ბრიტანული სამაუწყებლო კორპორაციის ეთერში გავიდა ვრცელი დოკუმენტური ფილმი, რომელიც საქართველოში ჩვილებით ვაჭრობის მრავალწლიან პრაქტიკას ეხება. ბიბისი–ს ვებგვერდზე კი გამოქვეყნდა ფილმის ბეჭდური ვერსია, რომლის თარგმანს გთავაზობთ.
ფილმის მთავარი გმირი ჟურნალისტი თამუნა მუსერიძეა, რომელიც წლების მანძილზე ადამიანებს დაკარგული მშობლების და შვილების მოძებნაში ეხმარება. ბიბისი–ს მოთხრობილი აქვს სამი კონკრეტული ისტორია, როცა შვილები ბიოლოგიურ მშობლებს დააშორეს:
ემი და ანო იდენტური ტყუპები არიან, მაგრამ დაბადებისთანავე ისინი დედას წაართვეს და სხვადასხვა ოჯახებში გაყიდეს. წლების შემდეგ მათ შემთხვევით აღმოაჩინეს ერთმანეთი ტალანტ შოუსა და TikTok ვიდეოების საშუალებით. როდესაც წარსულში უფრო ღრმად ჩაიხედეს, გააცნობიერეს, რომ ისინი იმ ათასობით ბავშვს შორის არიან, რომლებიც წლების მანძილზე დაბადებისთანავე იპარავდნენ სამშობიაროებში და ყიდნნენ. მათ შორის, ზოგიერთი შემთხვევა 2005 წელსაც კი მოხდა. ახლა გოგოები პასუხებს ეძებენ.
ემი ლაიფციგში, სასტუმროს ნომერში წინ და უკან დადის. “მეშინია, ძალიან მეშინია”, – ამბობს ის და ნერვიულად იბნევა. „მთელი კვირა არ მიძინია. ეს არის ჩემი შანსი, რომ საბოლოოდ მივიღო პასუხები იმაზე, რაც მოხდა ჩვენთან დაკავშირებით.”
მისი ტყუპი და ანო სავარძელში ზის და უყურებს TikTok-ის ვიდეოებს თავის ტელეფონზე. ”ეს ის ქალია, რომელმაც შეიძლება გაგვყიდა“- ამბობს ის და თვალებს ატრიალებს.
ანო აღიარებს, რომ ისიც ნერვიულობს, მაგრამ მხოლოდ იმიტომ, რომ არ იცის, როგორი რეაქცია ექნება და შეძლებს თუ არა ბრაზის შეკავებას.
ეს არის გრძელი მოგზაურობის დასასრული. ისინი საქართველოდან გერმანიაში გაემგზავრნენ ფაზლის დაკარგული ნაწილის პოვნის იმედით. ისინი საბოლოოდ ხვდებიან ბიოლოგიურ დედას.
ბოლო ორი წლის განმავლობაში ისინი ცდილობდნენ მომხდარის სურათი აღედგინათ. როგორც კი მათ სიმართლე გაარკვიეს, მიხვდნენ, რომ საქართველოში ათიათასობით სხვა ადამიანი იყო, რომლებიც ასევე ჩვილები გაყიდეს საავადმყოფოებიდან და ათწლეულების განმავლობაში ტრეფიკინგის მსხვერპლნი იყვნენ. მომხდარის გამოძიების ოფიციალური მცდელობების მიუხედავად, ჯერ არავინ დასჯილა.
ისტორია იმის შესახებ, თუ როგორ აღმოაჩინეს ემიმ და ანომ ერთმანეთი, მაშინ იწყება, როცა გოგოები 12 წლის იყვნენ.
ემი ხვიტია შავი ზღვის სანაპიროზე ნათლიას სახლში იყო და უყურებდა საყვარელ გადაცემას „ნიჭიერი“. შოუს მონაწილე ჯაივის მოცეკვავე გოგონა მას ძალიან ჰგავდა. მხოლოდ კი არ გავდა, არამედ ზუსტად მისი იდენტური იყო.
“ყველა ურეკავდა დედაჩემს და ეკითხებოდა: “რატომ ცეკვავს ემი სხვა სახელით?” – ამბობს ემი.
ემიმ ამის შესახებ ოჯახს უთხრა, მაგრამ მათ პასუხს თავი აარიდეს. “ყველას ჰყავს ორეული”, – თქვა დედამ.
შვიდი წლის შემდეგ, 2021 წლის ნოემბერში, ემიმ გამოაქვეყნა TikTok-ის ვიდეო, რომელშიც ის ლურჯი თმით და წარბების პირსინგით იყო.
