Category: სხვადასხვა

ათწლეულების განმავლობაში მიიჩნეოდა, რომ კანადა თავდაცვის დაფინანსებაში ჩამორჩებოდა. სულ რაღაც ორი წლის წინ კი ახალწვეულების მიღების მდგომარეობა იმდენად მძიმე იყო, რომ მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ყველას აფრთხილებდა: შეიარაღებული ძალები „სიკვდილის სპირალში“ შედიოდა.

ახლა კანადის არმია ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ყველაზე რეკორდული ტემპით იზრდება და ახალწვეულების რაოდენობამ ბოლო 30 წლის მაქსიმუმს მიაღწია. შესაძლოა, ქვეყანამ შეძლო პირადი შემადგენლობის ქრონიკული დეფიციტის დაძლევა — პრობლემის, რომელიც კანადის შეიარაღებულ ძალებს დიდი ხნის განმავლობაში აწუხებდა.

ბოლო ორი წლის განმავლობაში ეს ზრდა ხდება მსოფლიოში მსხვილი შეიარაღებული კონფლიქტებისა და გეოპოლიტიკური გაურკვევლობის ფონზე, ასევე იმ დროს, როდესაც კანადა მილიარდებს გამოყოფს ახალი სამხედრო დაფინანსებისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში ნატოს ფარგლებში აღებულ ვალდებულებებს ვერ ასრულებდა.

ეს ასევე ემთხვევა ნაციონალიზმის არატიპურ ზრდას, რომელიც მას შემდეგ გაჩნდა, რაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა კანადას „51-ე შტატი“ უწოდა — კომენტარი ბევრმა კანადის სუვერენიტეტის მიმართ უახლოესი მეზობლის მხრიდან მუქარად აღიქვა.

კანადის გლობალური საკითხების ინსტიტუტის მკვლევარმა შარლოტა დიუვალ-ლანტუანმა, რომელიც კანადის სამხედრო კულტურას იკვლევს, აღნიშნა, რომ ახალწვეულების ბოლო ზრდის უკან შესაძლოა „ტრამპის ეფექტი“ იდგეს, თუმცა სამხედრო სამსახურში მიღების განაცხადების რაოდენობამ მკვეთრი ზრდა ჯერ კიდევ 2022 წელს დაიწყო — დაახლოებით იმ პერიოდში, როდესაც რუსეთი უკრაინაში შეიჭრა.

„როდესაც ადამიანები ხედავენ, რომ მსოფლიო ნაკლებად უსაფრთხო ხდება, რომ მათი ქვეყანა შეიძლება საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს… ჩვეულებრივ იზრდება იმ ადამიანების რაოდენობა, ვისაც სამხედრო სამსახურში შესვლა სურს“, — თქვა მან.

დიუვალ-ლანტუანის აზრით, გლობალური კონფლიქტები ამ ზრდის ერთადერთი ფაქტორი არ არის. მისი თქმით, გარკვეული როლი ითამაშა ახალგაზრდებში უმუშევრობის მაღალმა დონემაც, რომელიც კანადაში მარტში 14%-ს უახლოვდებოდა, ასევე გარანტირებული დასაქმებისა და უფრო მაღალი ხელფასების დაპირებამ მას შემდეგ, რაც პრემიერ-მინისტრმა მარკ კარნიმ სამხედროების ანაზღაურების ყველაზე მნიშვნელოვანი ზრდა გამოაცხადა ბოლო თაობის განმავლობაში.

თანამდებობაზე გასულ წელს მოსვლის შემდეგ კარნიმ შეიარაღებული ძალები თავისი მთავრობის პრიორიტეტად აქცია და წარმოადგინა, როგორც თავად უწოდა, „ამბიციური“ გეგმა კანადის შეიარაღებული ძალების სწრაფი მოდერნიზებისა და გაფართოებისთვის.

მარტში მან განაცხადა, რომ კანადამ 1980-იანი წლების ბოლოდან პირველად ოფიციალურად მიაღწია ნატოს მიერ დადგენილ მიზანს — თავდაცვაზე მშპ-ის 2%-ის დახარჯვას, რაც ერთ წელიწადში 63 მილიარდზე მეტ კანადურ დოლარს, ანუ 46 მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენს. კარნი ასევე შეუერთდა ნატოს ვალდებულებას, 2035 წლისთვის თავდაცვაზე მშპ-ის 5%-მდე დაიხარჯოს.

კანადამ 2%-იან ნიშნულს მიაღწია ხელფასების ზრდის, ახალი აღჭურვილობის შესყიდვაზე აღებული ვალდებულებების, არსებული ბაზების მოდერნიზებისა და არქტიკაში ახალი ინფრასტრუქტურის მშენებლობის ხარჯზე.

ანალიტიკოსების აზრით, ახალი რეკრუტების მიუხედავად, კანადის შეიარაღებული ძალები მაინც მნიშვნელოვნად ჩამორჩება თავის მოკავშირეებს. ისინი აფრთხილებენ, რომ დამატებითი თანხები შედეგს მაშინვე ვერ გამოიღებს.

რიჩარდ შიმუკა, მაკდონალდ-ლორიეს ინსტიტუტის უფროსი მკვლევარი — ეს არის საჯარო პოლიტიკის საკითხებზე მომუშავე ანალიტიკური ცენტრი — ამბობს, რომ ამჟამად კანადის შეიარაღებულ ძალებს ერთდროულად მხოლოდ რამდენიმე ათასი ჯარისკაცისა და შეზღუდული რაოდენობის გამანადგურებლების განთავსება შეუძლიათ. შედარებისთვის, მისი თქმით, ბრიტანეთის შეიარაღებულ ძალებს საჭიროების შემთხვევაში 10 000 სამხედრო მოსამსახურის განთავსება შეუძლიათ.

„კანადის შეიარაღებული ძალების მდგომარეობა ამჟამად ძალიან დაბალ დონეზეა და ხუთი ან ათი წელი გავა, სანამ რეალურ აღმავლობას დავინახავთ“, — თქვა შიმუკამ.

შიმუკას აზრით, ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი არის კანადის ისტორიული გადაჭარბებული დამოკიდებულება თავდაცვის საკითხებში აშშ-ზე — თავის მეზობელზე და მსოფლიოს უდიდეს სამხედრო ძალაზე.

აშშ-ის  პრეზიდენტები და ოფიციალური პირები არაერთხელ ახდენდნენ ზეწოლას კანადაზე თავდაცვის ხარჯების გაზრდის მიზნით, კრიტიკოსები კი კანადას „მუქთამჭამელს“ უწოდებდნენ. აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის სპიკერმა მაიკ ჯონსონმა 2024 წელს კანადა დაადანაშაულა იმაში, რომ ის „ამერიკას კისერზე აზის“.

გასულ წელს ტრამპმა კანადა გამოყო, როგორც ნატოს ერთ-ერთი წევრი, რომელიც თავდაცვაზე საკმარის თანხას არ ხარჯავს. ივნისში მან ჟურნალისტებს უთხრა: „კანადა ამბობს: რატომ უნდა გადავიხადოთ, თუ აშშ უფასოდ გვიცავს?“

გასულ წელს გამოქვეყნებული ალიანსის ანგარიშის თანახმად, კანადა კვლავ ნატოს ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად გულუხვ წევრად რჩება — ჩამორჩება აშშ-ს, დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთს — მიუხედავად იმისა, რომ 2%-იან მიზანს მიაღწია.

ნაკლები ბიუროკრატია და კეთილგანწყობილი მიღება უცხოელებისთვის

კანადის უნარი, უფრო მეტი ახალწვეული მიიზიდოს, იმის ნიშანია, რომ მდგომარეობა შესაძლოა თანდათან უმჯობესდება. კანადის თავდაცვის მინისტრმა დევიდ მაკგინტიმ განაცხადა, რომ, მისი აზრით, ქვეყანამ შეიძლება პირადი შემადგენლობის დაკომპლექტების მიზნებს პროგნოზირებულზე ადრე მიაღწიოს.

სამხედროების წასვლის მაჩვენებელიც ოდნავ შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ 2024 წელს მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ბილ ბლერი ამ მდგომარეობას „სიკვდილის სპირალად“ ახასიათებდა.

აპრილის ბოლოს კანადის შეიარაღებულმა ძალებმა განაცხადეს, რომ გასულ ფინანსურ წელს სამსახურში 7 000-ზე მეტი ადამიანი მიიღეს — ეს ახალწვეულების რაოდენობით ბოლო სამი ათწლეულის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.

ეს მხოლოდ მცირე ნაწილია იმ ადამიანების საერთო რაოდენობიდან, რომლებმაც სამხედრო სამსახურში შესვლის სურვილი გამოთქვეს.  კანადის თავდაცვის სამინისტროს მონაცემების თანახმად, თებერვლის მდგომარეობით, კანადის შეიარაღებულ ძალებში მიღებაზე დადასტურებული განაცხადების რაოდენობა წინა წელთან შედარებით თითქმის გაორმაგდა — 21 700-დან 40 116-მდე გაიზარდა.

ეს მაჩვენებლები ასახავს იმ აპლიკანტების რაოდენობას, რომლებმაც საჭირო დოკუმენტები წარადგინეს სამსახურში მიღების უფლების დასადასტურებლად. განაცხადების საერთო რაოდენობა ბევრად უფრო მაღალი იყო და ბოლო ერთი წლის განმავლობაში თითქმის 100 000-ს მიაღწია.

ეს მნიშვნელოვანი ნახტომია 2019–2020 წლებთან შედარებით, როდესაც განაცხადი დაახლოებით 36 000-მა ადამიანმა შეიტანა.

კანადის შეიარაღებული ძალების ვიცე-პოლკოვნიკმა ტრევის ჰეინსმა BBC-ს უთხრა, რომ, მისი აზრით, მსურველთა რაოდენობის ზრდა დიდწილად იმით არის გამოწვეული, რომ სამხედროებმა ბიუროკრატიული პროცედურები გაამარტივეს.

კანადის შეიარაღებულ ძალებს დიდი ხნის განმავლობაში აკრიტიკებდნენ იმის გამო, რომ ისინი ვერ ახერხებდნენ განაცხადების სწრაფად განხილვას და კანდიდატების სამსახურში მიღებას. ცოტა ხნის წინ არმიამ განაცხადის პროცესის ზოგიერთი ელემენტი ციფრულ ფორმატზე გადაიყვანა — მათ შორის, დოკუმენტების ელექტრონულად წარდგენის შესაძლებლობა დაუშვა — პროცესის დასაჩქარებლად.

„ინტერესი ყოველთვის არსებობდა, — თქვა ჰეინსმა. — უბრალოდ, სისტემის გავლა რთული იყო“.

ბოლო წლებში რეკრუტირების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება გახდა ის, რომ განაცხადის შეტანა შეუძლიათ კანადის მუდმივ რეზიდენტებსაც და არა მხოლოდ მოქალაქეებს. ეს ზომა 2022 წელს ამოქმედდა. გასულ წელს უცხოეთის მოქალაქეები ახალწვეულების დაახლოებით 20%-ს შეადგენდნენ.

ამჟამად კანადა თავისი შეიარაღებული ძალების მნიშვნელოვნად გაფართოებას გეგმავს: გეგმის მიხედვით, რეგულარული სამხედრო მოსამსახურეების რაოდენობა 85 500-მდე უნდა გაიზარდოს, ხოლო მობილიზაციის ძალები 300 000-მდე რეზერვისტით უნდა შეიქმნას.

დიუვალ-ლანტუანის თქმით, კანადას ასეთი მასშტაბის მობილიზაციის გეგმა 2004 წლის შემდეგ არ განუხორციელებია. ეს იმის ნიშანია, რომ ქვეყანა ითვალისწინებს უკრაინაში მიმდინარე ომს, რომელიც, როგორც მან აღნიშნა, დიდწილად სწორედ უკრაინის სამხედრო პოტენციალის წყალობით გრძელდება.

კანადა, ისევე როგორც მისი ევროპელი მოკავშირეები, ცდილობს „მომავალი ომებისთვის მოემზადოს მიმდინარე ომის გაანალიზებით“, — თქვა მან.

2018 წელს კოლუმბიის ეროვნული უნივერსიტეტის პოპულაციური გენეტიკისა და იდენტიფიკაციის ლაბორატორიას მიმართა ქალმა, რომელსაც თავისი ორი წლის ტყუპი ვაჟის მამობის დადასტურება სურდა.

ლაბორატორიაში ჩაატარეს სტანდარტული მამობის ტესტი. შემდეგ ტესტი ხელახლა გაიმეორეს, რადგან შედეგი მოულოდნელი აღმოჩნდა: ბიჭებს ერთი დედა ჰყავდათ, მაგრამ სხვადასხვა მამა.

ეს უკიდურესად იშვიათი ფენომენია, რომელსაც ჰეტეროპატერნალური სუპერფეკუნდაცია ეწოდება — ანუ სხვადასხვა მამის მიერ სხვადასხვა კვერცხუჯრედის განაყოფიერება. მსოფლიოში, სამეცნიერო ლიტერატურაში, ადამიანებში ასეთი მხოლოდ დაახლოებით 20 შემთხვევაა აღწერილი.

მიუხედავად იმისა, რომ უნივერსიტეტის ექსპერტებმა იცოდნენ, თეორიულად ეს შესაძლებელი იყო, პრაქტიკაში ასეთი შემთხვევა არასდროს ჰქონიათ. ამან მაშინვე გააღვიძა მათი სამეცნიერო ინტერესი.

როგორ გაირკვა ეს

მამობის ტესტის ჩასატარებლად კოლუმბიის ეროვნული უნივერსიტეტის გენეტიკის ინსტიტუტის მეცნიერები იყენებენ მიკროსატელიტური მარკერების ანალიზის მეთოდს. მარტივად რომ ვთქვათ, ეს არის ბავშვის, დედისა და სავარაუდო მამის დნმ-ის ძალიან პატარა ფრაგმენტების შესწავლა და ერთმანეთთან შედარება.

„ჩვენ თითოეული ადამიანის დნმ-ს ვიღებთ, ვიკვლევთ 15-დან 22-მდე უბანს, რომლებსაც მიკროსატელიტები ეწოდება, და მათ ერთმანეთთან ერთიმეორის მიყოლებით ვადარებთ“, — უთხრა BBC Mundo-ს ლაბორატორიის დირექტორმა, პროფესორმა უილიამ უსაკენმა.

