.

გაერთიანებული სამეფოს მთავრობამ განაცხადა, რომ ქვეყანა არ მონაწილეობდა ისრაელისა და აშშ-ის ოპერაციაში და არ სურს რეგიონული კონფლიქტის შემდგომი ესკალაცია და გაფართოება. ბრიტანეთის ხელისუფლებამ ასევე აღნიშნა, რომ ახლახან გააძლიერა თავისი თავდაცვის შესაძლებლობები ახლო აღმოსავლეთში — მხოლოდ იმ მიზნით, რომ დაიცვას რეგიონში მყოფი საკუთარი მოქალაქეები.

„ირანს არასოდეს უნდა მიეცეს ბირთვული იარაღის შექმნის შესაძლებლობა, და სწორედ ამიტომ ჩვენ მუდმივად ვუჭერთ მხარს მოლაპარაკებების გზით გადაწყვეტის მიღწევის მცდელობებს,“ — ნათქვამია მთავრობის განცხადებაში.

გერმანიის მთავრობაში განაცხადეს, რომ ბერლინი ისრაელის მხრიდან წინასწარ იყო ინფორმირებული ირანზე დაგეგმილი დარტყმების შესახებ. მთავრობის წარმომადგენლის თქმით, კანცლერი ფრიდრიხ მერცი ყურადღებით ადევნებს თვალს მოვლენების განვითარებას და კავშირშია ევროპელ პარტნიორებთან. მომდევნო კვირაში ვაშინგტონში დაგეგმილია მერცისა და დონალდ ტრამპის შეხვედრა.

საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა გაეროს უშიშროების საბჭოს საგანგებო სხდომის მოწვევისკენ მოუწოდა. მაკრონის თქმით, თეირანმა უნდა გააცნობიეროს, რომ მას აღარ რჩება სხვა გზა, გარდა „კეთილსინდისიერი მოლაპარაკებების“ დაწყებისა და ბირთვული იარაღისა და კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტების პროგრამებზე უარის თქმისა.

ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის ხელმძღვანელმა კაია კალასმა განაცხადა, რომ ის ესაუბრა ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრ გიდეონ საარს და რეგიონის სხვა ქვეყნების ოფიციალურ პირებს. მისი თქმით, ევროკავშირი არაბ პარტნიორებთან ერთად დიპლომატიური გზით კონფლიქტის მოგვარების შესაძლებლობებს განიხილავს.

იტალიის პრემიერ-მინისტრ ჯორჯა მელონის ოფისში განაცხადეს, რომ სოლიდარობას უცხადებენ ირანის სამოქალაქო მოსახლეობას. იტალია ითხოვს ირანელთა სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების პატივისცემას.

შვეიცარიის მთავრობამ განაცხადა, რომ „ღრმად შეშფოთებულია“ დარტყმების შესახებ გავრცელებული ცნობებით. ქვეყნის ხელისუფლებამ კონფლიქტში ჩართულ მხარეებს მოუწოდა „საერთაშორისო სამართლის სრული დაცვისა“ და „მაქსიმალური თავშეკავებისკენ“. ციურიხში განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის აუცილებლობაზე.

ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრმა ენტონი ალბანეზემ განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა სოლიდარობას უცხადებს „ირანის მამაც ხალხს მის ბრძოლაში ჩაგვრის წინააღმდეგ“. ამასთან, მან მხარი დაუჭირა აშშ-ის ძალისხმევას, რომ ირანს არ ჰქონდეს ბირთვული იარაღი.

რუსეთმა დაგმო „წინასწარ დაგეგმილი და არაპროვოცირებული შეიარაღებული აგრესიის აქტი სუვერენული და დამოუკიდებელი სახელმწიფოს — გაეროს წევრის — წინააღმდეგ“.

რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში აშშ-ისა და ისრაელის ოპერაციას უწოდეს „უგუნური ნაბიჯი“ და „სახიფათო ავანტიურა“, რომელიც არღვევს საერთაშორისო სამართლის ნორმებს. უწყების შეფასებით, აშშ და ისრაელი ისახავენ მიზნად „მათთვის მიუღებელი სახელმწიფოს კონსტიტუციური წყობის დანგრევასა და მისი ხელმძღვანელობის განადგურებას — სახელმწიფოსი, რომელმაც უარი თქვა ძალისმიერ დიქტატსა და ჰეგემონიას დაქვემდებარებაზე.“

აშშ-ის სამხედრო ძალები მზად არიან ირანზე დარტყმისთვის უკვე ამ შაბათ-კვირიდან, თუმცა პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს ჯერ საბოლოო გადაწყვეტილება არ მიუღია — ამის შესახებ CNN-ს საკითხთან დაახლოებულმა წყაროებმა აცნობეს.