ორასი მილის (320 კმ) დაშორებით, თბილისში, კიდევ ერთ 19 წლის გოგოს, ანო სართანიას მეგობარმა გაუგზავნა გოგოს ვიდეო, რომელიც მას ძალიან გავდა.
ანო ცდილობდა მოეძებნა ინტერნეტით გოგონა, რომელსაც წარბი გახვრეტილი ჰქონდა , მაგრამ ვერ იპოვა, ამიტომ მან ვიდეო გაავრცელა უნივერსიტეტის WhatsApp ჯგუფში, რათა ენახა ვინმეს შეეძლო თუ არა დახმარება. ვიღაცამ, ვინც ემის იცნობდა, ნახა პოსტი და მათ ფეისბუქზე დაუკავშირდა.
ემი მაშინვე მიხვდა, რომ ანო ის გოგო იყო, რომელიც წლების წინ ნახა შოუ “ნიჭიერში.“
“ამდენი ხანი გეძებდი!” გაგზავნა მან მესიჯი. – მეც, – უპასუხა ანომ.
მომდევნო რამდენიმე დღის განმავლობაში მათ აღმოაჩინეს, რომ ბევრი რამ ჰქონდათ საერთო.
ორივე დაიბადნენ დასავლეთ საქართველოში, კირცხის სამშობიარო სახლში, რომელიც ახლა აღარ არსებობს, მაგრამ დაბადების მოწმობებიდან ჩანს, რომ მათი დაბადების დღეები ერთმანეთისგან რამდენიმე კვირით იყო დაცილებული.
ისინი არ შეიძლებოდა ყოფილიყვნენ დები და მით უმეტეს ტყუპები. მაგრამ ძალიან ბევრი მსგავსება იყო.
მათ მოსწონდათ ერთი და იგივე მუსიკა, ორივეს უყვარდა ცეკვა და ერთნაირი ვარცხნილობაც კი ჰქონდათ. მათ აღმოაჩინეს, რომ მათ ჰქონდათ იგივე გენეტიკური დაავადება, ძვლის დაავადება, რომელსაც დისპლაზია ჰქვია.
ისეთი შეგრძნება იყო, თითქოს ისინი ერთად ხსნიდნენ საიდუმლოს. “ყოველთვის, როცა რაღაც ახალს ვიგებდი ანოს შესახებ, ყველაფერი უფრო უცნაური ხდებოდა”, – ამბობს ემი.
შეხვედრაზე შეთანხმდნენ და ერთი კვირის შემდეგ, როცა ემი თბილისში, რუსთაველის მეტროსთან ესკალატორის ზედა ნაწილს მიუახლოვდა, მან და ანომ ფიზიკურად ნახეს ერთმანეთი.
”ეს იყო სარკეში ჩახედვა: იგივე სახე, იგივე ხმა. მე ვარ ის და ის მე ვარ“, – ამბობს ემი. მან მაშინ იცოდა, რომ ისინი ტყუპები იყვნენ.
“არ მიყვარს ჩახუტება, მაგრამ ჩავეხუტე”, – ამბობს ანო.
მათ გადაწყვიტეს დაპირისპირებოდნენ ოჯახებს და პირველად გაიგეს სიმართლე. ისინი 2002 წელს ცალ-ცალკე იშვილეს, რამდენიმე კვირის დაშორებით.
ემი ნერვიულობდა და გრძნობდა, რომ მთელი ცხოვრება ტყუილი იყო. თავიდან ფეხებამდე შავებში ჩაცმული, მკაცრად გამოიყურება, მაგრამ ნერვიულად აწვალებს ყელსაბამს და ლოყაზე ტუშით დალაქავებულ ცრემლს იწმენდს. “ეს გიჟური ამბავია,” ამბობს ის. “Მაგრამ ეს სიმართლეა.”
ანო “ჩემს ოჯახზე გაბრაზებული და ნაწყენი იყო, მაგრამ მე უბრალოდ მინდოდა, რთული საუბრები დასრულებულიყო, რათა ყველას გაგვეგრძელებინა ცხოვრება.”
უფრო ღრმად ჩაძიებისას ტყუპებმა აღმოაჩინეს, რომ ინფორმაცია მათ ოფიციალურ დაბადების მოწმობებზე, მათ შორის დაბადების თარიღზე, არასწორი იყო.
ემის დედას რომელსაც შვილები არ უჩნდებოდა, მეგობარმა უთხრა, რომ ადგილობრივ საავადმყოფოში არასასურველი ბავშვი დაიბადა. და მას მოუწევს ექიმებისთვის ფულის გადახდა, მაგრამ მას შეუძლია წაიყვანოს იგი სახლში და გაზარდოს როგორც საკუთარი.