თუმცა ეს პროცესი ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე დნმ-ის უბრალოდ ძლიერი მიკროსკოპით დათვალიერება.

თითიდან სისხლის აღების შემდეგ მეცნიერები ქიმიური გზით გამოყოფენ დნმ-ს დანარჩენი კომპონენტებისგან.

შემდეგ დნმ-ს სპეციალურ მოწყობილობაში ათავსებენ მისი ამპლიფიკაციისთვის, ანუ დნმ-ის გარკვეული უბნების დამატებითი ასლების შესაქმნელად.

მიღებულ სითხეს ფლუორესცენტულ საღებავებთან ურევენ, რათა მონიშნონ 15-დან 22-მდე მიკროსატელიტური უბანი, რომელსაც იკვლევენ.

ამის შემდეგ ნიმუშს ელექტროფორეზის მეთოდით აანალიზებენ — ეს მეთოდი დნმ-ის ფრაგმენტებს ზომის მიხედვით ყოფს. აპარატი აფიქსირებს ფლუორესცენტულ სიგნალებს და მათ რიცხვით მონაცემებად გარდაქმნის.

საბოლოოდ, ამ რიცხვითი თანმიმდევრობების გამოყენებით მკვლევრები ადგენენ, რამდენად სავარაუდოა, რომ შემოწმებული მამაკაცი ბავშვის მამაა.

როდესაც ბავშვის გენეტიკური პროფილის ნახევარი დედის პროფილს ემთხვევა, მეორე ნახევარი კი — სავარაუდო მამისას, მამობა დასტურდება.

უჩვეულო შედეგი

კოლუმბიელი ბიჭების შემთხვევაში მეცნიერებმა დედის, ორივე ბავშვისა და სავარაუდო მამის დნმ-ში 17 მიკროსატელიტი გააანალიზეს.

მათ აღმოაჩინეს, რომ მამაკაცის დნმ ემთხვეოდა ერთ-ერთი ბავშვის დნმ-ს, მაგრამ არა მეორისას.

„ლაბორატორიის დირექტორი უკვე 26 წელია ვარ და ეს პირველი ასეთი შემთხვევაა — და ჯერჯერობით ერთადერთი“, — ამბობს უსაკენი.

„სხვა კვლევებიდან ვიცოდით, რომ მსოფლიოში ასეთი რამ მართლაც ხდება, მაგრამ ასეთი მოვლენების სიხშირე უკიდურესად დაბალია“, — ამატებს ანდრეა კასასი, გენეტიკის ექსპერტი და კოლუმბიის ეროვნული უნივერსიტეტის გენეტიკის ინსტიტუტის მკვლევარი.

როგორც პროტოკოლით არის გათვალისწინებული, გუნდმა ტესტი თავიდან ბოლომდე ხელახლა ჩაატარა, რათა გამოერიცხათ შეცდომები, რომლებიც შეიძლება ნიმუშების დამუშავებისას ან მათი არევის გამო წარმოქმნილიყო. შედეგი ზუსტად იგივე აღმოჩნდა.

ტყუპებს სხვადასხვა მამა ჰყავდათ.

რატომ არის ასეთი შემთხვევები ასე იშვიათი

2014 წელს ბალტიმორის ამერიკული ლაბორატორიის მეცნიერებმა განაცხადეს, რომ 39 000 მამობის ტესტის მონაცემთა ბაზაში ჰეტეროპატერნალური სუპერფეკუნდაციის მხოლოდ სამი შემთხვევა აღმოაჩინეს.

უსაკენი განმარტავს, რატომ გვხვდება ეს ბიოლოგიური მოვლენა ასე იშვიათად.

„პირველ რიგში, ქალს ორი სქესობრივი პარტნიორი უნდა ჰყავდეს. მეორე — მას ორივე მამაკაცთან სქესობრივი კავშირი ძალიან მოკლე დროის შუალედში უნდა ჰქონდეს. გარდა ამისა, უნდა მოხდეს პოლიოვულაცია“, — ამბობს ის.

პოლიოვულაციის დროს ერთი მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში ორი ან მეტი კვერცხუჯრედი გამოიყოფა.

„და ბოლოს, ორივე კვერცხუჯრედი უნდა განაყოფიერდეს, — ამბობს უსაკენი. — ეს იშვიათი მოვლენაა, რომელსაც ემატება კიდევ ერთი იშვიათი მოვლენა, შემდეგ კიდევ ერთი და კიდევ ერთი. სამწუხაროდ, ლატარიას არ ვთამაშობთ“.

ასევე მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სხვადასხვა მამისგან დაბადებული ტყუპები არასდროს იქნებიან ერთმანეთის იდენტურები ისე, როგორც ერთკვერცხუჯრედიანი ტყუპები, რომლებიც ერთი კვერცხუჯრედისა და ერთი სპერმატოზოიდისგან ვითარდებიან.

მეცნიერებს, ეთიკური მიზეზების გამო, არ შეუძლიათ დეტალურად გამოკითხონ ადამიანები იმ გარემოებების შესახებ, რომლებმაც ჰეტეროპატერნალურ სუპერფეკუნდაციამდე მიიყვანა.

პირადი ცხოვრება

უმეტეს შემთხვევაში, თუ ქალს ერთზე მეტი კვერცხუჯრედი გამოუთავისუფლდა და მხოლოდ ერთი მათგანი განაყოფიერდა, მეორე — ან დანარჩენები — სწრაფად ბერდებიან და კვდებიან.

ეს კიდევ ერთი მიზეზია, რატომაც სუპერფეკუნდაცია ასე იშვიათად ხდება: მეორე განაყოფიერება უნდა მოხდეს მანამდე, სანამ გაუნაყოფიერებელი კვერცხუჯრედი დაიღუპება.

აშშ-ის ეროვნული სამედიცინო ბიბლიოთეკის მონაცემებით, კვერცხუჯრედი საკვერცხიდან გამოსვლის შემდეგ 24 საათზე ნაკლებ ხანს ცოცხლობს.

თუმცა ანდრეა კასასი განმარტავს, რომ კვერცხუჯრედები აუცილებლად ერთდროულად არ გამოიყოფა.

„ზოგჯერ ერთი საკვერცხე გამოყოფს ერთ კვერცხუჯრედს, ხოლო ორი ან სამი დღის შემდეგ — კიდევ ერთს“, — ამბობს ის.

მისი თქმით, ეს ზრდის სხვადასხვა დროს განაყოფიერების ალბათობას.

კიდევ ერთი მიზეზი, რატომაც ასეთი ცოტა შემთხვევაა ცნობილი, ის არის, რომ ადამიანების აბსოლუტური უმრავლესობა მამობის ტესტს არ იტარებს.

გენეტიკის ინსტიტუტის მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ მომავალში ეს მოვლენა შეიძლება ნაკლებად იშვიათად ჩაითვალოს „თანამედროვე მოლეკულური მეთოდების ხელმისაწვდომობისა და მამობის ტესტების მზარდი პოპულარობის“ წყალობით.

მიუხედავად იმისა, რომ მეცნიერებს აინტერესებთ ჩასახვის გარემოებები ჰეტეროპატერნალური სუპერფეკუნდაციის შემთხვევებში, სამეცნიერო კვლევის ეთიკა მათ არ აძლევს უფლებას, ტესტირებაში მონაწილე ადამიანებს პირად ცხოვრებაზე კითხვები დაუსვან.

„მამობის ტესტები ყოველთვის ტარდება ყველა ჩართული პირის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის სრული პატივისცემით“, — განმარტავს უსაკენი.

ამერიკელი კონგრესმენის, ჯო უილსონის შეფასებით, საქართველო სამხრეთ კავკასიაში კვლავ რჩება სტრატეგიულ აქტორად, რომლის გარშემოც გეოპოლიტიკური მეტოქეობა სულ უფრო მწვავდება. რესპუბლიკელი პოლიტიკოსი მიიჩნევს, რომ რეგიონული პოლიტიკური ტრანსფორმაციის ფონზე, ქვეყანა ამ პროცესის ნაწილი მხოლოდ თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების გზით უნდა გახდეს. „რადიო თავისუფლებასთან“ ინტერვიუში ის განსაკუთრებულ აქცენტს საქართველოში დემოკრატიის მდგრადობაზე აკეთებს და აცხადებს, რომ ქართველი ხალხის ურყევი არჩევანი სწორედ სამართლიანი საარჩევნო პროცესია. ამასთანავე, უილსონი ყურადღებას ამახვილებს რუსეთისა და ჩინეთის მზარდ გავლენებზე, განსაკუთრებით ანაკლიის პორტის ჭრილში. მისი განმარტებით, ვაშინგტონისთვის პრინციპულად მნიშვნელოვანია,   რომ სტრატეგიული ინფრასტრუქტურა ავტორიტარული რეჟიმების კონტროლის ქვეშ არ აღმოჩნდეს.

 “საქართველო კვლავ ცენტრალური ქვეყანაა რეგიონში. სამხრეთ კავკასია მთლიანობაში სტრატეგიულ გზაჯვარედინზე მდებარეობს. ერთ-ერთი მთავარი, რაც გვაშფოთებს, რუსეთისა და ჩინეთის კომუნისტური პარტიის მზარდი თანამშრომლობაა, განსაკუთრებით შავი ზღვის პორტ ანაკლიასთან დაკავშირებით. ჩინეთის ინტერესი ანაკლიის მიმართ უკავშირდება ცენტრალური აზიიდან იშვიათი მინერალების ტრანსპორტის კონტროლს. ეს რესურსები საქართველოს გავლით უნდა გადავიდეს, რაც პორტს სტრატეგიულად მნიშვნელოვანს ხდის. აშშ-ისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რომ ეს ინფრასტრუქტურა დარჩეს ღია და არ მოექცეს პეკინის დომინაციის ქვეშ.ასევე არსებობს შეშფოთება საქართველოს მთავრობის გარკვეულ ელემენტებსა და ირანს შორის დაახლოების შესახებ. სხვადასხვა ანგარიში მიუთითებს თანამშრომლობაზე, რომელიც შესაძლოა მოიცავდეს სადაზვერვო ინფორმაციის გაზიარებასაც. ეს განსაკუთრებულ შეშფოთებას იწვევს, თუ გავითვალისწინებთ ირანის ხელისუფლების მიერ განსხვავებული აზრის სასტიკ ჩახშობას, მათ შორის პროტესტის ათიათასობით მონაწილის დახოცვას.ჩემი აზრით, ასეთი ქმედებები და კავშირები არ ასახავს ქართველების ნებასა და მისწრაფებებს – ისინი ავლენენ თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისადმი თანმიმდევრულ ერთგულებას.“– ამბობს უილსონი.

ჟურნალისტმა ალექს რაუფოღლუმ  რესპუბლიკელ კონგრესმენს ჰკითხა თუ  რა გზავნილი აქვს საქართველოს საზოგადოებისა და „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლებისთვის, განსაკუთრებით აშშ-ის ბოლო დიპლომატიური სიგნალების ფონზე. პასუხად ჯო უილსონმა განაცხადა,რომ  ვაშინგტონის პოზიცია უცვლელია: მიუხედავად დიპლომატიური დიალოგისა, მთავარ პრიორიტეტად რჩება ქართველი ხალხისა და დემოკრატიის მხარდაჭერა, რაც საბოლოო ჯამში მისი თქმით თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების ჩატარებაში უნდა გამოიხატოს.

“ხაზს გავუსვამდი აშშ-ის პოლიტიკის ფართო კონტექსტის მნიშვნელობას. ისეთი ლიდერები, როგორიცაა სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო, ღრმად აცნობიერებენ ავტორიტარიზმის შედეგებს. მიუხედავად იმისა, რომ დიპლომატია შეიძლება მოიცავდეს დიალოგსა და მოლაპარაკებებს, ძირითადი პრინციპი უცვლელია: დემოკრატიული ღირებულებებისა და ქართველი ხალხის მხარდაჭერა; საბოლოო მიზანი მკაფიოა: თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნები, რომლებიც ხალხის ნებას ასახავს.“

 ჯო უილსონმა ყურადღება „მეგობარ აქტზეც“ გაამახვილა და შეაფასა, რამდენად არსებობს სანქციებისა თუ მხარდაჭერის გაძლიერების პერსპექტივა. კონგრესმენის განმარტებით, „მეგობარი აქტის“ მიმართ ამერიკულ პოლიტიკურ სპექტრში უპრეცედენტო ერთიანობა არსებობს, რაც წარმომადგენელთა პალატაში მიღებულმა ხმების დიდმა უმრავლესობამაც დაადასტურა. მისი თქმით მიუხედავად იმისა, რომ სენატში პროცესი ბიუროკრატიული მიზეზების გამო შენელდა, მხარდაჭერა კვლავ მყარია.

“ამ კანონპროექტის მიმართ გამოხატული მხარდაჭერა შთამბეჭდავია. იგი წარმომადგენელთა პალატამ ორპარტიული დიდი უმრავლესობით მიიღო – 349 ხმა 42-ის წინააღმდეგ. ეს ასახავს ძლიერ მხარდაჭერას პოლიტიკური სპექტრის ორივე მხრიდან.მიუხედავად იმისა, რომ სენატში პროცედურულმა დაბრკოლებებმა პროცესი შეაფერხა, მხარდაჭერის დონე კვლავ მაღალია. ეს დამაიმედებელია და აჩვენებს, რომ ამერიკულ პოლიტიკურ სისტემას, მიუხედავად შიდა განსხვავებებისა, შეუძლია გაერთიანდეს დემოკრატიული ღირებულებების დასაცავად საზღვარგარეთ.“

კითხვაზე –  გაზრდის თუ არა კანონპროექტის მიღების შანსებს იმ სენატორის თანამდებობაზე არ ყოფნა, რომელიც პროცესს აფერხებდა. ჯო უილსონმა უპასუხა,რომ   სენატში არსებული პროცედურული ბარიერის მოხსნა პროცესს ხელს შეუწყობს, თუმცა გადამწყვეტი მაინც ის ფართო პოლიტიკური კონსენსუსია, რომელიც ამერიკულ საზოგადოებაში უკვე ჩამოყალიბდა. საუბარია სენატორ მარკვეინ მალინზე,რომელიც „მეგობარ აქტს“ ბლოკავდა. ის  შიდა უსაფრთხოების მინისტრი გახდა, რის შემდეგაც სენატის დატოვება მოუწია.  ჯო უილსონის თქმით ვაშინგტონის გზავნილი ერთმნიშვნელოვანია –  აშშ მტკიცედ უჭერს მხარს ქართველი ხალხის სწრაფვას დემოკრატიული სტაბილურობისა და კეთილდღეობისკენ.