წყაროების ინფორმაციით, თეთრ სახლს აცნობეს, რომ ბოლო დღეებში ახლო აღმოსავლეთში საჰაერო და საზღვაო ძალების მნიშვნელოვანი თავმოყრის შემდეგ, სამხედროები შაბათ-კვირისთვის მზად იქნებიან შესაძლო შეტევისთვის. თუმცა ერთ-ერთმა წყარომ აღნიშნა, რომ ტრამპი პირად საუბრებში როგორც სამხედრო მოქმედების მომხრე, ისე მოწინააღმდეგე არგუმენტებს გამოთქვამს და მრჩევლებსა და მოკავშირეებს ეკითხება, რა იქნებოდა საუკეთესო ნაბიჯი.

ოთხშაბათს ადმინისტრაციის ეროვნული უსაფრთხოების მაღალი რანგის წარმომადგენლები თეთრი სახლის სიტუაციურ ოთახში შეხვდნენ ირანში არსებული ვითარების განსახილველად. ამავე დღეს ტრამპს ინფორმაცია მიაწოდეს სპეციალურმა წარმომადგენელმა სტივ უიტკოფმა და მისმა სიძემ, ჯარედ კუშნერმა, ირანთან ერთი დღით ადრე გამართული არაპირდაპირი მოლაპარაკებების შესახებ. უცნობია, მიიღებს თუ არა ტრამპი გადაწყვეტილებას შაბათ-კვირამდე.

„ის ამ საკითხზე ძალიან ბევრს ფიქრობს,“ — თქვა ერთ-ერთმა წყარომ.

სამშაბათს ჟენევაში ირანელმა და ამერიკელმა მომლაპარაკებლებმა სამსაათნახევრის განმავლობაში არაპირდაპირი ფორმატით გაცვალეს პოზიციები, თუმცა კონკრეტული შეთანხმების გარეშე დაიშალნენ. ირანის მთავარმა სპიკერმა განაცხადა, რომ მხარეები „მიმართულების განსაზღვრული პრინციპების ნაკრებზე“ შეთანხმდნენ, ხოლო ამერიკელმა ოფიციალურმა პირმა აღნიშნა, რომ „ბევრი დეტალი ჯერ კიდევ განსახილველია“.

თეთრი სახლის პრესმდივანმა ქეროლაინ ლევიტმა ოთხშაბათს განაცხადა, რომ ირანმა უახლოეს „რამდენიმე კვირაში“ უნდა წარმოადგინოს უფრო დეტალური პოზიცია, თუმცა არ დაუკონკრეტებია, შეიკავებს თუ არა ტრამპი თავს სამხედრო მოქმედებისგან ამ პერიოდში. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო 28 თებერვალს ისრაელში მიემგზავრება პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუსთან შესახვედრად და ირანთან მოლაპარაკებების შესახებ ინფორმაციის გასაზიარებლად.

„მე არ დავადგენ ვადებს შეერთებული შტატების პრეზიდენტის სახელით,“ — განაცხადა ლევიტმა და დასძინა, რომ „დიპლომატია ყოველთვის მისი პირველი არჩევანია“, თუმცა სამხედრო მოქმედება კვლავ დღის წესრიგში რჩება.

„არსებობს მრავალი მიზეზი და არგუმენტი ირანზე დარტყმის სასარგებლოდ,“ — თქვა მან და აღნიშნა, რომ ტრამპი პირველ რიგში ეროვნული უსაფრთხოების გუნდის რჩევებზე დაყრდნობით მოქმედებს.

CNN-ის ინფორმაციით, ამ ბუნდოვანმა განცხადებებმა ორ ქვეყანას შორის სამხედრო კონფლიქტის შიში გააძლიერა — მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური პირები დიპლომატიური გზის იმედსაც ტოვებენ. აშშ-ის ყველაზე თანამედროვე ავიამზიდი ჯგუფი USS Gerald Ford შესაძლოა უკვე ამ შაბათ-კვირას ჩავიდეს რეგიონში, სხვა სამხედრო გაძლიერების პარალელურად. ასევე, დიდი ბრიტანეთის ბაზებზე განთავსებული ამერიკული საჰაერო ძალები — მათ შორის საწვავის შემავსებელი ტანკერები და გამანადგურებლები — ახლო აღმოსავლეთთან უფრო ახლოს გადაადგილდებიან.