იგივე ამბავი ანოს დედასაც უამბო.
არცერთმა მშვილებელმა ოჯახმა არ იცოდა, რომ გოგონები ტყუპები იყვნენ და მიუხედავად იმისა, რომ დიდი თანხა გადაიხადეს თავიანთი ქალიშვილების შვილად ასაყვანად, ისინი ამბობენ, რომ ვერ აცნობიერებდნენ, რომ ეს უკანონო იყო. საქართველო არეულობის პერიოდს გადიოდა და რადგან საქმეში საავადმყოფოს პერსონალი იყო ჩართული, მათ ეს ლეგალურად ჩათვალეს.
რა თანხა გადაიხადეს ბავშვში, არცერთ ოჯახს არ დაუსახელებია.
ტყუპებს აინტერესებდათ, გაყიდეს თუ არა ბიოლოგიურმა მშობლებმა ისინი მოგებისთვის.
ემის სურდა მათი ბიოლოგიური დედის მოძებნა, მაგრამ ანო არ იყო დარწმუნებული. “რატომ გინდა იმ ადამიანთან შეხვედრა, რომელსაც შეეძლო ჩვენი ღალატი?” ჰკითხა მან.
ემიმ აღმოაჩინა ფეისბუქის ჯგუფი, რომელიც ქართველ ოჯახებს იმ ბავშვების მოძებნაში ეხმარებოდა, რომლებიც დაბადებისთანავე სავარაუდოდ არალეგალურად გააშვილეს და მათი ამბავი გააზიარა.
მათ გერმანელი ახალგაზრდა ქალი გამოეხმაურა და თქვა, რომ დედამისმა ტყუპი გოგონები გააჩინა კირცხის სამშობიაროში 2002 წელს და მიუხედავად იმისა, რომ უთხრეს, რომ ისინი გარდაიცვალნენ, ახლა მას გარკვეული ეჭვი გაუჩნდა.
დნმ-ის ტესტებმა აჩვენა, რომ ფეისბუქის ჯგუფის გოგონა მათი და იყო და დედასთან, აზასთან ერთად გერმანიაში ცხოვრობდა.
ემის ძალიან უნდოდა აზასთან შეხვედრა, მაგრამ ანო უფრო სკეპტიკურად იყო განწყობილი. “ეს ის ადამიანია, ვისაც შეეძლო შენი გაყიდვა, სიმართლეს არ გეტყვის”, – გააფრთხილა მან. მიუხედავად ამისა, იგი დათანხმდა ემისთან ერთად გერმანიაში წასვლას მის მხარდასაჭერად.
ტყუპების მიერ გამოყენებული ფეისბუქ ჯგუფია „ვეძებთ“ . მას აქვს უთვალავი პოსტი დედებისგან, რომლებიც ამბობენ, რომ საავადმყოფოს თანამშრომლებმა უთხრეს, რომ მათი ჩვილები გარდაიცვალნენ, მაგრამ მოგვიანებით აღმოაჩინეს, რომ სიკვდილი არ იყო დაფიქსირებული და მათი შვილები შეიძლება ცოცხლები იყვნენ.
სხვა პოსტები არის ბავშვებისგან, როგორიცაა ემი და ანო, რომლებიც ეძებენ თავიანთ ბიოლოგიურ მშობლებს.
ჯგუფს ჰყავს 230 000-ზე მეტი წევრი და დნმ-ის ვებგვერდებზე წვდომასთან ერთად, ფართოდ გახსნა ბნელი თავი საქართველოს ისტორიაში.
ის ჟურნალისტმა თამუნა მუსერიძემ 2021 წელს მას შემდეგ დააარსა, რაც მან აღმოაჩინა, რომ ნაშვილები იყო. მან აღმოაჩინა დაბადების მოწმობა არასწორი დეტალებით, როცა გარდაცვლილი დედის სახლს ასუფთავებდა.
მან ჯგუფი შექმნა საკუთარი ოჯახის მოსაძებნად, მაგრამ ჯგუფმა საბოლოოდ გამოააშკარავა ბავშვებთან ტრეფიკინგის სკანდალი, რომელიც გავლენას ახდენს ათიათასობით ადამიანზე და ათწლეულებს მოიცავს.
მან ხელი შეუწყო ასობით ოჯახის გაერთიანებას, მაგრამ ჯერ ვერ მოძებნა საკუთარი ოჯახი.