„გაზაფხულის ქარი“ – Tavaszi szél  – ალბათ ყველაზე ცნობილი უნგრული ხალხური სიმღერაა. ბუნების გამოღვიძებაზე, სიყვარულსა და სევდაზე შექმნილი ეს მარტივი მელოდია შეიძლება მოისმინო როგორც სკოლის ღონისძიებაზე, ისე სუფრასთან და ოფიციალურ ცერემონიაზეც.

40 წლის წინ ბუდაპეშტის გადაჭედილ სტადიონზე ეს სიმღერა ფრედი მერკურიმ წაიმღერა, და ეს ჩანაწერი უნგრეთის ისტორიის ერთ-ერთ საკულტო მომენტად ითვლება.

ერთი შეხედვით, თითქოს უკვე აღარაფერს შეეძლო ამ სიმღერის საკულტო სტატუსი კიდევ უფრო განემტკიცებინა. მაგრამ ახლა მას ყველა შანსი აქვს, რომ ამასთან ერთად უნგრეთის პოლიტიკურ სცენაზე სეისმური ცვლილებების სიმბოლოდაც იქცეს. ბოლო ორი წლის განმავლობაში სწორედ Tavaszi szél მღეროდნენ პეტერ მადიარის ასობით საარჩევნო მიტინგის მონაწილეები ქვეყნის სხვადასხვა ქალაქში.

მადიარის მხარდამჭერები საკუთარ კერპს ხშირად ადარებენ გაზაფხულის ქარს, რომელიც გაფანტავს იმ ლპობად ნისლს იმ ჭაობის თავზე, რადაც უნგრული პოლიტიკა გადაიქცა ვიქტორ ორბანისა და მისი პარტიის  –„ფიდესის“  16 წლიანი მმართველობის განმავლობაში. სკეპტიკოსები კი საუბრობენ „მადიარის სექტის“ ბრმა ფანატიზმზე და მას უწოდებენ გამოჩეკილსა და პრანჭიას, slim fit Jesus-ს, ან საუკეთესო შემთხვევაში – უნგრეთის მოქმედი ლიდერის უფრო ახალგაზრდა და „დაქოქილ“ ვერსიას.

უნგრეთის საპარლამენტო არჩევნებზე საარჩევნო უბნების დახურვიდან მალევე ნათელი გახდა, რომ მადიარის პარტია „ტისა“ მნიშვნელოვნად უსწრებდა ორბანის „ფიდესს“. თავად ორბანმაც აღიარა მარცხი და ხმის მიცემის დასრულებიდან სულ ორ საათში მიულოცა ოპონენტს.

ვინ არის მადიარი და საიდან მოვიდა ის:

ელიტური ბავშვობა

პეტერ მადიარი – სხვათა შორის, მისი გვარი უნგრულიდან მართლაც „უნგრელს“ ნიშნავს — დაიბადა 1981 წლის 16 მარტს ბუდაპეშტში, ოჯახში, რომელსაც თავისუფლად შეიძლება ეწოდოს უნგრული საზოგადოების ელიტა.

მადიარის ბაბუა იყო პალ ერეში — უნგრეთის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე და 1970-80-იან წლებში ქვეყნის ცნობილი მედიაფიგურა. პალი სატელევიზიო ვარსკვლავი იყო – მიჰყავდა პოპულარული გადაცემა „იურიდიული საქმეები“, რომელსაც წლების განმავლობაში სახელმწიფო ტელევიზია აჩვენებდა. მის მიერ რეალური სასამართლო საქმეების განხილვა იმდროინდელი მასობრივი კულტურის ნაწილად იქცა, ქუჩაში ცნობდნენ და ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან იურისტად მიიჩნეოდა.

პეტერ მადიარის ნათლია იყო მისი ბებიის ძმა, ბუდაპეშტის ერთ-ერთი უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორი ფერენც მადლი. მოგვიანებით ის „ფიდესში“ შევიდა, ხოლო 2000–2005 წლებში უნგრეთის პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა.

მადიარის მშობლებიც იურისტები იყვნენ. ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ თავად პეტერმაც უნივერსიტეტში სამართლის შესწავლა აირჩია.

მანამდე კი მადიარმა დაამთავრა ბუდაპეშტის ცენტრში მდებარე ელიტური კათოლიკური სკოლა. სწორედ აქ, როგორც მადიარი ბევრად მოგვიანებით ბი-ბი-სის კორესპონდენტ ნიკ თორპთან ინტერვიუში გაიხსენებს, პირველად შეხვდა ვიქტორ ორბანს.

1996 ან 1997 წელს პარტია „ფიდესის“ ლიდერი ორბანი , რომელიც იმ დროისთვის ძალას იკრებდა, მადიარის სკოლაში მივიდა და მოსწავლეების წინაშე გამოვიდა. თავად პეტერმაც შეძლო მისთვის კითხვის დასმა: რატომ „მემარჯვენეობდა“ ასე თვალსა და ხელს შუა პოლიტიკოსი, რომელსაც ცოტა ხნის წინ ლიბერალად იცნობდნენ? მაშინ ორბანმა ჩერჩილის სიტყვებით უპასუხა: ახალგაზრდობაში მემარცხენე პოლიტიკური შეხედულებების ქონა ნორმალურია, ხოლო ზრდასრულობაში კონსერვატორად ქცევაო. ამ პასუხმა ახალგაზრდა მადიარი დაარწმუნა.

უკვე პეტერ პაზმანის სახელობის კათოლიკურ უნივერსიტეტში სწავლისას მადიარი და მისი მაშინდელი მეგობარი გერგეი გულიაში 2002 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ორბანის დამარცხებას იმდენად განიცდიდნენ, რომ სოლიდარობის ნიშნად მის პარტია „ფიდესში“ ჩაეწერნენ.

დღეს გერგეი გულიაში ვიქტორ ორბანის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელია და ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ფიგურად ითვლება. მადიართან ის აღარ ურთიერთობს.

2005 წელს კი სწორედ ახალგაზრდა ლექტორ გულიაშის მიერ მოწყობილ წვეულებაზე გაიცნო პეტერ მადიარმა 25 წლის იუდიტ ვარგა — მიშკოლცის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის კურსდამთავრებული, რომელიც იმ დროს ბუდაპეშტის ერთ-ერთ ფირმაში სტაჟირებას გადიოდა. მომდევნო წელს ისინი დაქორწინდნენ, ხოლო 2009-ში წყვილი ბრიუსელში გადავიდა: ვარგამ უნგრელი ევროპარლამენტარის, იანოშ ადერის, თანაშემწის თანამდებობა მიიღო. 2012 წელს ადერი უნგრეთის პრეზიდენტად აირჩიეს, მაგრამ ვარგა ბრიუსელში დარჩა და თავისი ქვეყნის სხვა ევროპარლამენტარების ოფისებში მუშაობდა. მადიარი ამ პერიოდში ჯერ ბავშვის მოვლის გამო დეკრეტულ შვებულებაში იყო, შემდეგ კი უნგრეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურებსა და ევროკავშირში ქვეყნის წარმომადგენლობაში შედარებით დაბალ თანამდებობებზე მუშაობდა.

პეტერი და იუდიტი

უნგრეთის პოლიტიკაში მომხდარ თავბრუდამხვევ ცვლილებებს — 2010 წელს ვიქტორ ორბანის ხელისუფლებაში დაბრუნებას, 2011 წელს მის მიერ კონსტიტუციის შეცვლას, დემოკრატიის შეზღუდვის დაწყებას  მადიარი ბრიუსელიდან აკვირდებოდა. მოგვიანებით ის ამბობდა, რომ თავდაპირველად ორბანის მიერ ძალაუფლების ცენტრალიზაციას და „ხრახნების მოჭერას“ საკმაოდ დადებითად აღიქვამდა: მემარცხენე-ლიბერალური კოალიციის რვაწლიანი მმართველობისა და 2008 წლის კრიზისის შედეგად უნგრეთის ეკონომიკისთვის მიყენებული უმძიმესი დარტყმის შემდეგ, ქვეყანას მტკიცე ხელი სჭირდებოდა. გაცნობიერება იმისა, რომ ორბანი ქვეყანას ფაქტობრივად პირად კონტროლს უქვემდებარებდა, მას გაცილებით გვიან მოუვიდა.

პეტერ მადიარი ოჯახთან ერთად – იმ დროისთვის მას და იუდიტ ვარგას უკვე სამი ვაჟი ჰყავდათ – ბუდაპეშტში 2018 წელს დაბრუნდა, როცა ვარგას ვიქტორ ორბანის ადმინისტრაციაში ევროკავშირის საკითხებში სახელმწიფო მდივნის თანამდებობა შესთავაზეს. მომდევნო წელს მადიარის მეუღლე დაწინაურდა: იგი იუსტიციის მინისტრად დანიშნეს, და მის პასუხისმგებლობაში კვლავ შედიოდა უნგრეთის ურთიერთობები ევროკავშირთან. ზოგიერთი დამკვირვებელი ვარაუდობდა, რომ ვარგა „ფიდესის“ მმართველი ელიტის იმ ვიწრო წრეში შედიოდა, რომლის წარმომადგენლებიც ვიქტორ ორბანის შესაძლო მემკვიდრეებად შეიძლებოდა განხილულიყვნენ.

ამ პერიოდში პეტერ მადიარს სხვადასხვა სახელმწიფო და სახელმწიფოსთან დაკავშირებულ დაწესებულებებში მნიშვნელოვანი თანამდებობები ეკავა: ერთ-ერთ სახელმწიფო ბანკში ევროკავშირის სამართლის დირექტორატს ხელმძღვანელობდა, ასევე სტუდენტური სესხების ცენტრის გენერალური დირექტორი იყო.

გამოცემა Politico წერს, რომ მადიარი არაერთხელ ცდილობდა ხელისუფლებაში უფრო მაღალი თანამდებობების დაკავებას, მაგრამ უშედეგოდ.

„მას ყოველთვის უარს ეუბნებოდნენ, რადგან ზედმეტად ამბიციური და დამოუკიდებელი იყო, — ციტირებს გამოცემა კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგ მიქლოშ შიუკეშდს, რომელმაც მადიარის ფენომენი შეისწავლა. — მისი ამბიციები ითრგუნებოდა, და ამ დისბალანსმა ფრუსტრაცია წარმოშვა“.

2023 წლის მარტში პეტერ მადიარმა და იუდიტ ვარგამ განქორწინების შესახებ განაცხადეს. „ჩვენი ქორწინება ორივე მხრიდან დაძაბული იყო“, — იტყვის ის მოგვიანებით Guardian-თან ინტერვიუში.

ნიშანდობლივი ინტერვიუ

დაახლოებით იმავე პერიოდში, 2023 წლის აპრილში, ქვეყნის პრეზიდენტმა კატალინ ნოვაკმა ხელი მოაწერა ბიჩკეს ქალაქის ბავშვთა სახლის ყოფილი დირექტორის მოადგილის, ენდრე კონიას, შეწყალების ბრძანებას. ორი წლით ადრე მას თავის უფროსთან ერთად თავისუფლების აღკვეთას მიესაჯა: ბავშვთა სახლის დირექტორს — პედოფილიისთვის, ხოლო კონიას — დანაშაულების დაფარვის მცდელობისა და მათი მსხვერპლების მიმართ ზეწოლის გამო.

შეწყალების შესახებ ინფორმაცია 2024 წლის თებერვლის დასაწყისში გასაჯაროვდა და შოკში ჩააგდო არა მხოლოდ ორბანის ოპონენტები, არამედ მისი პარტია „ფიდესის“ არაერთი მხარდამჭერიც — მემარჯვენე, კონსერვატიული ძალის, რომელიც ტრადიციულ ღირებულებებს ქადაგებს. თავდაპირველად ხელისუფლება ცდილობდა სკანდალის მიჩქმალვას, თუმცა მედიის კრიტიკული პუბლიკაციების სერიისა და პრეზიდენტის სასახლესთან გამართული საპროტესტო აქციის შემდეგ, კატალინ ნოვაკმა ტელევიზიის პირდაპირ ეთერში გადადგომის შესახებ განაცხადა. პოლიტიკიდან წასვლის შესახებ იმავე წამს განაცხადა იუდიტ ვარგამაც: 2023 წელს მან კონიას შეწყალების პრეზიდენტის ბრძანებას თავისი ხელმოწერაც დაუსვა, ასე რომ ფორმალურად ამ გადაწყვეტილებას ისიც უკავშირდებოდა.

ნოვაკის გადადგომის განცხადებიდან საათ-ნახევარზე ნაკლებ დროში პეტერ მადიარის ფეისბუქზე , რომელიც მანამდე საკმაოდ იშვიათად ახლდებოდა , გამოჩნდა პოსტი, სადაც ის აცხადებდა, რომ სახელმწიფო კომპანიებში დაკავებულ პოსტებს „არაპროფესიული მიზეზებით“ ტოვებდა.

„არც ერთი წუთით არ მსურს ვიყო იმ სისტემის ნაწილი, სადაც ნამდვილი ლიდერები ქალის კალთებს უკან იმალებიან… დიდხანს მჯეროდა ეროვნული, სუვერენული, სამოქალაქო უნგრეთის იდეის […], მაგრამ დღეს საბოლოოდ მომიწია იმის გააზრება, რომ ეს ყველაფერი სინამდვილეში მხოლოდ ლამაზი გარსია, რომელიც ორ მიზანს ემსახურება: ძალაუფლების მანქანის მუშაობის დამალვას და კოლოსალური ქონების დაგროვების უზრუნველყოფას“, — ეწერა ამ პოსტში.

მომდევნო დღეს პეტერ მადიარი დამოუკიდებელი იუთუბ-არხის Partizan-ის სტუდიაში მივიდა. თითქმის ორსაათიანმა ინტერვიუმ ის „ფიდესის“ რიგებში არა მხოლოდ მეორე, არამედ მესამე ეშელონის პოლიტიკოსიდან ეროვნულ გმირად აქცია — უნგრული საზოგადოების მიერ ახალი ლიდერების მოდუნებული ძიების განსახიერებად, რომლებიც იდეათა ღრმა კრიზისში მყოფ „ძველ ოპოზიციონერებს“ არ ჰგვანან.