თავის მხრივ, ირანი აძლიერებს რამდენიმე ბირთვულ ობიექტს — იყენებს ბეტონსა და დიდი რაოდენობით მიწას სტრატეგიული პუნქტების დასაფარად აშშ-ის სამხედრო ზეწოლის ფონზე. ეს დასკვნა გაკეთდა ახალი სატელიტური გამოსახულებებისა და მეცნიერებისა და საერთაშორისო უსაფრთხოების ინსტიტუტის ანალიზის საფუძველზე.

შეტევის დროის განსაზღვრაში შესაძლოა კალენდარულმა ფაქტორებმაც ითამაშოს როლი. ზამთრის ოლიმპიური თამაშები, რომლებიც ტრადიციულად გლობალური ერთიანობის სიმბოლოა, კვირას სრულდება. ზოგი ევროპელი ოფიციალური პირი ფიქრობს, რომ მანამდე დარტყმა არ განხორციელდება. ამასთან, ოთხშაბათს დაიწყო რამადანი. ახლო აღმოსავლეთში აშშ-ის მოკავშირე ქვეყნების ზოგიერთი წარმომადგენელი, რომლებიც დარტყმის წინააღმდეგ ლობირებენ რეგიონული დესტაბილიზაციის შიშით, აღნიშნავს, რომ მუსლიმთა წმინდა თვეში თავდასხმა ამერიკის უპატივცემულობას გამოხატავდა. გარდა ამისა, სამშაბათს ტრამპი ყოველწლიურ მიმართვას წარადგენს კონგრესის წინაშე. მისი მრჩევლების თქმით, ეს გამოსვლა შიდა პოლიტიკურ საკითხებზე მომავალი კამპანიის დასაწყისი იქნება. უცნობია, ითვალისწინებს თუ არა პრეზიდენტი ამ მოვლენებს გადაწყვეტილების მიღებისას.

ბოლო კვირებში ირანზე გაკეთებულ განცხადებებში ტრამპს ფართო საზოგადოებრივი ან კონგრესის მხარდაჭერის მოპოვებისთვის განსაკუთრებული ძალისხმევა არ გამოუჩენია. მან მიანიშნა რეჟიმის შეცვლის სურვილზე და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ირანს არ უნდა ჰქონდეს ბირთვული იარაღი, თუმცა არ დაუკონკრეტებია, კონკრეტულად რა მიზნებს ისახავს სამხედრო მოქმედების ბრძანების შემთხვევაში.

აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტმა გამოაქვეყნა ჯეფრი ეპშტეინის საქმის მილიონობით ახალი დოკუმენტი. ეპშტეინი მსჯავრდებული იყო სექსუალური დანაშაულებისთვის და ციხეში გარდაიცვალა. ეს არის დოკუმენტების ყველაზე დიდი პაკეტი, რომელიც  ეპშტეინის ფაილების გამჭვირვალობის კანონის მიღების შემდეგ გასაჯაროვდა. თუმცა, ჯერჯერობით გაურკვეველია, ნიშნავს თუ არა ეს ეპშტეინის საქმის დოკუმენტების გახსნის საგის დასრულებას.

პარასკევს გამოქვეყნდა:

• 3 მილიონი გვერდი

• 180 ათასი ფოტო

• 2 ათასი ვიდეო

გამოქვეყნება მოხდა ექვსი კვირის შემდეგ, რაც სამინისტრომ დაარღვია აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის მიერ დადგენილი ვადა, რომელიც ავალდებულებდა ეპშტეინის საქმესთან დაკავშირებული ყველა დოკუმენტის გასაჯაროებას.

აშშ-ის გენერალური პროკურორის მოადგილემ, ტოდ ბლანშმა განაცხადა:
„დღევანდელი გამოქვეყნება აღნიშნავს დოკუმენტების იდენტიფიკაციისა და შემოწმების ძალიან მასშტაბური პროცესის დასრულებას, რათა ამერიკელი ხალხისთვის გამჭვირვალობა უზრუნველყოფილიყო და კანონის მოთხოვნები დაცულიყო.“

დოკუმენტებში შედის დეტალები ჯეფრი ეპშტეინის ციხეში ყოფნის შესახებ, ფსიქოლოგიური დასკვნა, მისი გარდაცვალების ანგარიში პატიმრობის დროს, ასევე გამოძიების მასალები გისლენ მაქსველის წინააღმდეგ — ეპშტეინის თანამზრახველის, რომელიც მსჯავრდებული იყო არასრულწლოვანი გოგონების სექსუალური ტრეფიკინგის ხელშეწყობისთვის.