თამუნამ აღმოაჩინა შვილად აყვანის შავი ბაზარი, რომელიც საქართველოს მასშტაბით ათლეულების მანძილზე მოქმედებდა –1950-იანი წლების დასაწყისიდან 2005 წლამდე.
იგი თვლის, რომ მას მართავდნენ ორგანიზებული კრიმინალები და ჩართული იყვნენ ადამიანები საზოგადოების ყველა ფენიდან, ტაქსის მძღოლებიდან დაწყებული ხელისუფლების მაღალი რანგის ადამიანებით დამთავრებული. კორუმპირებული ჩინოვნიკები უკანონო გაშვილებისთვის საჭირო საბუთებს აყალბებდნენ.
“მასშტაბები წარმოუდგენელია, 100 000-მდე ბავშვი მოიპარეს. ეს იყო სისტემური”, – ამბობს ის.
თამუნა განმარტავს, რომ მან ეს მაჩვენებელი გამოთვალა იმ ადამიანების რაოდენობის დათვლით, ვინც დაუკავშირდა მას და გადაიანგარიშა ეს წლებზე და ქვეყნის მაშტაბზე.
დოკუმენტებზე ხელმისაწვდომობის არარსებობის გამო – ზოგი დაიკარგა, ზოგი კი დახურულია – ზუსტი ციფრის დადგენა შეუძლებელია.
თამუნა ამბობს, რომ ბევრმა მშობელმა უთხრა, რომ როცა მათი გარდაცვლილი ჩვილების ცხედრები მოითხოვეს, უთხრეს, რომ ისინი უკვე საავადმყოფოში იყვნენ დაკრძალული. მას შემდეგ მან გაიგო, რომ საქართველოს საავადმყოფოებში სასაფლაოები არასოდეს ყოფილა. სხვა შემთხვევაში მშობლებს აჩვენებდნენ გარდაცვლილ ჩვილებს, რომლებიც მაცივარში ჰყავდათ შენახული გაყინულ მდგომარეობაში.
თამუნა ამბობს, რომ ბავშვის ყიდვა ძვირი ჯდებოდა, დაახლოებით ერთი წლის ხელფასის ტოლფასი. მან აღმოაჩინა, რომ ზოგიერთი ბავშვი აშშ-ში, კანადაში, კვიპროსში, რუსეთსა და უკრაინის ოჯახებში მოხვდა.
2005 წელს საქართველომ შეცვალა შვილად აყვანის კანონმდებლობა და 2006 წელს გააძლიერა ანტიტრეფიკინგის კანონები, რამაც გაართულა უკანონო შვილად აყვანა.
კიდევ ერთი ადამიანი, რომელიც პასუხებს ეძებს, არის ირინა ოთარაშვილი. 1978 წელს ყვარლის სამშობიაროში, საქართველოს კავკასიონის მთისწინეთში, ტყუპი ბიჭი გააჩინა.
ექიმებმა უთხრეს, რომ ორივე ბიჭი ჯანმრთელი იყო, მაგრამ, მიზეზების გამო, რომლებიც არასოდეს აუხსნიათ, ისინი მისგან შორს ჰყავდათ.
დაბადებიდან სამი დღის შემდეგ მას უთხრეს, რომ ორივე მოულოდნელად გარდაიცვალა. ექიმმა თქვა, რომ მათ სუნთქვის პრობლემები ჰქონდათ.
ირინა და მისი ქმარი ვერ მივხდნენ, რა მოხდა, მაგრამ განსაკუთრებით საბჭოთა პერიოდში კითხვებს ვერ დასვამდი – ამბობს ის. ყველაფრის სჯეროდა, რასაც ამბობდნენ.
მათ სთხოვეს, მოეტანათ ჩემოდანი, რათა წაეღოთ ჩვილების ნეშტი და დაემარხათ სასაფლაოზე ან უკანა ბაღში, როგორც ეს იმ დროს ჩვილების დაკრძალვის შემთხვევაში იყო მიღებული. ექიმმა უთხრა მათ, არასოდეს გაეხსნათ ჩემოდანი, რადგან ძალიან შემაწუხებელი იქნებოდა ცხედრების დანახვა.
ირინა ისე მოიქცა, როგორც უთხრეს, მაგრამ 44 წლის შემდეგ მისმა ქალიშვილმა ნინომ თამუნას ფეისბუქის ჯგუფი იპოვა და დაეჭვდა.
“იქნებ ჩვენი ძმები სინამდვილეში არ მომკვდარან?” ფიქრობდა იგი. ნინომ და მისმა დამ ნანამ გადაწყვიტეს ჩემოდანი ამოეთხარათ.
