აშშ–ში რემდესივირზე კლინიკური კვლევები შეაჩერეს. ეს არის ანტივირუსული პრეპარატი, რომელიც ბოლო დრომდე ყველაზე პერსპექტიულ პოტენციურ მედიკამენტად ითვლებოდა Covid19–ის სამკურნალოდ. ამის შესახებ ამერიკის ალერგიის და ინფექციური დაავადებების ნაციონალურმა ინსტიტუტმა(NIAID) განაცხადა, რომელიც ექსპერიმენტს ატარებდა.
საინტირესოა, რომ ცდები მათი წარუმატებლობის გამო არ შეჩერებულა. შესაძლოა ითქვას, რომ პირიქით. ექსპერიმენტი ისე შეაჩერეს, რომ საბოლოო შედეგებს არ დალოდებიან, რათა არ დაეშვათ ზედმეტი მსხვერპლი საკონტროლო ჯგუფის იმ პაციენტებში, რომლებიც პლაცებოს იღებდნენ.
ამის მიუხედავად, პრაქტიკაში ეს გადაწყვეტილება იმას ნიშნავს, რომ რემდესივირის ეფექტურობის შემოწმება კორონავირუსთან ბრძოლაში ფაქტიურად თავიდან უნდა დაიწყოს.
ამოუხსნელი პარადოქსი
ექსპერიმენტის წინასწარი შედეგები ორი კვირის წინ, ორთვიანი კვლევების შემდეგ შეჯამდა.
შედეგები ორგანიზატორებს იმდენად იმედისმომცემად მოეჩვენათ, რომ ამერიკის ხელისუფლებამ სპეციალური განცხადებაც კი გავრცელა, რომელშიც ფრთხილი ოპტიმიზმი იყო გამოთქმული: პაციენტებისთვის რემდესივირის დანიშვნამ საავადმყოფოს პირობებში მისი საავადმყოფოდან გაწერის დრო თითქმის ერთნახევარჯერ შეამცირა(15–დან 11 დღემდე).
“მონაცემები გვიჩვენებს, რომ რემდესივირი ცალსახად და არსებითად პოზიტიურ ეფექტს ახდენს და გამოჯანმრთელებას აჩქარებს“– განაცხადა მაშინ ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა, ენტონი ფაუჩიმ.
რამდენიმე დღეში ამერიკის ხელისუფლებამ Covid19-ის სამკურნალოდ რემდესივირის გამოყენება დაჩქარებული წესით დაამტკიცა, ანუ სავალდებულო სერთიფიცირების გავლამდე.
თუმცა მტკიცებულებითი მედიცინა პრეპარატის ეფექტურობის შემოწმების მხოლოდ ერთ გზას აღიარებს – ორმაგი ბრმა ტესტირების მეთოდს. ამისათვის ექსპერიმენტების მონაწილეებს შემთხვევითობის წესით ორ ჯგუფად ყოფენ. ერთი ჯგუფის პაციენტები ახალ პრეპარატს იღებენ, მეორე ჯგუფი კი მის იმიტაციას, ანუ პლაცებოს.
გასაკვირი არ არის, რომ პანდემიის პირობებში მტკიცებულებითი მეცნიერების მკაცრი მოთხოვნები ხშირად კონფლიქტშია საექიმო ეთიკასთან.
თუ გამოყენებულ პრეპარატს შეუძლია თუნდაც ოდნავ დაეხმაროს ინფექციასთან ბრძოლას, მძიმე პაციენტები, რომლებიც მის მაგივრად პლაცებოს იღებენ და თან ამის შესახებ არაფერი იციან, შესაძლოა უბრალოდ გარდაიცვალონ მხოლოდ იმიტომ, რომ შემთხვევით საკონტროლო ჯგუფში მოხვდნენ.