კვლავ გამოქვეყნდა ელექტრონული წერილები ეპშტეინსა და მაღალი თანამდებობის პირებს შორის მიმოწერიდან.

„ჰერცოგი“ და რუსი ქალი

დოკუმენტები ამხელს სახელგატეხილი ფინანსისტის მჭიდრო კავშირებს ბრიტანულ ელიტასთან.

გამოქვეყნებულ ფაილებში არის ეპშტეინსა და ვინმე  „ჰერცოგს“ შორის მიმოწერა, სადაც საუბარია ბუკინგემის სასახლეში გამართულ ვახშამზე. სხვა წერილში ეპშტეინი სთავაზობს „ჰერცოგს“, გააცნოს 26 წლის რუსი ქალი.

ელექტრონული წერილები ხელმოწერილია ასო „A“-თი, რაც, სავარაუდოდ, ნიშნავს „მისი სამეფო უმაღლესობა, იორკის ჰერცოგი, გარტერის ორდენის კავალერი“.

მიმოწერა შედგა 2010 წლის აგვისტოში — ორი წლის შემდეგ, რაც ეპშტეინმა აღიარა არასრულწლოვნის სექსუალურ ქმედებებზე დაყოლიება.

ეს წერილები არ მიუთითებს რაიმე კანონდარღვევაზე.

სხვა წერილები აჩვენებს, რომ 2009 წელს ეპშტეინმა 10 ათასი ფუნტი სტერლინგი გადაურიცხა ლორდ პიტერ მანდელსონის პარტნიორს — რეინალდო ავილა და სილვას.

წერილში და სილვა ეპშტეინს აცნობებს ოსტეოპათიის კურსის ღირებულებას, უგზავნის საბანკო რეკვიზიტებს და მადლობას უხდის დახმარებისთვის. ეპშტეინმა რამდენიმე საათში უპასუხა, რომ თანხას გადარიცხავდა, ხოლო და სილვამ, რომელიც მანდელსონზე 2023 წელს დაქორწინდა, მეორე დღეს მადლობა გადაუხადა.

ელექტრონული წერილების სხვა სერიაში ლორდი მანდელსონი ეპშტეინს სთხოვს ნებართვას, დარჩეს მის ერთ-ერთ უძრავ ქონებაში.

ეს წერილები დათარიღებულია 2009 წლის 16 ივნისით — იმ პერიოდში, როდესაც ეპშტეინი სასჯელს იხდიდა არასრულწლოვნის პროსტიტუციაში ჩართვისთვის. სასჯელის დიდი ნაწილის განმავლობაში მას დღისით ოფისიდან მუშაობის უფლება ჰქონდა, ღამით კი ციხეში ბრუნდებოდა.

2024 წლის დეკემბერში ლორდი მანდელსონი დაინიშნა დიდი ბრიტანეთის ელჩად აშშ-ში, თუმცა ერთ წელზე ნაკლებ დროში გაათავისუფლეს, როდესაც გაირკვა, რომ მას ეპშტეინისთვის მხარდამჭერი შეტყობინებები ჰქონდა გაგზავნილი გამამტყუნებელი განაჩენის შემდეგ.

მანდელსონი არაერთხელ აცხადებდა, რომ ნანობს ეპშტეინთან წარსულ მეგობრობას. მისი თქმით, არასდროს უნახავს რაიმე უკანონო ქმედება და „ეპშტეინის ტყუილები დაიჯერა“.

ტრამპი, გეითსი და დაუდასტურებელი ბრალდებები

ახალ დოკუმენტებში აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის ასობით ხსენებაა.

ტრამპი მეგობრობდა ეპშტეინთან, თუმცა ამბობს, რომ მათი ურთიერთობა წლების წინ დასრულდა და უარყოფს რაიმე ცოდნას ეპშტეინის სექსუალური დანაშაულების შესახებ.

დოკუმენტებს შორის არის ბრალდებების სია, რომელიც გასულ წელს ეროვნული საფრთხეების წინააღმდეგ ბრძოლის ცხელი ხაზის მეშვეობით შევიდა. ამ ბრალდებების დიდი ნაწილი, როგორც ჩანს, დაუდასტურებელ შეტყობინებებს ეფუძნება და არ ახლავს მტკიცებულებები.

სია მოიცავს ტრამპის, ეპშტეინისა და სხვა მაღალი თანამდებობის პირების წინააღმდეგ წამოყენებულ მრავალ სექსუალური ძალადობის ბრალდებას.