„ქვეყნის საკეთილდღეოდ მუშაობა“

ამ ვიდეოს ნახვების რაოდენობამ სწრაფად მიაღწია ორ მილიონს – ათმილიონიანი უნგრეთისთვის ეს ფანტასტიკური შედეგი იყო.

ამ ინტერვიუში კონკრეტული ბრალდებები არ გაჟღერებულა: მადიარი უფრო უნგრეთის მმართველობის თავად სისტემის მანკიერებასა და კორუმპირებულ ბუნებაზე საუბრობდა. მაგრამ ეს ისედაც სენსაცია იყო იმ ქვეყნისთვის, სადაც სისტემის ცოდვებზე ძირითადად შტატიანი ოპოზიციონერები ან, საუკეთესო შემთხვევაში, დამოუკიდებელი მედია ლაპარაკობდნენ. მადიარი კი რევოლუციონერს არ ჰგავდა — ის უფრო იმედგაცრუებულ ინსაიდერს წააგავდა: ადამიანს, რომელმაც იცის, როგორ მუშაობს უნგრული ხელისუფლების სისტემა, როგორ არის მასში ერთმანეთში გადახლართული პოლიტიკა, სპეცსამსახურები და ბიზნესი, და რომელსაც აღარ შეუძლია ამ არასწორ კოორდინატთა სისტემაში ცხოვრება.

ერთი სიტყვით, ინტერვიუმ ფურორი მოახდინა.

„პირველი ორი კვირა [ამ ინტერვიუს შემდეგ] საშინელი იყო, რადგან ყველაფერი დავკარგე, ჩემს ცხოვრებაში უბრალოდ ყველაფერი გავაჩერე… ეს ძალიან ნეგატიური პერიოდი იყო. მაგრამ ეს მხოლოდ ორი კვირა გაგრძელდა. შემდეგ უკვე სხვა ამბავი დაიწყო“, — იხსენებდა მადიარი მოგვიანებით.

მადიარისთვის ერთგვარი „სცენის მოსინჯვა“ იმავე წლის 15 მარტი გახდა, როცა უნგრეთი თავისუფლების დღეს აღნიშნავდა. მადიარმა თანამემამულეებს მოუწოდა, ამ დღეს ბუდაპეშტის ერთ-ერთ ცენტრალურ გამზირზე მიტინგზე გამოსულიყვნენ.

„შეფასებით, შეკრებილთა რაოდენობამ 30 ათასი შეადგინა — ბოლო წლებში ამდენი ადამიანის ერთ ადგილზე შეკრება ვერც ერთმა ოპოზიციურმა პარტიამ ვერ შეძლო“, — ასე აღწერდა ამ ღონისძიების მასშტაბს, რომელიც თავად მადიარისთვისაც მოულოდნელი აღმოჩნდა, დამოუკიდებელი გამოცემა Telex.

ამ მიტინგზე მადიარმა განაცხადა, რომ აპირებდა საკუთარი პოლიტიკური პარტიის შექმნას, რომელშიც გაერთიანება შეეძლებოდა „ყველა კეთილი ნების მქონე უნგრელს, ვისაც თავისი ქვეყნის საკეთილდღეოდ მუშაობა სურს“.

ძალადობის ბრალდებები

მაგრამ ამ დაპირების შესრულებამდე, 2024 წლის მარტის ბოლოს, პეტერ მადიარმა გამოაქვეყნა თავისი და იუდიტ ვარგას შორის 2023 წლის იანვარში, განქორწინებამდე ორი თვით ადრე, სამზარეულოში გამართული საუბრის ჩანაწერი.

ამ საუბარში ვარგა, რომელმაც არ იცოდა, რომ იწერდნენ, ქმარს უყვებოდა პროკურატურის მიერ მნიშვნელოვანი კორუფციული საქმის ფარგლებში გარკვეული სენსიტიური დოკუმენტების „გასუფთავებაზე“. იმ დროისთვის მოქმედი იუსტიციის მინისტრი ხმამაღლა აღიარებდა, რომ უნგრეთის ხელისუფლება მაფიურ სისტემად იყო ქცეული, საიდანაც ასე უბრალოდ გამოსვლა შეუძლებელია.

ბევრად მოგვიანებით გადაღებულ დოკუმენტურ ფილმში მადიარმა თქვა, რომ 2023 წელს ეს ჩანაწერი თავის დასაზღვევად გააკეთა იმ შემთხვევისთვის, თუ ის და ვარგა რეჟიმის არასასურველ ფიგურებად იქცეოდნენ, წერს Politico.

ამ ჩანაწერმა ორბანის ოპონენტებს დამატებითი არგუმენტები მისცა იმის დასამტკიცებლად, რომ მის მიერ აშენებული სახელმწიფო მმართველობის სისტემა საფუძვლიანად მანკიერია: მის სერიოზულ ბოროტად გამოყენებებზე თავად მწვერვალზე იცოდნენ, მაგრამ ან არაფერს აკეთებდნენ, ან არაფრის გაკეთება არ შეეძლოთ.

ჩანაწერის გამოქვეყნებისთანავე იუდიტ ვარგამ განაცხადა, რომ ყოფილი ქმარი უკვე ერთი წელია ამ საუბრის გასაჯაროებით აშანტაჟებდა.

„ახლა მან [ეს ჩანაწერი] თავისი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად გამოიყენა. ასეთი ადამიანი არანაირ ნდობას არ იმსახურებს… ეს გააკეთა კაცმა, რომელსაც სამი ვაჟი გავუჩინე… რომელსაც სიყვარულითა და იმედით უთვალავი შანსი მივეცი, თავიდან დაეწყო ყველაფერი ჩვენი ურთიერთობის ძალადობით სავსე საშინელი წლების განმავლობაში“, — დაწერა მან ფეისბუქზე.

ვარგას ბრალდებები ყოფილი ქმრის მხრიდან ფიზიკური ძალადობის გამოყენების შესახებ მყისიერად აიტაცა პროსამთავრობო პრესამ. ორბანის მთავარი პროპაგანდისტულმა ორგანომ, გაზეთი Magyar Nemzet, მადიარს ვრცელი სტატია მიუძღვნა სათაურით „ცხვირმოუხოცავი“, სადაც მას, სხვათა შორის, „არარაობად“ მოიხსენიებდა, რომელმაც ცხოვრებაში ყველაფერს მეუღლის წყალობით მიაღწია და რომელიც ბოლოს მაინც ცოლმა მიატოვა.

სკანდალის დაწყებიდან სამი დღის შემდეგ პეტერ მადიარმა ვარგას ბრალდებებს უპასუხა. ფეისბუქპოსტში მან არ უარყო, რომ მათი 18-წლიანი ურთიერთობა ბევრ რამეს მოესწრო, თუმცა დაწერა: „მე არასოდეს დამირტყამს ხელი ჩემი შვილების დედისთვის, ხოლო მას ჩემთვის – ბევრჯერ, მუშტითაც და ფეხითაც, ხან მოწმეების თანდასწრებით, ხანაც დახურულ კარს მიღმა“. ცალკე მადიარმა განაცხადა, რომ ხელისუფლებამ მის წინააღმდეგ დისკრედიტაციის კამპანია წამოიწყო.

როგორც არ უნდა ყოფილიყო, მთელმა ამ ვითარებამ ხელისუფლების წარმომადგენლებს საშუალება მისცა მადიარის გარშემო ატეხილი საინფორმაციო აჟიოტაჟი ყვითელი პრესის ამბების კატეგორიაში გადაეყვანათ.

როდესაც ვიქტორ ორბანს მადიარისადმი დამოკიდებულებაზე ჰკითხეს, მან მაშინ ასე უპასუხა: „მე სახელმწიფოს მართვით ვარ დაკავებული და არა საპნის ოპერებით“.

და საერთოდ, მაშინ, 2024 წლის გაზაფხულზე, ჩანდა, რომ უნგრეთის ხელისუფლებამ სტრატეგიულად გადაწყვიტა, ეს „გამოჩეკილი“ უბრალოდ დაეიგნორებინა იმ იმედით, რომ მისი პოპულარობა ისევე სწრაფად ჩაქრებოდა, როგორც მოულოდნელად და ელვისებურად აღმოჩნდა დიდების შუქქვეშ.

„„ფიდესთან“ დაახლოებულმა ერთ-ერთმა ძველმა ფიგურამ მადიარის საზოგადოების ყურადღების ცენტრში ყოფნა „სამი დღის საქმედ“ შეაფასა“, — წერდა მაშინ Guardian.

„ტისას“ სათავეები

ამასობაში პეტერ მადიარმა, როგორც დაჰპირდა საზოგადოებას, საკუთარი პარტიაც შეიძინა. ბუდაპეშტში დამკვირვებლები იხსენებენ, რომ თავდაპირველად ის ნულიდან ახალი პოლიტიკური ძალის შექმნას ფიქრობდა. მაგრამ ასეთი სცენარისთვის დრო არ ჰყოფნიდა: 2024 წლის ივნისის დასაწყისში ევროპარლამენტის არჩევნები უნდა გამართულიყო. მადიარი, რომლის პოპულარობაც ელვისებურად იზრდებოდა, მათში მონაწილეობას აპირებდა, თუმცა ამ დროისთვის სრულფასოვანი პარტიის შექმნას ფიზიკურად ვეღარ ასწრებდა.

ამიტომ 2024 წლის აპრილის დასაწყისში პეტერ მადიარმა განაცხადა, რომ ის და მისი მხარდამჭერები პარლამენტში იყრიდნენ კენჭს პარტია „პატივისცემა და თავისუფლების“ სახელით (უნგრული აბრევიატურა — TISZA), რომელიც ოთხი წლით ადრე იყო რეგისტრირებული და მანამდე მარგინალურ პოლიტიკურ ძალად ითვლებოდა; უნგრული მედია მას „ორი კაცის პარტიას“ უწოდებდა. სინამდვილეში ის მართლაც საკურორტო ქალაქ ეგერიდან ორ ხანდაზმულ მეგობარს ჰქონდა დაარსებული, ხოლო მადიარის მისვლამდე „ტისას“ მთელი აქტიურობა იმაში გამოიხატებოდა, რომ მისი ლიდერები უნგრეთის დროშებით მოხატული ფურგონით ქვეყნის გარშემო მოგზაურობდნენ და თავიანთი მოგზაურობების შესახებ სამოყვარულო ვიდეოებს YouTube-ზე ტვირთავდნენ.

მადიარმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ მოლაპარაკებებს რამდენიმე პარტიასთან აწარმოებდა, და „ტისას“ სასარგებლოდ მნიშვნელოვანი ფაქტორი მისი სახელწოდებაც აღმოჩნდა, რომელსაც, მისი თქმით, „უნგრულ კულტურასა და ისტორიაში დადებითი და მხიარული ელფერი აქვს“.

უნგრელებისთვის ტისა მხოლოდ მდინარე არ არის — ეს მათი სახელმწიფოს ერთ-ერთი სისტემისშემქმნელი წყლის არტერიაა, ეროვნული იდენტობის ისეთი ელემენტი, როგორიც უკრაინელებისთვის დნეპრი ან პოლონელებისთვის ვისლაა. იმის გათვალისწინებით, რომ 1920 წლის შემდეგ ოდესღაც უნგრეთის შემადგენლობაში შემავალი ზოგი ტერიტორია, სადაც ტისა მიედინება, თანამედროვე უნგრეთის საზღვრებს გარეთ აღმოჩნდა, ეს მდინარე გარკვეულწილად მეხსიერებისა და დაკარგული წარსულის ნოსტალგიის სიმბოლოდაც იქცა.

როგორც არ უნდა იყოს, „ტისას“ ხელმძღვანელობაში შესვლიდან რამდენიმე დღეში მადიარმა გუნდის შერჩევის  და ქვეყნის მასშტაბით დიდი საარჩევნო ტურის დაწყება გამოაცხადა.

პირველი არჩევნები

როცა ბუდაპეშტელი დამკვირვებლები მადიარის წარმატების მთავარ ფაქტორზე საუბრობენ, რა თქმა უნდა, ახსენებენ უნგრული საზოგადოების ჩვეულებრივ დაღლილობას ვიქტორ ორბანის მრავალწლიანი მმართველობით. მაგრამ ორბანი რამდენიმე წლის წინაც, ევროპული სტანდარტებით, უკვე სახელმწიფო მართვის ვეტერანი იყო, თუმცა მაშინ ოპოზიცია მას რეალურ ბრძოლას ვერ უპირისპირებდა.

უნგრელი ექსპერტები ამბობენ, რომ მადიარს შრომისმოყვარეობა და შეუპოვრობა გამოარჩევს. მისი საარჩევნო კამპანიის მთავარი „ფიშკა“ — როგორც 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნების დროს, ისე ამჟამინდელი საპარლამენტო არჩევნების წინ — ქვეყნის ქალაქებსა და დაბებში ხანგრძლივი ტური იყო, რომლის ფარგლებშიც მადიარი დღეში ოთხ-ხუთ, ზოგჯერ კი ექვს შეხვედრასაც ატარებდა ამომრჩევლებთან.

მადიარის შემთხვევაში საქმე მხოლოდ იმაში არ ყოფილა, რომ უბრალო ხალხთან სიახლოვე ეჩვენებინა. საქმე ის იყო, რომ უნგრეთის პროვინციის მცხოვრებთა აბსოლუტური უმრავლესობის „გულთა მბრძანებლად“ პოლიტიკური თვალსაზრისით ვიქტორ ორბანი ითვლებოდა, და მადიარი და მისი თანამებრძოლები თავდაპირველად არც კი იყვნენ დარწმუნებულნი, მივიდოდნენ თუ არა ადამიანები პატარა ქალაქებსა და სოფლებში იმ ადამიანთან შესახვედრად, რომელიც თავს მოქმედი პრემიერის ოპონენტად აცხადებდა.