“გული ამიჩქარდა,” ამბობს ის. “როდესაც გავხსენით, ძვლები არ იყო, მხოლოდ ჯოხები იყო. არ ვიცოდით, გაგვეცინა თუ გვეტირა.”
მისი თქმით, ადგილობრივმა პოლიციამ დაადასტურა, რომ შიგთავსი იყო ყურძნის ვაზის ტოტები და ადამიანის ნაშთების კვალი ჩემოდანში არ იყო.
ახლა მას სჯერა, რომ მისი დიდი ხნის დაკარგული ძმები ჯერ კიდევ ცოცხლები არიან.
ლაიფციგის სასტუმროში ემი და ანო ემზადებიან ბიოლოგიურ დედასთან შესახვედრად. ანო ამბობს, რომ გადაიფიქრა და უარის თქმა სურს. მაგრამ ეს არის მოკლევადიანი ყოყმანი. მან ღრმად ჩაისუნთქა და სვლა განაგრძო.
მეორე ოთახში მათ ბიოლოგიური დედა აზა ნერვიულად ელოდება.
ემი ყოყმანით აღებს კარს, ანო მიჰყვება და ოთახში უბიძგებს დას.
აზა გოგოებს ეგებება და მაგრად ეხუტება მათ. წუთები გადის, ჩახუტებულები არიან, არავინ ლაპარაკობს.
ემის სახეზე ცრემლები ჩანს, მაგრამ ანო რჩება სტოიკური და ურყევი. ცოტა გაღიზიანებულიც კი გამოიყურება. შემდეგ მარტოები სალაპარაკოდ სხდებიან.
მოგვიანებით ტყუპები ამბობენ, რომ დედამ აუხსნა, რომ მშობიარობის შემდეგ ცუდად გახდა და კომაში ჩავარდა. როდესაც გაიღვიძა, საავადმყოფოს თანამშრომლებმა უთხრეს, რომ ჩვილები დაბადებიდან მალევე გარდაიცვალნენ.
მისი თქმით, ემისა და ანოს შეხვედრამ მის ცხოვრებას ახალი აზრი მისცა. მიუხედავად იმისა, რომ ახლოს არ არიან, მაინც ურთიერთობენ.
2022 წელს საქართველოს მთავრობამ დაიწყო ბავშვთა ისტორიული ტრეფიკინგის გამოძიება. დეპარტამენტმა BBC-ს განუცხადა, რომ ესაუბრა 40-ზე მეტ ადამიანს, მაგრამ შემთხვევები “ძალიან ძველი იყო და ისტორიული მონაცემები დაიკარგა”. ჟურნალისტი თამუნა მუსერიძე ამბობს, რომ მან ეს ინფორმაცია გაავრცელა, თუმცა ხელისუფლებას არ უთქვამს, როდის გაავრცელებს ანგარიშს.
მან სულ მცირე ოთხჯერ სცადა გაერკვია რა მოხდა. ეს მოიცავდა 2003 წელს ბავშვთა ტრეფიკინგის საერთაშორისო გამოძიებას, რამაც გამოიწვია რამდენიმე დაპატიმრება, მაგრამ მხოლოდ მცირე ინფორმაცია გასაჯაროვდა. 2015 წელს კი, მორიგი გამოძიების შემდეგ, ქართულმა მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსთავის სამშობიარო სახლის გენერალური დირექტორი ალექსანდრე ბარავკოვი დააკავეს, მაგრამ გაამართლეს და სამსახურში დაბრუნდა.
ცალკეულ შემთხვევებზე დამატებითი ინფორმაციისთვის BBC დაუკავშირდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მაგრამ გვითხრეს, რომ კონკრეტული დეტალები მონაცემთა დაცვის გამო არ გახმაურდება.
თამუნა ახლა ძალებს აერთიანებს ადამიანის უფლებათა ადვოკატ ლია მუხაშავრიასთან, რათა დაზარალებულთა ჯგუფის საქმეები ქართულ სასამართლოში წარიმართოს. მათ დაბადების დოკუმენტებზე წვდომის უფლება სურთ, რაც ამჟამად საქართველოს კანონმდებლობით შეუძლებელია.
“ყოველთვის ვგრძნობდი, რომ რაღაც ან ვიღაც მაკლდა ჩემს ცხოვრებაში”, – ამბობს ანო. ”მე ვოცნებობდი შავებში ჩაცმული პატარა გოგონაზე, რომელიც ყველგან უკან გამომყვებოდა და შემეკითხებოდა, როგორი იყო ჩემი დღე”. ეს გრძნობა გაქრა, როდესაც მან ემი იპოვა.