ტრამპი თანმიმდევრულად უარყოფს ეპშტეინთან დაკავშირებულ რაიმე კანონდარღვევას და ეპშტეინის მსხვერპლები მას კანონდარღვევაში არ ადანაშაულებენ.

ბოლო ბრალდებებზე პასუხად თეთრმა სახლმა და იუსტიციის დეპარტამენტმა მიუთითეს პრესრელიზზე, სადაც ნათქვამია:

„ზოგი დოკუმენტი შეიცავს პრეზიდენტ ტრამპის წინააღმდეგ ცრუ და სენსაციურ მტკიცებებს, რომლებიც ფედერალურ საგამოძიებო ბიუროს გადაეცა 2020 წლის არჩევნების წინ.“

„გასაგებად ვთქვათ: ეს ბრალდებები უსაფუძვლო და მცდარია, და მათში რომ ოდნავი სიმართლე მაინც ყოფილიყო, ისინი დიდი ხნის წინ იქნებოდა გამოყენებული პრეზიდენტ ტრამპის წინააღმდეგ“, — აღნიშნულია განცხადებაში.

Microsoft-ის თანადამფუძნებლის, ბილ გეითსის წარმომადგენელმა სკანდალურ ბრალდებებს „სრულიად აბსურდული და სრულიად ყალბი“ უწოდა.

2013 წლის 18 ივლისით დათარიღებული ორი წერილი, სავარაუდოდ, ეპშტეინის მიერ არის დაწერილი, თუმცა გაურკვეველია, გაეგზავნა თუ არა ისინი რეალურად გეითსს. ორივე წერილი გაგზავნილია ეპშტეინის ელექტრონული ფოსტიდან და უკანვე დაბრუნდა. გეითსთან დაკავშირებული მისამართი არ ჩანს და წერილებს ხელმოწერა არ აქვს.

ერთ-ერთი წერილი ფორმით „ბილ და მელინდა გეითსის ფონდის“ დატოვების განცხადებას ჰგავს და შეიცავს სინანულს იმის გამო, რომ გეითსს „რუს გოგონებთან სექსის შედეგებთან გასამკლავებლად წამლების შეძენა მოუწია“.

მეორე წერილი იწყება სიტყვებით „ძვირფასო ბილ“ და შეიცავს ჩივილს მეგობრობის გაწყვეტაზე, ასევე ბრალდებებს, თითქოს გეითსი ცდილობდა ვენერიული დაავადების დამალვას, მათ შორის მეუღლისგანაც.

გეითსის წარმომადგენელმა BBC-ს განუცხადა:

„ეს მტკიცებები — აშკარად უკმაყოფილო მატყუარასგან — სრულიად აბსურდული და ყალბია“.
მისი თქმით, „ამ დოკუმენტებში ჩანს მხოლოდ ეპშტეინის იმედგაცრუება გეითსთან მუდმივი ურთიერთობის არქონის გამო და ის, რაზე იყო მზად წასულიყო მისი რეპუტაციის შელახვისთვის“.

ყველა ფაილი უკვე გამოქვეყნებულია?

ჯერჯერობით გაურკვეველია, დასრულდა თუ არა ეპშტეინის საქმის დოკუმენტების გასაჯაროების ისტორია.

ტოდ ბლანშმა განაცხადა, რომ ეს გამოქვეყნება „დოკუმენტების იდენტიფიკაციისა და შემოწმების ძალიან მასშტაბური პროცესის დასასრულს აღნიშნავს“, რაც მიანიშნებს, რომ იუსტიციის დეპარტამენტისთვის საქმე დასრულებულია.

თუმცა დემოკრატები ამტკიცებენ, რომ სამინისტრომ ზედმეტად ბევრი დოკუმენტი — შესაძლოა დაახლოებით 2,5 მილიონი ფაილი — დამალა საკმარისი ახსნა-განმარტების გარეშე.

კონგრესმენმა რო ხანამ, რომელმაც რესპუბლიკელ კონგრესმენ თომას მასისთან ერთად ეპშტეინის ფაილების გამჭვირვალობის კანონი წამოიწყო, განაცხადა, რომ ფხიზლად დააკვირდება სიტუაციას.

„იუსტიციის დეპარტამენტმა თქვა, რომ გამოავლინა 6 მილიონზე მეტი პოტენციურად მნიშვნელოვანი გვერდი, მაგრამ შემოწმებისა და რედაქტირების შემდეგ აქვეყნებს მხოლოდ დაახლოებით 3,5 მილიონს“, — თქვა ხანამ. — „მე ყურადღებით დავაკვირდები, გამოქვეყნდება თუ არა ის, რისთვისაც ვიბრძოდი“.