„აი, მივდივართ დიულაში (ქალაქია დაახლოებით 30 ათასი მოსახლით), ეს ჩვენი ტურის პირველი გამოსვლა უნდა ყოფილიყო, და უცებ მეგობარი მირეკავს: ვერ დაიჯერებ, ციხესიმაგრესთან დაახლოებით ათასი ადამიანი შეკრებილაო. ძალიან კარგი შეგრძნება იყო, გეტყვით“, — უყვებოდა მადიარი მოგვიანებით ბი-ბი-სის ჟურნალისტ ნიკ თორპს.

ამ მიტინგების განუყოფელი ატრიბუტები იყო მადიარის გამოსვლა, აუდიტორიის სპონტანურ კითხვებზე პასუხები და მსურველებთან სავალდებულო ფოტოების გადაღება. „ვფიქრობ, უნგრეთის ისტორიაში ყველაზე მეტ სელფიში აღბეჭდილი ადამიანი მე ვარ“, — ამბობდა პოლიტიკოსი იმავე ინტერვიუში. და ასევე — სავალდებულო „გაზაფხულის ქარი“, რომელსაც ის თითოეულ მიტინგზე ასობით მხარდამჭერთან ერთად ასრულებდა.

აბსოლუტურად მარგინალური პარტიის კამპანია, რომელსაც სულ რაღაც ორი თვის განმავლობაში თითქმის მარტო წარმართავდა რამდენიმე თვით ადრე სრულიად უცნობი პოლიტიკოსი, წარმოუდგენელი წარმატებით დასრულდა. ივნისის არჩევნებზე „ტისამ“ ამომრჩეველთა თითქმის 30% მიიღო და ევროპარლამენტში შვიდი წარმომადგენელი გაიყვანა, თავად პეტერ მადიარის ხელმძღვანელობით.

უკვე მაშინ ნათელი გახდა, რომ „ტისას“ შემდეგი გაჩერება 2026 წლის საპარლამენტო არჩევნები იქნებოდა, ხოლო მიზანი, რომლისკენაც მადიარი ივლიდა — ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის პოსტი.

ახალი კამპანია

„ტისას“ ლიდერმა ახალი საარჩევნო ტური ჯერ კიდევ გასულ წელს დაიწყო. ის ისევ დღეში რამდენიმე შეხვედრას ატარებდა — ზოგჯერ ისეთ მიყრუებულ ადგილებშიც კი, სადაც არა მხოლოდ ევროპარლამენტარები, არამედ ადგილობრივი საბჭოების დეპუტატებიც ყოველთვის ვერ აღწევდნენ.

და ისევ მადიარის მთავარი კოზირი მკაფიოდ აგებული გამოსვლები იყო — მაქსიმალური ყურადღება ეკონომიკურ, სოციალურ და ინფრასტრუქტურულ პრობლემებზე, რომელთა გადაწყვეტაშიც ვიქტორ ორბანი განსაკუთრებული წარმატებებით ვერ დაიკვეხნის. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა კორუფციასთან ბრძოლას, მით უმეტეს, რომ ბოლო დროის ჟურნალისტური გამოძიებები მადიარს მოქმედი პრემიერის წინააღმდეგ თამაშისთვის ფართო სივრცეს აძლევდა. საგარეო პოლიტიკაზე, რომელზეც ვიქტორ ორბანმა თავისი კამპანია ააგო, მადიარი შედარებით ფართო და განზოგადებული შტრიხებით ლაპარაკობდა.

ქვეყნის მომავალი მოწყობის შესახებ „ტისას“ ხედვები თავმოყრილია შთამბეჭდავი მოცულობის — 240-გვერდიან — საარჩევნო პროგრამაში, სახელწოდებით „ფუნქციური და ჰუმანური უნგრეთის საფუძვლები“. მადიარის მხარდამჭერები მას ყოვლისმომცველ სტრატეგიად მიიჩნევენ, რომელიც მომავალი მთავრობის პოლიტიკასთან დაკავშირებულ პრაქტიკულად ყველა კითხვას პასუხობს, ხოლო ოპონენტები ხუმრობენ, რომ ასეთი მოცულობითი და „წყლიანი“ დოკუმენტი მხოლოდ ხელოვნურ ინტელექტს თუ შეეძლო დაეწერა.

2025 წელს, ყოველწლიური საშობაო საქველმოქმედო აქციის ფარგლებში, პეტერ მადიარის პარტია „ტისასთან“ დაკავშირებული ასოციაცია უკვე მეორე წელია ქვეყნის მასშტაბით ბავშვთა დაწესებულებებისთვის საჩუქრებს აგროვებდა. გასულ წელს მთავრობამ მადიარს ამ საჩუქრების ჩატანის საშუალება არ მისცა.

მიუხედავად ამისა, გარკვეულწილად პარადოქსულია, რომ ორბანის — კონსერვატორის, ნაციონალისტის, დონალდ ტრამპის იდეური თანამოაზრის — დამარცხების ყველაზე დიდი შანსი არა მის იდეოლოგიურ მოწინააღმდეგეს, არამედ საკუთარი პარტიიდან გამოსულ, საკმაოდ მემარჯვენე შეხედულებების მქონე ადამიანს გაუჩნდა. მადიარი მკაცრი მიგრაციული პოლიტიკის მომხრეა და ლგბტ თემის უფლებებზე ძალიან ფრთხილად საუბრობს. ერთი სიტყვით, იდეოლოგიურად ის თავს იმ ნამდვილი „ფიდესის“ ღირებულებების მატარებლად წარმოაჩენს, რომელშიც 2002 წელს შევიდა, და არა იმ ძალის,რადაც ეს პარტია ვიქტორ ორბანმა აქცია.

ამ არჩევნებისთვის მადიარმა წარადგინა გუნდი, რომელიც დიდწილად მსხვილი ბიზნესიდან მოსული ადამიანებისგან შედგება — სწორედ მათ უნდა შეადგინონ უნგრეთის მომავალი ტექნოკრატიული მთავრობის ბირთვი.

ტრადიციული მედიის ველზე პროპაგანდისტული მედიის სრული დომინირების პირობებში, მადიარმა და მისმა მხარდამჭერებმა ბრძოლა სოციალურ ქსელებში გადაიტანეს, და ორბანის გუნდს ეს ბრძოლა მოუგეს.

მაგრამ, რა თქმა უნდა, მადიარის წარმატების ყველაზე მთავარი ფაქტორი ცვლილებების იმედია, რომელსაც ასობით ათასი მისი თანამემამულე ამყარებს. აქედან მოდის მისი ფიგურის გარშემო ყველაზე განსხვავებული იდეოლოგიისა და შეხედულების მქონე ადამიანების გაერთიანება — ადამიანების, რომლებიც ხშირად მხოლოდ ერთ რამეზე თანხმდებიან: უნგრეთის შემდგომი განვითარებისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია ლიდერის შეცვლა, დანარჩენს კი მერე გავერკვევითო.

აქედანვე მოდის ქვეყნის პოლიტიკურ ისტორიაში უპრეცედენტო „ტისას კუნძულების“ ქსელი — მოხალისეთა ადგილობრივი უჯრედები, რომლებზეც რეგიონებში მადიარის კამპანია დგას.

ცალკე საკითხია, რამდენად რეალურია მადიარის მიერ დაპირებული ფუნდამენტური ცვლილებების განხორციელება ქვეყნის ცხოვრების ყველა სფეროში. ვიქტორ ორბანმა 16-წლიანი მმართველობის განმავლობაში უნგრეთის პოლიტიკური სისტემა ფაქტობრივად „ჩააბეტონა“, და მის დასაშლელად პარლამენტში დეპუტატთა ორი მესამედის — საკონსტიტუციო უმრავლესობის — ფლობა სასიცოცხლოდ აუცილებელია.

ანალოგიურად ღია კითხვად რჩება ისიც, გამართლდება თუ არა კიევის მოლოდინი, რომ პეტერ მადიარის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ უკრაინა-უნგრეთის ურთიერთობები დღევანდელი უმძიმესი კრიზისიდან გამოვა. ერთი მხრივ, ბუდაპეშტელი ექსპერტები ამბობენ, რომ საგარეო პოლიტიკაში პრემიერ მადიარის მთავარი ამოცანა ბუდაპეშტსა და ბრიუსელს შორის მნიშვნელოვნად გაფუჭებული ურთიერთობების დალაგება და უნგრეთის ევროპული პოლიტიკური მეინსტრიმისკენ დაბრუნება იქნება, რომელიც ახლა უკრაინის მაქსიმალურ მხარდაჭერას გულისხმობს. აქ მნიშვნელოვანი ფაქტორია ისიც, რომ მადიარი 2024 წელს უკრაინაში ჩავიდა რუსეთის მიერ ბავშვთა საავადმყოფო „ოხმატდეტზე“ იერიშის შემდეგ, შეხვდა მის დირექტორს, ესტუმრა ბუჩას და უკრაინის დაღუპული დამცველების მემორიალი მოინახულა.

მეორე მხრივ, უნგრული საზოგადოება ახლა უკიდურესად არის აღგზნებული ანტიუკრაინული პროპაგანდით, რომელიც ვიქტორ ორბანმა თავისი კამპანიის მთავარ საყრდენად აქცია, და პეტერ მადიარს ამ გარემოების გათვალისწინება აუცილებლად მოუწევს.

„კითხვაზე, გააუქმებს თუ არა მადიარის ხელმძღვანელობით უნგრეთი თავის ვეტოს ევროკავშირის 90 მილიარდი ევროს ოდენობის სესხზე [უკრაინისთვის], „ტისას“ პოზიციასთან დაახლოებულმა წყარომ უპასუხა, რომ საბოლოოდ ეს საზოგადოებრივ აზრზე იქნება დამოკიდებული“, — წერდა რამდენიმე დღის წინ Politico.

„ჩვენ ხომ მას ცოლად არ უნდა გავყვეთ“

დაბოლოს, პეტერ მადიარის კიდევ ერთი თვისება, რომელსაც ყურადღებას აქცევენ როგორც ბუდაპეშტელი, ისე უცხოელი დამკვირვებლები, მისი „ტეფლონურობაა“. არც ერთი ბრალდება იმ უამრავიდან, რასაც ხელისუფლება მის წინააღმდეგ აჟღერებს, და არც ერთი პოტენციურად სკანდალური სიტუაცია, რომელშიც მას შეგნებულად ითრევენ ან რომელშიც საკუთარი ნებით ხვდება, მის რეიტინგებზე გავლენას არ ახდენს და პოლიტიკურად არ აზიანებს.

„ხელისუფლება მას საკუთარი ოჯახის, საკუთარი პარტიისა და საკუთარი სამშობლოს მოღალატედ მოიხსენიებს, მაგრამ მას ეს არაფრად უღირს“, — ამბობს ერთ-ერთი ჩვენი უნგრელი რესპონდენტი მედიასთან.

ხელისუფლება მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრასაც კი ცდილობდა. 2024 წლის ივნისში, ევროპარლამენტის ტრიუმფალური არჩევნებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, ბუდაპეშტის ერთ-ერთ ღამის კლუბში მადიარმა — სავარაუდოდ, ნასვამ მდგომარეობაში — წაართვა ტელეფონი ადამიანს, რომელიც მის ცეკვას იღებდა, და დუნაიში გადააგდო.

მაშინ უნგრეთის გენერალურმა პროკურორმა მადიარის პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენების პროცედურა დაიწყო, თავად პოლიტიკოსმა კი განაცხადა, რომ სჯობდა სამართალდამცავებს ასეთივე ოპერატიულობითა და მონდომებით ხელისუფლების წარმომადგენელთა კორუფციული საქმეები გამოეძიებინათ. საბოლოოდ ევროპარლამენტმა მადიარისთვის დეპუტატის იმუნიტეტის მოხსნა არ მოინდომა და შესაძლო საქმე არაფრით დასრულდა.

როგორც ჩანს, ამის შემდეგაც ხელისუფლების მცდელობები, მადიარი „დაეჭირათ“, არ შეწყვეტილა. მიმდინარე წლის თებერვალში მან თავისი მხარდამჭერები გააფრთხილა, რომ ხელისუფლება მის წინააღმდეგ „რუსული სტილის ცილისმწამებლურ ოპერაციას“ ამზადებდა – მადიარისა და მისი ყოფილი შეყვარებულის „ინტიმური მომენტის“ გავრცელებას.

„დიახ, მე 45 წლის კაცი ვარ, და სექსუალური ცხოვრება მაქვს“, — დაწერა მან მაშინ სოციალურ ქსელ X-ში. თუმცა მადიარის მიერ „დაანონსებული“ ვიდეოს გამოქვეყნებამდე საქმე მაშინ აღარ მისულა.

თუმცა მადიარის მიმართ საყვედურები საკმარისად არის — და არა მხოლოდ ორბანის ბანაკიდან.

მადიარის ერთ-ერთი ყოფილი თანამშრომელი მას ჯიუტს უწოდებს. ქალაქ ჰოდმეზიოვაშარჰეის მერი პეტერ მარკი-ზაი, რომელიც 2022 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე გაერთიანებულ ოპოზიციას უშედეგოდ ხელმძღვანელობდა, მას ახასიათებს როგორც ამპარტავან და ეგოისტ ადამიანს.

მეწარმე დეჟე ფარგაში, მადიარის ყოფილი თანამოაზრე, რომელმაც მასთან ერთად დაიწყო „ტისას“ პარტიული მშენებლობა, მაგრამ მოგვიანებით პროცესს ჩამოშორდა, Politico-თან ჩიოდა, რომ სტარტაპის კულტურა, რომლითაც მისი გუნდი იწყებდა, თანდათან ტოქსიკურ ატმოსფეროდ იქცევა და სულ უფრო მეტად ემსგავსება იმ „ფიდესს“, საიდანაც მადიარი გამოვიდა.

დაბოლოს, უკვე ახლა დამკვირვებლები აღნიშნავენ, რომ მადიარი მედიასთან უკიდურესად შერჩევითად ურთიერთობს, თავისი გუნდის ყველა წევრს აუკრძალა ინტერვიუების მიცემა — მხოლოდ ზოგიერთ მათგანს აქვს ჟურნალისტებისთვის მოკლე კომენტარების გაკეთების უფლება.

მეორე მხრივ, „ჩვენ  მას  ცოლად ხომ არ უნდა გავყვეთ“, — ეუბნება Politico-ს პეტერ მარკი-ზაი. „უბრალოდ გვჭირდება ვინმე, ვინც ორბანს წარსულში დატოვებს“, – აჯამებს ის.