თუმცა, თუ საცდელ პრეპარატს ყველა მძიმე ავადმყოფს მისცემენ გამონაკლისის გარეშე, მაშინ პრეპარატის შემოწმების და ექსპერიმენტის წესები ირღვევა, ანუ პრეპარატის ეფექტურობის დადგენა შეუძლებელი ხდება.
სწორედ ასეთი პარადოქსის წყალობით მოხდა, რომ რემდესივირის კვლევის შუალედური შედეგების გამოცხადების შემდეგ ექსპერიმენტი შეწყდა. როგორც კი ნათელი გახდა, რომ წამალი შესაძლოა ეფექტური იყოს, მაშინვე დაიწყეს მისი მიცემა ყველა დაავადებულისთვის და საკონტროლო ჯგუფის ლიკვიდაცია მოხდა, შესაბამისად კი კვლევამ აზრი დაკარგა.
“რამდენი პაციენტის სიცოცხლით გარისკვისთვის ვართ მზად, რომ საჭირო მონაცემები მივიღოთ?“– სვამს რიტორიკულ კითხვას NIAID–ის კლინიკური დირექტორი, კლიფორდ ლეინი.
“ალბათ შესაძლებელია ამ თემაზე დისკუსიები ვაწარმოოთ, ასეთ სიტუაციაში ყველა ცდილობს ეშმაკის ადვოკატის როლში გამოვიდეს, მაგრამ ჩვენს ინსტიტუტში აზრთა სხვადასხვაობა არ გვქონია იმასთან დაკავშირებით, როგორ უნდა მოვქცეულიყავით“– ამბობს ის.
უნდა ითქვას, რომ ფაუჩის ოპტიმიზმს ექსპერიმენტული თერაპიის შესახებ თავიდანვე ბევრი არ იზიარებდა. პრეპარატზე ცდების შუალედური შედეგებიც კი საკმაოდ წინააღმდეგობრივად გამოიყურება.
მაგალითად, ჟურნალი ფორბსი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ანტივირუსული პრეპარატის გამოცდისას პირველ რიგში აზრიანი იქნებოდა პაციენტების ვირუსულ დატვირთვაზე დაკვირვება. ანუ, იცვლება თუ არა სისხლში დაავადების აღმგზნების კონცენტრაცია. თუმცა, კვლევის ავტორებმა შუალედური შედეგების გამოცხადებისას რატომღაც ეს საკითხი საერთოდ არ ახსენეს.
ჩინეთში მანამდე ჩატარებული ანალოგიური ექსპერიმენტის ავტორებმა კი გაარკვიეს, რომ კორონავირუსით დაავადებულთა ვირუსულ დატვირთვაზე რემდესივირი არანაირ გავლენას არ ახდენს. გასაკვირი არ არის, რომ ეს კვლევა საპირისპირო დასკვნამდე მივიდა: ახალ კორონავირუსთან ბრძოლაში რემდესივრი უსარგებლოა.
არსებობს სხვა მიზეზებიც, რის გამოც ბევრი ექსპერტი იმედგაცრუებულია NIAID–ის გადაწყვეტილებით ექსპერიმენტის დროზე ადრე დასრულების შესახებ. მითუმეტეს, რომ ექსპერიმენტში ოთხჯერ მეტი პაციენტი მონაწილეობდა, ვიდრე ჩინურ კვლევაში.
“გლობალური ლოქდაუნი იმისთვის არ შემოუღიათ, რომ ინფიცირებულებს საავადმყოფოში რამდენიმე დღით ნაკლები გაეტარებინათ, არამედ იმისათვის, რომ ნაკლები ადამიანი მომკვდარიყო. და სანამ არ გაგვირკვევია, მოქმედებს თუ არა პრეპარატი სიკვდილიანობის დონეზე, გაჩერება არ შეიძლებოდა“ – ამბობს ნიუ იორკის ჯანდაცვის პოლიტიკის ცენტრის ხელმძღვანელი, პიტერ ბახი.