იუსტიციის დეპარტამენტი კრიტიკის ქვეშ მოექცა მას შემდეგ, რაც ვერ მოასწრო 19 დეკემბრამდე ყველა ფაილის გამოქვეყნება, როგორც ამას კანონი ითხოვდა.

პარასკევს გამოქვეყნებული ბევრი დოკუმენტი მნიშვნელოვნად არის რედაქტირებული. კანონი რედაქტირებას მხოლოდ მსხვერპლების დაცვის ან გამოძიების საიდუმლოების მიზნით ითვალისწინებს და ასევე ავალდებულებს ხელისუფლებას, წარმოადგინოს რედაქტირების მოკლე აღწერა და მისი სამართლებრივი საფუძველი.

ბლანშის თქმით, რედაქტირება მიმართული იყო მსხვერპლთა დაცვისკენ, ხოლო დეპარტამენტის ასობით თანამშრომელი ორ თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდა დოკუმენტებზე, მათი რაც შეიძლება სწრაფად გამოქვეყნების მიზნით.

ბევრი ადამიანი, მათ შორის ტრამპის მხარდამჭერებიც, დიდი ხანია თვლიდა, რომ არსებობდა შეთქმულება ეპშტეინთან დაკავშირებული მდიდარი და გავლენიანი პირების დასაცავად.

ბლანშმა აღიარა, რომ ეს გამოქვეყნება ვერ დააკმაყოფილებს დამატებითი ინფორმაციის მოთხოვნას. მისი თქმით, ფაილებში არ არის მითითებული კონკრეტული მამაკაცების სახელები, რომლებმაც ქალებზე იძალადეს, და  დეპარტამენტს ასეთი სახელები რომ ჰქონოდა, ეს ადამიანები პასუხისგებაში იქნებოდნენ მიცემული.

ირანში, კვირა ღამის განმავლობაში, მომიტინგეები კვლავ გავიდნენ ქუჩებში მზარდი რეპრესიების მიუხედავად. ორი საავადმყოფოს მედიკოსებმა მედიას განუცხადეს, რომ ორ დღეში მათთან 100-ზე მეტი დაღუპულის ცხედარი შეიყვანეს.

თვითმხილველთა მონათხრობი და საერთაშორისო მედიის მიერ გადამოწმებული ვიდეოები აჩვენებს, რომ ხელისუფლება სულ უფრო მკაცრ ზომებს მიმართავს.

საერთაშორისო მედიას ირანის ტერიტორიაზე მუშაობის შესაძლებლობა არ აქვს. გარდა ამისა, ირანულმა ხელისუფლებამ ხუთშაბათიდან ქვეყანაში ინტერნეტი გათიშა, რაც ინფორმაციის შეგროვებასა და გადამოწმებას კიდევ უფრო ართულებს.

მიუხედავად ამისა, ქვეყნიდან მაინც ჟონავს გარკვეული რაოდენობის ვიდეოჩანაწერები, ხოლო დასავლური მედია კავშირს ინარჩუნებს ირანში მყოფ ადამიანებთან, რომლებსაც მოვლენების უშუალოდ დაკვირვების შესაძლებლობა აქვთ.

შაბათ საღამოს გადაღებულმა და გადამოწმებულმა ვიდეომ აჩვენა, როგორ დაიკავეს მომიტინგეებმა ქუჩები თეირანის გიშას რაიონში. რამდენიმე ახალი ვიდეო (BBC Verify-ის ფაქტების გადამმოწმებელმა გუნდმა დაადგინა, რომ ისინი ახლახანსაა გადაღებული) ასახავს შეტაკებებს მომიტინგეებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის მაშჰადში — ირანის სიდიდით მეორე ქალაქში.

პროტესტების გაძლიერებასთან ერთად, დაღუპულთა და დაშავებულთა რაოდენობა კვლავ იზრდება. ორმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ 100-ზე მეტი დაღუპულის შესახებ განაცხადა, მათ შორის უსაფრთხოების ძალების თანამშრომლებიც არიან. ორი საავადმყოფოს მედიკოსებმა BBC-ს უთხრეს, რომ ორ დღეში მათთან 100-ზე მეტი ცხედარი მიიყვანეს.

რამდენიმე საავადმყოფოს თანამშრომლებმა BBC-ს განუცხადეს, რომ ისინი დაშავებულებითა და დაღუპულებით გადატვირთულნი არიან. BBC-ის სპარსულმა სამსახურმა დაადასტურა, რომ პარასკევს საღამოს რაშტის ერთ-ერთ საავადმყოფოში 70 ცხედარი შეიტანეს, ხოლო ერთმა მედიკოსმა თქვა, რომ თეირანის ერთ-ერთ საავადმყოფოში დაახლოებით 38 ადამიანი გარდაიცვალა.