შესაძლოა, პრეზიდენტ ტრამპის მუქარებმა მოკლევადიან პერსპექტივაში იმუშავა: ირანმა და აშშ-მ შეძლეს დროებით ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმება, რაც ორივე მხარემ საკუთარ გამარჯვებად გამოაცხადა. თუმცა ირანთან ფუნდამენტური უთანხმოებები ისეთივე მწვავე რჩება, როგორც თებერვალში იყო.

ანალიტიკოსები თანხმდებიან, რომ ამ შეთანხმებამ ტრამპს საშუალება მისცა გამოსულიყო სიტუაციიდან, რომელიც მას სახიფათო არჩევანის წინაშე აყენებდა — ან კონფლიქტის ესკალაცია მისი დაპირების შესაბამისად („მთელი ცივილიზაციის განადგურება“), ან უკან დახევა და ავტორიტეტის დაკარგვა. თუმცა გაურკვეველია, რამდენ ხანს გასტანს ზავი და რაზე შეძლებენ მხარეები შეთანხმებას ორი კვირის განმავლობაში –  მით უმეტეს, რომ ყველაზე მნიშვნელოვან საკითხებზე პროგრესის მიღწევა ათწლეულების განმავლობაშიც ვერ ხერხდებოდა.

ამ მხრივ განსაკუთრებული ოპტიმიზმი საერთაშორისო ანალიტიკოსებში არ შეინიშნება.

ეჭვგარეშეა, ცეცხლის შეწყვეტა არის ბოლო მომენტში მიღწეული ტაქტიკური გამარჯვება, რომელმაც, სულ მცირე, დროებით მაინც უნდა უზრუნველყოს ნავთობის, სასუქებისა და ჰელიუმის მიწოდების განახლება ორმუზის სრუტის გავლით და დაამშვიდოს ბაზრები, რომლებიც შიშობდნენ, რომ გლობალური ენერგეტიკული შოკი მსოფლიო რეცესიას გამოიწვევდა, — აღნიშნავს New York Times. თუმცა მან ვერ გადაჭრა ვერცერთი ფუნდამენტური პრობლემა, რომელმაც ომი გამოიწვია.

ირანის რეჟიმი კვლავ არსებობს და არ არსებობს საფუძველი იმედისთვის, რომ ის მალე დაემხობა ან უფრო ლიბერალური გახდება.

არსად გამქრალა ირანის გამდიდრებული ურანის მარაგებიც, რომლებიც თეორიულად ომის დაწყების ერთ-ერთი მიზეზი გახდა.

თუ ადრე ვინმეს ეჭვი ეპარებოდა ირანის შესაძლებლობაში, გაეკონტროლებინა ან გადაეკეტა ორმუზის სრუტე, ახლა ეს ეჭვები გაქრა.

ეს პრობლემები ადრეც არსებობდა, თუმცა ახლა მათ ახლებიც დაემატა.

სპარსეთის ყურის რეგიონში აშშ-ის მოკავშირეებმა გააცნობიერეს, რომ დუბაის ცათამბჯენები და ქუვეითის წყლის გამამტკნარებელი (დეზალინაციის) დანადგარები შესაძლოა ირანის რაკეტებისა და დრონების სამიზნე გახდეს.

ტრამპის პოლიტიკური ბაზა გახლეჩილია — ყოფილი მხარდამჭერები მას ადანაშაულებენ იმაში, რომ დაარღვია დაპირება და აშშ კვლავ ჩაითრია ახლო აღმოსავლეთის უშედეგო ომებში, რაც  ბენზინის ფასების ზრდასთან ერთად, განსაკუთრებით არასასურველია შემოდგომაზე დაგეგმილი შუალედური არჩევნების წინ.

მიყვეთ ყველაფერს თანმიმდევრობით:

სამშვიდობო გეგმა

ერთი თვის წინ ტრამპი თეირანისგან „უპირობო კაპიტულაციას“ მოითხოვდა და აცხადებდა, რომ თავად გადაწყვეტდა, როდის იქნებოდა ირანი სრულად დამარცხებული. სამშაბათ საღამოს მისი ტონი შეიცვალა. ის  დათანხმდა მომდევნო ორი კვირის განმავლობაში მოლაპარაკებების გამართვას ირანის მიერ წარმოდგენილი 10-პუნქტიანი გეგმის საფუძველზე, რომელიც პაკისტანის მხარეს გადაეცა. ტრამპმა მას უწოდა „მუშა საფუძველი მოლაპარაკებებისთვის“ .

„ნახეთ ირანის გეგმა? — ამბობს რიჩარდ ფონტეინი, ვაშინგტონის ანალიტიკური ცენტრის ‘ახალი ამერიკული უსაფრთხოების ცენტრის’ აღმასრულებელი დირექტორი. — ის ჰგავს თეირანის სურვილების სიას, რომელიც ჯერ კიდევ ომამდე იყო შედგენილი: მასში მოთხოვნილია ირანის უფლების გლობალური აღიარება ურანის გამდიდრებაზე, ამერიკული ჯარების სრულად გაყვანა რეგიონიდან და ეკონომიკური სანქციების მოხსნა. ასევე, შეიცავს მოთხოვნას, ირანს გადაუხადონ კომპენსაცია ომის შედეგად მიყენებული ზიანისთვის.“

რა თქმა უნდა, ეს მხოლოდ საწყისი წერტილია მოლაპარაკებებისთვის. თუმცა ირანული და ამერიკული ხედვები ომისშემდგომი რეგიონული მოწყობის შესახებ იმდენად განსხვავდება, რომ სწრაფ შედეგებს არ უნდა ველოდოთ.

ობამას ადმინისტრაციას ბირთვული შეთანხმების მისაღწევად ორი წელი დასჭირდა — და ეს მშვიდობის პირობებში ხდებოდა. იმის მოლოდინი, რომ ორ კვირაში დიპლომატები შეძლებენ ასეთი განსხვავებული პოზიციების შეთანხმებას და  სრულფასოვან სამშვიდობო შეთანხმებად ქცევას, მით უმეტეს, დაბომბვების განახლების მუქარის ფონზე – გეოპოლიტიკაში გადაჭარბებული ოპტიმიზმია.

როგორ რეაგირებს ისრაელი

აღსანიშნავია, რომ ისრაელმა, მიუხედავად იმისა, რომ მხარი დაუჭირა ტრამპის გადაწყვეტილებას სამხედრო მოქმედებების შეჩერების შესახებ (პირობით, რომ ირანი გახსნის სრუტეს), აღნიშნა, რომ ეს გადაწყვეტილება ლიბანს არ ეხება. ბოლო კვირებში ისრაელის თავდაცვის ძალებმა სამხრეთ ლიბანში სახმელეთო ძალები შეიყვანეს და განაცხადეს, რომ ლიტანეს მდინარის სამხრეთით ტერიტორიაზე კონტროლს შეინარჩუნებენ მანამ, სანამ „ჰეზბოლას“ მხრიდან საფრთხე არ აღმოიფხვრება.

ამავე დროს, როგორც ირანის, ისე მოლაპარაკებებში შუამავლად ჩართული პაკისტანის განცხადებებში ნათქვამია, რომ ცეცხლის შეწყვეტა ლიბანზეც ვრცელდება. ირანის მიერ მხარდაჭერილ „ჰეზბოლას“ ამ დრომდე ოფიციალური რეაქცია არ გაუკეთებია, თუმცა ოთხშაბათ დილით ისრაელის ჩრდილოეთზე თავდასხმები, როგორც ჩანს, შეწყდა.

თუმცა ვერავინ იძლევა გარანტიას, რომ ისრაელი ზავის პირობებს ისე დაიცავს, როგორც ამას ვაშინგტონი (და რაც მნიშვნელოვანია, თეირანი) ხედავს. ირანის რეჟიმის დასუსტება ისრაელის სტრატეგიული მიზანია, მაგრამ ეს არ ხსნის „ჰეზბოლას“ და სხვა დაჯგუფებების პრობლემას, რომლებიც ქვეყნის საზღვრებთან მოქმედებენ. შეაჩერებს თუ არა ბენიამინ ნეთანიაჰუ ოპერაციებს ლიბანში — ეს ცალკე საკითხია.

„ნებისმიერი შეფასება უნდა ეფუძნებოდეს მთავარ ფაქტს: ირანს კვლავ აქვს გამდიდრებული ურანი. ეს რეალობა არ შეცვლილა,“ — აღნიშნავს ახლო აღმოსავლეთის ანალიტიკოსი დენის სიტრინოვიჩი.

აშშ-ის პრეზიდენტები უკვე 20 წელია აწარმოებენ მოლაპარაკებებს ირანთან, აწესებენ სანქციებს და ცდილობენ მისი ეკონომიკის დასუსტებას. ახლა ტრამპის წინაშე დგას ამოცანა დაამტკიცოს, რომ მისი ომი ირანთან უკეთეს შედეგს გამოიღებს.

თუ მას არ გამოუვა ქვეყნიდან გაიტანოს 400 კგ 60%-ით გამდიდრებული ურანი, ასევე გაცილებით დიდი მოცულობის დაბალგამდიდრებული ბირთვული საწვავი, მაშინ ამ ომში — რომელიც დღეში დაახლოებით 1 მილიარდი დოლარი ჯდება — ის მიაღწევს ნაკლებს, ვიდრე ობამამ 11 წლის წინ, სამხედრო მოქმედებების გარეშე შეძლო (2015 წლის შეთანხმების ფარგლებში ირანმა დაკარგა თავისი ბირთვული მარაგების 97%).

იგივე ეხება თეირანის სარაკეტო არსენალს, რომლის დათმობას რეჟიმი არ აპირებს. აშშ-ის შესაძლებლობა სრულად გაანადგუროს ან მნიშვნელოვნად შეამციროს ირანის რაკეტების რაოდენობა ადრეც ეჭვქვეშ იდგა სამხედრო ექსპერტებში, ხოლო ბოლო თვის მოვლენებმა აჩვენა, რომ ირანს კვლავ შეუძლია სერიოზული ზიანის მიყენება — თუ არა თავად აშშ-სთვის, მაშინ მისი მოკავშირეებისთვის რეგიონში.

ორმუზის სრუტე

ორმუზის სრუტის ბლოკადის მოხსნა მნიშვნელოვანი მოვლენა იქნება მსოფლიო ეკონომიკისთვის, ხოლო ამერიკა-ისრაელის დაბომბვების შეწყვეტა – ირანისთვის. ომი არ დასრულებულა – მხოლოდ ზავი დადგა, რომლის განმავლობაში მხარეებს მოუწევთ მშვიდობის პირობებზე შეთანხმება, — აღნიშნავს BBC-ის სამხედრო მიმომხილველი პაველ აკსენოვი.

ამასთან, თავად სრუტის ბლოკადის მოხსნა გამარჯვებად ვერ ჩაითვლება. ეს ბლოკადა ირანის თავდაცვითი სტრატეგიის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი იყო და ომის შედეგად წარმოიშვა. შესაბამისად, ეს უფრო იმ პრობლემის მოხსნაა, რომელიც თავად ომმა შექმნა.

თუმცა, მაშინაც კი, თუ ირანი სრულად გახსნის ორმუზის სრუტეს და არ დააწესებს გადასახადებს ან სხვა საფასურს გემების გავლაზე, მან უკვე აჩვენა, რომ შეუძლია გააკონტროლოს ეს უმნიშვნელოვანესი გეოპოლიტიკური „ბოთლის ყელი“.

მას შემდეგაც კი, რაც ტრამპმა ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ განაცხადა, ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ თქვა, რომ ირანი შეწყვეტს „დაცვით ოპერაციებს“ და უზრუნველყოფს უსაფრთხო გადაადგილებას ორმუზის სრუტეში — „ირანის შეიარაღებულ ძალებთან კოორდინაციით“.

„ირანი ინარჩუნებს სრუტეზე კონტროლს, რაც ომამდე არ ჰქონდა,“ — აღნიშნავს რიჩარდ ფონტეინი. — „მიჭირს დავიჯერო, რომ შეერთებული შტატები და მსოფლიო მიიღებენ სიტუაციას, სადაც ირანი უსასრულოდ გააკონტროლებს ამ მნიშვნელოვან ენერგეტიკულ გასასვლელს. ეს ბევრად უარესი შედეგი იქნებოდა ომამდელ მდგომარეობასთან შედარებით.“

დენის სიტრინოვიჩის შეფასებით, ორმუზის სრუტის გახსნა მოლაპარაკებების მთავარი მიზანი იყო. ნავთობის ფასებმა უკვე რეაგირება მოახდინა კლებით, თუმცა აშშ-ში ბენზინის ფასებზე ეს ჯერ არ ასახულა, რაც ტრამპისთვის კიდევ ერთ პრობლემად რჩება.

ტრამპის პოლიტიკური მდგომარეობა ქვეყნის შიგნით

მიუხედავად იმისა, რომ ტრამპის პარტიაში ბევრმა მხარი დაუჭირა პრეზიდენტს, ეს მხარდაჭერა შორს იყო იმ თითქმის ერთსულოვანი მხარდაჭერისგან, რომლითაც ის ხშირად სარგებლობს, — წერს BBC-ის ჩრდილოეთ ამერიკის კორესპონდენტი ენტონი ზურკერი.

ერთი მხრივ, პრეზიდენტის ახლო მხარდამჭერებიც კი უსიამოვნოდ გააკვირვა „ცივილიზაციის განადგურების“ და მსგავსი მუქარების სერიამ, რომელსაც ტრამპი ბოლო დროს თითქმის ყოველდღიურად ავრცელებდა საკუთარ პლატფორმა Truth Social-ზე.

ვისკონსინის სენატორმა რონ ჯონსონმა, რომელიც ჩვეულებრივ ტრამპისადმი ლოიალურია, განაცხადა, რომ „დიდი შეცდომა“ იქნებოდა, თუ ტრამპი ბოლომდე მიიყვანდა დაბომბვების კამპანიას. ტეხასის კონგრესმენმა ნათანიელ მორანმა სოციალურ ქსელში დაწერა, რომ არ უჭერს მხარს „მთელი ცივილიზაციის განადგურებას“. „ჩვენ ასეთები არ ვართ,“ — დაწერა მან, — „და ეს არ შეესაბამება იმ პრინციპებს, რომლითაც ამერიკა დიდი ხანია ხელმძღვანელობს.“

პრეზიდენტის მიმართ იმედგაცრუება, რომელიც ომის დაწყებისთანავე გაძლიერდა, შესაძლოა კიდევ უფრო გაიზარდოს, თუ ზავი დროებითი აღმოჩნდება და მხარეები შეთანხმებას ვერ მიაღწევენ. ასეთი სცენარის ალბათობა საკმაოდ მაღალია.