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, რომელიც ბოლო დღეებში არაერთხელ იმუქრებოდა ჩარევით, შაბათს სოციალურ ქსელებში დაწერა: „ირანი თავისუფლებისკენ მიისწრაფვის, ალბათ ისე, როგორც არასდროს. აშშ მზადაა დაეხმაროს მას!!!“

ირანის პარლამენტის სპიკერმა მოჰამმად ბაგერ ყალიბაფმა კვირას განაცხადა, რომ თუ აშშ ირანს თავს დაესხმება, ისრაელი და რეგიონში არსებული ყველა ამერიკული სამხედრო და საზღვაო ბაზა ირანის საპასუხო დარტყმებისთვის კანონიერ სამიზნეებად ჩაითვლება.

ინტერნეტის მკვლევარმა ალირეზა მენაფიმ თქვა, რომ ამჯერად ინტერნეტის გათიშვა ქვეყანაში 2022 წლის პროტესტების პერიოდთან შედარებით უფრო მძიმეა და ირანში ინტერნეტზე წვდომა ნებისმიერი ფორმით ახლა „თითქმის სრულად გადაკეტილია“.

მან დასძინა, რომ გარე სამყაროსთან დაკავშირების ერთადერთი შესაძლო გზა Starlink-ის სატელიტური ტერმინალის გამოყენებაა, თუმცა მათაც, ვისაც ეს შეუძლია, სიფრთხილე მართებთ, რადგან მსგავსი კავშირი შესაძლოა ხელისუფლებამ აღმოაჩინოს.

ირანის შაჰის დინასტიის მემკვიდრემ რეზა ფეჰლევიმ შაბათს მოუწოდა ხალხს, რომ პროტესტი აჯანყებამდე გაფართოვდეს, მიზნად კი სასულიერო ხელისუფლების დამხობა დაისახოს.

„ჩვენი მიზანი მხოლოდ ქუჩაში გამოსვლა არ არის. მიზანია, მოვემზადოთ ქალაქის ცენტრების ხელში ჩასაგდებად და მათ შესანარჩუნებლად,“ — თქვა მან ვიდეომიმართვაში, რომელიც სოციალურ ქსელ X-ში გამოქვეყნდა.

ზოგი მომიტინგე ქუჩებში სკანდირებდა ფეჰლევის მხარდამჭერ ლოზუნგებს („გაუმარჯოს შაჰს!“), თუმცა დემონსტრანტების უმრავლესობა სასულიერო მმართველობის დასრულებას  ან ეკონომიკის გამოსაჯანმრთელებლად ქმედითი ნაბიჯების გადადგმას ითხოვდა.

პროტესტები, რომლებიც 28 დეკემბერს დაიწყო თეირანის ბაზრებში უკონტროლო ინფლაციის წინააღმდეგ გამოსვლებით, მას შემდეგ 100-ზე მეტ ქალაქზე გავრცელდა და ირანის რეჟიმისთვის ბოლო წლების განმავლობაში ყველაზე სერიოზულ გამოწვევად იქცა.

პროტესტებმა მალევე პოლიტიკური ხასიათი მიიღო — მომიტინგეები სასულიერო მმართველობის დასრულებას ითხოვენ. ხელისუფლება კი არეულობის გაღვივებაში აშშ-სა და ისრაელს ადანაშაულებს.

Reuters-ის ინფორმაციით, აშშ-ის სადაზვერვო სტრუქტურების მაღალჩინოსანმა სიტუაცია „გამძლეობის თამაშად“ (ანუ ძალების გამოფიტვაზე გათვლილ დაპირისპირებად) მოიხსენია: ოპოზიცია ცდილობს, ზეწოლით აიძულოს ხელისუფლება უკან დაიხიოს ან საკუთარ მხარეს გადაიბიროს, მაშინ როცა ხელისუფლება ცდილობს, შიში დათესოს, ქუჩები „გაასუფთავოს“ და აშშ-ს ჩარევისთვის საბაბი არ მისცეს.

Amnesty International-მა განაცხადა, რომ სწავლობს „შემაშფოთებელ ცნობებს იმის შესახებ, რომ ხუთშაბათიდან უსაფრთხოების ძალებმა გააძლიერეს მომიტინგეების წინააღმდეგ მომაკვდინებელი ძალის უკანონო გამოყენება“.

ხუთშაბათს ტრამპმა თქვა, რომ ფეჰლევისთან შეხვედრას არ აპირებს. მან ადრე დაიმუქრა, რომ ირანს თავს დაესხმებოდა, თუ ხელისუფლება მომიტინგეების წინააღმდეგ ძალადობას გამოიყენებდა, ხოლო სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განაცხადა, რომ აშშ ირანის ხალხს უჭერს მხარს.

ამერიკულმა მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ტრამპს გააცნეს ირანზე სამხედრო დარტყმების შესაძლო ვარიანტები. The New York Times-მა და The Wall Street Journal-მა დაწერეს, რომ შესაბამისი ბრიფინგები გაიმართა, ხოლო WSJ-მ მათ „წინასწარი განხილვები“ უწოდა. WSJ-ს უცნობმა ოფიციალურმა პირმა უთხრა, რომ ირანის მიმართ „მყისიერი საფრთხე“ არ არსებობს.

ხამენეიმ ვაშინგტონი პროტესტების წაქეზებაში, ხოლო მომიტინგეები აშშ-ისა და ისრაელის ინტერესებში მოქმედებაში დაადანაშაულა; მან გააფრთხილა, რომ ხელისუფლება მკაცრად დევნის მათ, ვინც „დაქირავებული აგენტების“ როლში მოქმედებს.

უფლებადამცველთა ინფორმაციით, ირანში ხელისუფლების მიერ შემოღებული ინტერნეტის გათიშვა ამ დრომდე გრძელდება, თუმცა თეირანის ერთ-ერთმა მცხოვრებმა CNN-ს უთხრა, რომ ამან პროტესტების ჩახშობა ვერ შეძლო.

მომიტინგეებმა ტელეკომპანიას უთხრეს, რომ ქუჩაში ხალხის რაოდენობა არაფერს ჰგავდა, რაც მანამდე ოდესმე ენახათ, და ნანახი „იმედის მომცემად“ აღწერეს.

CNN-ის წყაროების თქმით, პარასკევს საღამოს აიათოლა ხამენეის სატელევიზიო გამოსვლამ სიტუაცია შეცვალა — მათი თქმით, რეპრესიები წარმოუდგენლად სასტიკი გახდა.

ხამენეიმ დემონსტრანტებს „ვანდალების ბანდას“ უწოდა, რომლებიც თითქოს აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის გულის მოგებას ცდილობენ.

ქვეყნის გენერალურმა პროკურორმა მოჰამმად მოვაჰედი აზადმა შაბათს განაცხადა, რომ ნებისმიერი მომიტინგე ჩაითვლება „ღმერთის მტრად“ — რისთვისაც ირანში სიკვდილით დასჯაა გათვალისწინებული.

ირანის პოლიციის ხელმძღვანელმა სახელმწიფო ტელევიზიის ეთერში თქვა, რომ პროტესტები კვლავ ძლიერდება და შაბათს საღამოს „საკვანძო ფიგურები“ დააკავეს. მან „სიკვდილის შემთხვევათა მნიშვნელოვანი ნაწილი“ „გაწვრთნილ და მართულ პირებს“ დააბრალა და არა უსაფრთხოების ძალებს, თუმცა კონკრეტული დეტალები არ დაუკონკრეტებია.

სოციალური მუშაკი, რომელიც პარასკევს თეირანში აქციას ესწრებოდა, ყვება „კოშმარის შესახებ“, რომელიც დემონსტრანტებზე თავდასხმის შემდეგ დაიწყო: „ტყვიები, ცრემლსადენი გაზი, ყველაფერი — რასაც მოისურვებ, ყველაფერს ესროდნენ უწესრიგოდ“. მისი თქმით, მან ნახა, როგორ ურტყამდნენ გოგონას ელექტროშოკერით კისერში, სანამ ის გონებას არ დაკარგავდა, ხოლო მისი კოლეგის ვაჟი დაღუპულთა შორის აღმოჩნდა.

„სამწუხაროდ, შესაძლოა, მოგვიწიოს რეალობას შევეგუოთ, რომ ეს რეჟიმი გარე ძალის გარეშე არ წავა,“ — უთხრა CNN-ს ერთ-ერთმა მომიტინგემ.

ირანის შინაგან საქმეთა მინისტრმა ესკანდერ მომენიმ, „ზოგიერთი ხარვეზის“ აღიარების მიუხედავად, შაბათს სახელმწიფო ტელევიზიაში თქვა, რომ ირანელებს „უკეთესი ეკონომიკური მომავალი“ ელოდებათ.