ამ დროისთვის ნავთობის ფასი რამდენიმე დღის შემდეგ პირველად ჩამოვიდა 100 დოლარზე ქვემოთ, ხოლო ამერიკული აქციების ფიუჩერსები მკვეთრად გაიზარდა. თუმცა ფინანსური ბაზრების ოპტიმიზმი, როგორც წესი, მოკლევადიანი და არამდგრადია.

რამდენად იმედგაცრუებულნი არიან ამერიკელები ტრამპით და მისი პოლიტიკით, ეს უკვე ნახევარ წელიწადში გახდება ნათელი – ნოემბრის შუალედურ არჩევნებზე.

მიუხედავად თეთრი სახლის გამარჯვების განცხადებებისა, ტრამპის დაბრუნებასთან დაკავშირებული დაპირებული „ოქროს ხანა“ ამერიკელთა უმრავლესობისთვის არ დამდგარა, ხოლო ომის პერიოდში გაზრდილი ბენზინის ფასები შეიძლება პრეზიდენტისთვის ისეთივე მტკივნეული აღმოჩნდეს, როგორც ადრე ტარიფების ომის შედეგები, რომლებმაც ამომრჩეველთა ჯიბეზე იმოქმედა.

ტრამპისადმი დამოკიდებულება მსოფლიოში

თუნდაც ამჟამინდელმა ზავმასაბოლოოდ მყარ მშვიდობამდე მიიყვანოს, ირანთან ომმა (და ტრამპის ბოლო განცხადებებმა) შესაძლოა ძირეულად შეცვალოს ის, თუ როგორ აღიქვამს დანარჩენი მსოფლიო შეერთებულ შტატებს, — აღნიშნავს ზურკერი.

„უცნობია, მოახდინა თუ არა ასეთი შოკისმომგვრელი მუქარამ ამერიკის პრეზიდენტის მხრიდან ზეწოლა ირანზე და აიძულა ის დათანხმებოდა იმ ზავს, რომელსაც ადრე უარყოფდა,“ — წერს ის. — „ერთი კი ცხადია: ტრამპის გამაოგნებელი და პროვოკაციული განცხადება — სულ ორი დღის შემდეგ მსგავსი მოთხოვნისა, რომელიც არაცენზურული ფორმულირებებითაც იყო გამყარებული Truth Social-ზე — არაფერს ჰგავს იმასთან შედარებით, რაც ოდესმე უთქვამს ან თუნდაც მიუნიშნებია  ამერიკის რომელიმე პრეზიდენტს.“

ტრამპის ტაქტიკა, რომელიც რიტორიკის უკიდურესად გამწვავებას ეფუძნება, აშკარად დაეხმარა მას გამოსავლის პოვნაში, — აღნიშნავს New York Times. ამან შესაძლოა კიდევ უფრო განამტკიცოს მისი რწმენა, რომ ნიუ-იორკის უძრავი ქონების სამყაროში ნასწავლი მიდგომა – ძველი შეთანხმებების იგნორირება და მაქსიმალისტური მოთხოვნების დაყენება – გეოპოლიტიკაშიც მუშაობს.

ქვეყანა, რომელიც ტრადიციულად საკუთარ თავს მსოფლიო სტაბილურობის უზრუნველმყოფ ძალად წარმოაჩენდა, ახლა თავად არღვევს საერთაშორისო წესრიგის საფუძვლებს–წერს გამოცემა.

ირანში, ისევე როგორც დანარჩენ მსოფლიოში, აუცილებლად გაჩნდება კითხვა – რამდენად შეიძლება საერთოდ ენდო პრეზიდენტის სიტყვას. სულ ერთინახევარი თვის წინ ტრამპი ირანელ ხალხს მოუწოდებდა აჯანყებულიყვნენ და დაემხოთ საკუთარი მთავრობა, ამბობდა, რომ „დახმარება უკვე გზაში იყო“. ახლა კი ამავე მთავრობასთან აწარმოებს მოლაპარაკებებს. სამშაბათს მან ასევე განაცხადა, რომ ახალი უზენაესი ლიდერი ეკუთვნის „სხვა — უფრო გონიერი და ნაკლებად რადიკალიზებული“ ლიდერების თაობას.

ამასთან, თუ მოლაპარაკებები ჩავარდება, შესაძლოა ახალი ომი დაიწყოს, — აღნიშნავს ჟურნალ Economist-ის ახლო აღმოსავლეთის კორესპონდენტი გრეგ კარლსტრომი. თუმცა ომი ამერიკაში უკიდურესად არაპოპულარულია, და ტრამპი ძალიან ცდილობს მის დასრულებას მაისში სი ძინპინთან შეხვედრამდე, რის გამოც მზად არის, სულ მცირე ამ ეტაპზე, თავიდან აიცილოს ესკალაცია და მოქნილობა გამოიჩინოს.

მოკლევადიან პერსპექტივაში, განსაკუთრებით თუ ნავთობის ფასები მართლაც დაბრუნდება ომამდელ დონეზე, ტრამპს შეუძლია არსებული ვითარება საკუთარ გამარჯვებად წარმოაჩინოს, თუმცა არსებობს ეჭვი, დაიჯერებს თუ არა ამას  სი ძინპინი .  თუმცა პეკინში აუცილებლად მიაქცევენ ყურადღებას იმას, რამდენად სწრაფად და მკვეთრად ცვლის პრეზიდენტი პოზიციას გარემოებების მიხედვით.

და თუ ირანმა მართლაც მიიღო გარანტიები იმ „ათი პრინციპის“ საფუძველზე, რომელზეც ტრამპმა ისაუბრა – ეს მეორეხარისხოვანი შედეგი კი არა, არამედ სტრატეგიული გამარჯვებაა თეირანისთვის, – მიიჩნევს სიტრინოვიჩი. ტრამპის განცხადება, რომ აშშ-მ „მიაღწია და გადააჭარბა“ ყველა სამხედრო მიზანს, შესაძლოა მხოლოდ მის ყველაზე ერთგულ მხარდამჭერებს დააჯეროს, რომელთა რაოდენობაც, როგორც ჩანს, მცირდება.

დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ უარი თქვა რეპერ კანიე უესტისთვის ქვეყანაში შესვლის ნებართვის გაცემაზე, მისი ლონდონში, ზაფხულის მუსიკალურ ფესტივალ Wireless-ზე ჰედლაინერის სტატუსით დაგეგმილი გამოსვლის გარშემო ატეხილი სკანდალის გამო. მოგვიანებით ცნობილი გახდა, რომ ფესტივალი გაუქმდა.

შინაგან საქმეთა სამინისტრომ BBC-ს აცნობა, რომ ორშაბათს რეპერმა ბრიტანეთში შესვლის განაცხადი შეიტანა ელექტრონული ავტორიზაციის სისტემის (Electronic Travel Authorisation, ETA) მეშვეობით.

განცხადებაში ნათქვამია, რომ უარის გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა იმ საფუძვლით, რომ არტისტის ყოფნა საზოგადოებრივ კეთილდღეობას არ წაადგებოდა.

ბოლო წლებში უესტი მკაცრად გააკრიტიკეს ანტისემიტური, რასისტული და პრო-ნაცისტური განცხადებების გამო.

„ებრაული საზოგადოება ელოდება გულწრფელ სინანულსა და ცვლილებებს, სანამ დაიჯერებს, რომ Wireless-ის მთავარი სცენა ამ გულწრფელობის შესამოწმებლად შესაფერისი ადგილია,“ — განაცხადა საბჭოს ხელმძღვანელმა ფილ როზენბერგმა.

ფესტივალი Wireless უნდა გამართულიყო ლონდონის ფინსბერი პარკში 10-12 ივლისს, მისი ორგანიზატორია კომპანია Festival Republic. მას შემდეგ, რაც უესტისთვის შესვლაზე უარი გახდა ცნობილი, კომპანიამ განაცხადა, რომ წელს ფესტივალი არ ჩატარდება. ბილეთების მფლობელებს თანხა დაუბრუნდებათ.

„როგორც ყოველთვის, სანამ მოვიწვევდით, კონსულტაციები გაიმართა მრავალ მხარესთან და იმ დროს არანაირი შეშფოთება არ გამოთქმულა,“ — ნათქვამია ორგანიზატორების განცხადებაში.

„ანტისემიტიზმი ნებისმიერი ფორმით მიუღებელია, და ჩვენ ვაცნობიერებთ, რა რეალური და პირადი გავლენა მოახდინა ამ პრობლემამ. როგორც დღეს  მან თქვა, სიტყვები საკმარისი არ არის, თუმცა ის მაინც იმედოვნებს, რომ მიეცემა შესაძლებლობა დაიწყოს დიალოგი ბრიტანეთის ებრაულ საზოგადოებასთან.“

ორგანიზაცია „კამპანია ანტისემიტიზმის წინააღმდეგ“-ის წარმომადგენელმა განაცხადა:
„მთავრობამ აშკარად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო. მან დაამტკიცა, რომ ანტისემიტიზმს ბრიტანეთში ადგილი არ აქვს — არა მხოლოდ სიტყვებით, არამედ მოქმედებითაც.“

„ადამიანი, რომელიც ამაყობდა იმით, რომ ათობით მილიონი დოლარი გამოიმუშავა სვასტიკიანი მაისურების გაყიდვით და სულ რამდენიმე თვის წინ გამოუშვა სიმღერა სახელწოდებით ‘Heil Hitler’, აშკარად არ ემსახურება საზოგადოებრივ კეთილდღეობას დიდ ბრიტანეთში,“ — დასძინა მან.

მანამდე, სამშაბათს, უესტმა განაცხადა, რომ მადლიერი იქნებოდა, თუ შესაძლებლობა მიეცემოდა შეხვედროდა ბრიტანეთის ებრაული საზოგადოების წარმომადგენლებს სკანდალის შემდეგ.

თავის განცხადებაში რეპერმა, რომელიც ახლა თავს Ye-ს უწოდებს, თქვა, რომ „ადევნებდა თვალს Wireless-ის გარშემო მიმდინარე დისკუსიას“ და შესთავაზა საზოგადოებას პირადად შეხვედრა „მოსასმენად“.

„ვიცი, რომ სიტყვები საკმარისი არ არის,“ — დაამატა მან. — „ცვლილებები ჩემი მოქმედებებით უნდა დავამტკიცო. თუ თქვენ მზად ხართ, მეც მზად ვარ.“

ბრიტანეთის ებრაელი დეპუტატების საბჭომ საპასუხოდ განაცხადა, რომ მზად არის შეხვდეს რეპერს იმ პირობით, თუ ის უარს იტყვის Wireless-ზე გამოსვლაზე.

ამ კვირაში – ორშაბათს, 30 მარტს – პარიზში   „მასონური მაფიის“ საქმეზე სასამართლო პროცესი დაიწყო. 22 ადამიანი, მათ შორის პარიზის გარეუბან პიუტოს მასონური ლოჟა „ათანორის“ რამდენიმე წევრი, ეჭვმიტანილია მთელი რიგი დანაშაულების ჩადენაში — გამოძალვიდან შეკვეთილ მკვლელობამდე. პოლიცია მასონების კვალზე სრულიად შემთხვევით გავიდა.

„დაგომარი“ და „აბელარი“ „მოსადის“ წინააღმდეგ

ისტორია 2020 წლის 24 ივლისს დაიწყო, როცა პარიზის გარეუბან კრეტეის მცხოვრებ კაცს შვილი  საბავშვო ბაღში მიჰყავდა, წერს ფრანგული გამოცემა BFM TV. მან შენიშნა საეჭვო მანქანა, რომელშიც ორი ადამიანს თითქოს ეძინა. მიუხედავად სიცხისა, მათ ხელთათმანები ეცვათ. ახალგაზრდა მამამ პოლიცია გამოიძახა.

ადგილზე მისულმა პოლიციამ მამაკაცები მაშინვე დააკავა. ავტომობილზე ყალბი ნომერი სკოჩით იყო მიკრული ორიგინალ ნომერზე. თავად მანქანა 2019 წლის სექტემბრიდან გატაცებულად ითვლებოდა. შიგნით პოლიციამ აღმოაჩინა, სხვა ნივთებთან ერთად, სათვალთვალო მოწყობილობები და 9 მმ კალიბრის პისტოლეტი.

დაკავებულთაგან ერთმა, 28 წლის პიერ ბურდენმა, განაცხადა, რომ ისინი საფრანგეთის საგარეო დაზვერვის თანამშრომლები იყვნენ, კოდური სახელებით „დაგომარი“ და „აბელარი“, და ასრულებდნენ მისიას. მათი დავალება იყო სახელმწიფოს ინტერესებში „ლიკვიდაცია“ გაეკეთებინათ მარი-ელენ დინისთვის, რომელიც თითქოს საიდუმლოდ მუშაობდა ისრაელის დაზვერვაზე — „მოსადზე“.

60 წლის დინი – ორი შვილის დედა და ბიზნესმენი, რომელიც ქოუჩინგის მომსახურებას სთავაზობს – გაოცდა, როცა პოლიცია მივიდა და აცნობა, რომ მის წინააღმდეგ თავდასხმა იგეგმებოდა. „მოსადთან“ მას არასოდეს ჰქონია კავშირი — ისრაელშიც კი არასოდეს ყოფილა.

„ვგრძნობდი თავს ისე, თითქოს რუსეთში ვყოფილიყავი. თითქოს, ჩემთვის შეუმჩნევლად, რაღაც ნახევრად მაფიურ ისტორიაში აღმოვჩნდი ჩათრეული“, — ჰყვებოდა დინი გაზეთ Le Monde-ს.

ბურდენის მონათხრობში ერთი ნაწილი მაინც აღმოჩნდა სიმართლე. საფრანგეთის საგარეო დაზვერვის გენერალურმა დირექტორატმა (DGSE) დაადასტურა, რომ როგორც ბურდენი, ისე მისი თანამზრახველი — 25 წლის კარლ ენო, კოდური სახელით „აბელარი“ — მართლაც იქ მსახურობდნენ.

თუმცა ისინი იცავდნენ სამხედრო ბაზას კომუნა სერკოტში, სადაც ჯაშუშებსა და საიდუმლო აგენტებს ამზადებენ, და მათ არასოდეს ჰქონიათ დაკისრებული რაიმე საიდუმლო მისია — მით უმეტეს ისეთი, რაც DGSE-ის კომპეტენციას სცდება, როგორც იქნებოდა მკვლელობა საფრანგეთის ტერიტორიაზე.

„პათოლოგიური მატყუარა“

პიერ ბურდენი — „დაგომარი“ — 2014 წელს საკუთარი სურვილით შევიდა DGSE-ში სამსახურში. პირველი წლები ხელმძღვანელობის თვალში თავი დადებითად წარმოაჩინა, თუმცა მალე იმედგაცრუება დაეწყო კარიერული პერსპექტივების არარსებობის გამო.

„მან უფრო ფრთხილად უნდა იმოქმედოს, როდესაც ინიციატივას ავლენს, და ყოველთვის უნდა ახსოვდეს თავისი როლი. <…> მისი სექციის მეთაური მას არ ენდობა“, — ციტირებს BFM TV მის შეფასებას.

„იქ 12 საათი ზიხარ მონიტორებთან, ტელეფონის გარეშე, წიგნის გარეშე, მთელი კვირა არაფერს აკეთებ, დასვენების დღეების გარეშე, როგორც სრული იდიოტი“, — ასე აღწერდა ბურდენი თავის სამუშაოს ბაზაზე.

„დაგომარმა“ ორჯერ ვერ ჩააბარა ოფიცრის გამოცდა და უარი მიიღო შიდა გადაყვანაზეც. კოლეგები გამომძიებლებთან საუბარში მას „პათოლოგიურ მატყუარად“ ახასიათებდნენ.

2018 წელს ბურდენმა გაიცნო იანიკ ფამი — DGSE-ის რეზერვისტთან და DGSI-ის (საფრანგეთის შიდა დაზვერვის გენერალური დირექტორატი) აგენტი. ფამმა მალევე შესთავაზა მას „საიდუმლო მისიებში“ მონაწილეობა — თითქოს DGSE-ის საიდუმლო განყოფილების ფარგლებში — და გააცნო კერძო დაცვის თანამშრომელი სებასტიან ლერუა.

ლერუას კონტაქტები გამომძიებლებმა ბურდენის ტელეფონში იპოვეს. 2020 წლის 26 ივლისს ლერუა დააკავეს.

სწორედ ლერუამ მისცა ბურდენს დავალება — „ლიკვიდაცია“ გაეკეთებინა მარი-ელენ დინისთვის — თითქოს DGSE-ის ხელმძღვანელობის დავალებით. მანვე მიაწოდა „დაგომარსა“ და „აბელარს“ გატაცებული ავტომობილი. მკვლელობისთვის ლერუა მზად იყო მათთვის 30 000 ევრო გადაეხადა.

ჯერ კიდევ 2019 წელს დინზე თავდასხმა მოხდა: უცნობებმა მას სცემეს და კომპიუტერი მოჰპარეს. ბურდენის თქმით, ლერუამ თავად აღიარა, რომ ამ თავდასხმის უკან იდგა.

გამოძიებამ დაადგინა, რომ სებასტიან ლერუა მუშაობდა დანიელ ბოლიოსთვის — DGSE-ის ყოფილი ოფიცრისთვის და მასონური ლოჟა „ათანორის“ წევრისთვის.

მასონები პარიზის გარეუბანში

განსასჯელის სკამზე აღმოჩნდა  ლოჟა „ათანორის“ სამი წევრი (ალქიმიაში ასე ეწოდება სპეციალურ ღუმელს): ჟან-ლუკ ბაგიური, ფრედერიკ ვალიო და დანიელ ბოლიო.

„ათანორი“ 2008 წელს დაარსდა. მასში დაახლოებით 20 ადამიანი შედის. ისინი მკაცრად იცავენ ძველ და მიღებულ შოტლანდიურ წესდებას (მე-19 საუკუნის დასაწყისში შემუშავებულ მასონურ რიტუალთა სისტემას) და თვეში ერთხელ იკრიბებიან — ტრადიციულ შავ სიურტუკებსა და თეთრ ხელთათმანებში — ფილოსოფიური საკითხების განსახილველად და „ცოდნასთან წვდომისთვის“.

ბაგიურმა, რომელიც ლოჟაში მაღალ პოზიციას („გრადუსს“) იკავებდა, ვალიოს — ყოფილ ჟურნალისტს და რამდენიმე უსაფრთხოების კომპანიის მფლობელს — სთხოვა მარი-ელენ დინის „ლიკვიდაცია“. ნამდვილი მიზეზი არ ყოფილა ქალის თითქოსდა თანამშრომლობა „მოსადთან“, არამედ ბიზნესინტერესების კონფლიქტი: დინის კოუჩინგის ბიზნესი ბაგიურის ბიზნესს უწევდა კონკურენციას. მკვლელობისთვის ბაგიურმა ვალიოს 70 ათასი ევრო გადაუხადა (BFMTV-ის მონაცემებით — 50 ათასი).

ვალიომ საქმე დანიელ ბოლიოს გადააბარა. ბოლიომ, თავის მხრივ, დაიქირავა ლერუა და უთხრა, რომ ეს იყო დაზვერვის არაოფიციალური მისია, ხოლო დინი — ისრაელის ჯაშუში. ლერუამ იგივე ინფორმაცია გადასცა უშუალო შემსრულებლებს — „დაგომარსა“ და „აბელარს“.

„მოსადის შესახებ ისტორია მე მოვიგონე, რათა ლერუა მომეტყუებინა და დაეჯერებინა, რომ ეს სახელმწიფო შეკვეთა იყო“, — აცხადებდა მოგვიანებით ბოლიო.

ყოფილი პოლიციელი და DGSI-ის გადამდგარი თანამშრომელი ბოლიო 2021 წლის 21 იანვარს დააკავეს. როგორც გამოცემა Libération წერს, ბოლიო ორმაგ ცხოვრებას ეწეოდა: ოჯახური, წესრიგიანი ადამიანის იმიჯის მიღმა, რომელსაც ცოლი 15 წლიდან იცნობდა, 1992 წლიდან საყვარელი ჰყავდა.

სწორედ ბოლიომ მოუყვა გამოძიებას „ათანორის“ ლოჟის როლის შესახებ ამ საქმეში.

„დაგომარისა“ და „აბელარის“ დაკავების შემდეგ დაწყებულმა გამოძიებამ გამოავლინა კრიმინალური ქსელი, რომელიც ბაგიურისა და ვალიოს ირგვლივ იყო ჩამოყალიბებული. დინი მათი პირველი მსხვერპლი არ ყოფილა; გამოძიება მიიჩნევს, რომ მასონები 2018 წელს ავტოგონელ ლორან პასკუალის მკვლელობის დამკვეთებიც იყვნენ.

მრბოლელი-მოვალე

ლორან პასკუალი — ავტომრბოლელი, რომელიც მონაწილეობდა მრავალ პრესტიჟულ შეჯიბრში, მათ შორის საფრანგეთის Porsche-ის თასსა და „ლე-მანის 24 საათში“. როგორც BFM TV წერს, პასკუალი მდიდრულ ცხოვრებას იყო მიჩვეული — მაშინაც კი, როცა ამის საშუალება არ ჰქონდა.

2018 წლის ბოლოს პასკუალის დედამ, ჟიზელმა, პოლიციას შვილის დაკარგვის შესახებ აცნობა. ძიება უშედეგოდ მიმდინარეობდა, სანამ 2019 წლის სექტემბერში სოკოს შემგროვებელმა ტყეში, ოტ-ლუარის დეპარტამენტში, დაახლოებით 40 სმ სიღრმეზე დამარხული თავის ქალა და ძვლები არ აღმოაჩინა. დნმ-ის ანალიზმა დაადასტურა, რომ ისინი დაკარგულ ავტომრბოლელს ეკუთვნოდა.

ლორან პასკუალის სიკვდილის გამოძიება  წინ ვერ მიიწევდა, სანამ პოლიციამ ბოლიოს დაკითხვა არ დაიწყო. 2021 წელს მან აღიარა, რომ ავტომრბოლელის მკვლელობის ორგანიზებაში მონაწილეობდა.

გამოირკვა, რომ ჯერ კიდევ 2011 წელს პასკუალმა გაიცნო შეძლებული ოჯახი, რომელიც მანქანებითა და რბოლებით იყო დაინტერესებული. მათ პასკუალის 100 ათასი ევრო ასესხეს კარიერის განვითარებისთვის. მან თანხა არ დააბრუნა და 2013 წელს გაკოტრების პროცედურაც გაიარა, რათა ვალის გადახდა აერიდებინა.

2016 წელს ეს ოჯახი ფრედერიკ ვალიოს გაეცნო. მან შესთავაზა დახმარება — მრბოლელის მოძებნასა და თანხის დაბრუნებაში. ოჯახმა მას თავდაპირველად 5 ათასი ევრო გადაუხადა, შემდეგ კი კიდევ 12 ათასი.

ვალიომ პასკუალის მოძებნა დანიელ ბოლიოს დაავალა. ასე დაიწყო ოპერაცია კოდური სახელით „911“ — Porsche-ის ყველაზე ცნობილი მოდელის პატივსაცემად.

ბოლიომ, როგორც ყოველთვის, „ბინძური საქმისთვის“ ლერუა დაიქირავა. ამჯერად მან ავტომრბოლელი წარმოადგინა როგორც „საფრთხე საფრანგეთის სახელმწიფოსთვის“, თითქოს მას „კორსიკულ მიწისქვეშეთთან“ კავშირები ჰქონდა.

დაკითხვებზე ვალიო ამტკიცებდა, რომ მის თანამზრახველებს მხოლოდ პასკუალის თვალთვალი და მისი კომპიუტერის მოპარვა დაევალათ, თუმცა ლერუა ამტკიცებდა, რომ დავალება მისი მოკვლა იყო.

2018 წლის შემოდგომაზე ლერუამ თავის ძველ მეგობართან, დილან ბილეოდთან ერთად, პასკუალის ავტოფარეხში შეაღწია და როცა ის სახლში დაბრუნდა, გულში გასროლით მოკლეს. დაკითხვებზე ლერუა ამბობდა, რომ ესროლა ბილეოდმა, ხოლო ბილეოდი ამტკიცებდა, რომ გასროლა ლერუამ განახორციელა. ორივე ბრალდებულთა სკამზე ზის.

თანამზრახველებმა შემდეგ მრბოლელის ცხედარი ოტ-ლუარის ტყეში გადაიტანეს, ხოლო ლერუამ ფოტო გაუგზავნა ბოლიოს, რომელმაც თავის მხრივ ვალიოს აცნობა მომხდარის შესახებ.

ვალიო და ბოლიო დაკითხვებზე ამტკიცებდნენ, რომ პასკუალის მოკვლა არ უთხოვიათ, თუმცა გამოძიებამ ლერუას ვერსია გაიზიარა. ორ მასონს წაუყენეს ბრალი მკვლელობისკენ წაქეზების მიზნით შეთქმულებაში.

ოჯახურ წყვილს ბრალი დასდეს ორგანიზებული ჯგუფის მიერ ჩადენილ მკვლელობაში თანამონაწილეობასა და კრიმინალურ შეთქმულებაში მონაწილეობაში.

რაში კიდევ ადანაშაულებენ ლოჟა „ათანორის“ მასონებს

სულ, ბოლიომ ლერუას დაახლოებით ათამდე დავალება მისცა, რომლებიც თავად ვალიოსგან მიიღო.

მკვლელობისა და მკვლელობის მცდელობის გარდა, ჯგუფს ბრალად ედება სამრეწველო ჯაშუშობაც: გამოძიების ვერსიით, ლერუას თანამზრახველები ქუჩაში თავს დაესხნენ მეწარმე ქალს და კომპიუტერი წაართვეს.

2019 წელს, გამოძიების მიხედვით, მათ ცეცხლი წაუკიდეს ბაგიურის თანამშრომლის მანქანას, რომელმაც მის კომპანიაში ფინანსური თაღლითობის ნიშნები აღმოაჩინა.

2020 წლის ზაფხულში ბოლიომ მიიღო დავალება „მომაბეზრებელი პროფკავშირის წარმომადგენლის“ მკვლელობის შესახებ, თუმცა მისი შესრულება ვერ მოხერხდა.

ჯგუფს ასევე ედება ბრალი არაერთ თავდასხმაში.

სასამართლო პროცესი

საქმეში სულ 22 ბრალდებულია, ასაკით 30-დან 73 წლამდე. მათ შორის არიან:

• მასონური ლოჟის 4 წევრი,
• DGSE-ის 4 თანამშრომელი,
• 3 პოლიციელი,
• 6 ტოპ-მენეჯერი,
• ასევე დაცვა, ექიმი და ინჟინერი.

მათ უმეტესობას ადრე ნასამართლეობა არ ჰქონია.

ბაგიურს, ვალიოს, ბოლიოს და ლერუას  სამუდამო პატიმრობა ემუქრება.

უცნობია, შეძლებს თუ არა ბოლიო სასამართლოში ჩვენების მიცემას. 2021 წლის იანვარში, დაკავებიდან და პირველი დაკითხვებიდან ცოტა ხანში, იგი საკანში სისხლის გუბეში და თავის მძიმე ტრავმით იპოვეს. სავარაუდოდ, მან თვითმკვლელობა სცადა — საკანში შეღწევის კვალი არ აღმოჩნდა.

ბოლიო კომაში ჩავარდა, თუმცა შემდეგ გონს მოვიდა — თუმცა მეხსიერების დაკარგვით და ჯანმრთელობის სხვა სერიოზული პრობლემებით.

პარიზის სასამართლო საქმეს სამი თვის განმავლობაში — 17 ივლისამდე — განიხილავს.

 

25 წლის ესპანელი ნოელია კასტილიო რამოსი წელიწადნახევარი სასამართლოში იბრძოდა მამის წინააღმდეგ, ევთანაზიის უფლების მოსაპოვებლად. გოგონამ გადაიტანა სექსუალური ძალადობა და სცადა სიცოცხლის თვითმკვლელობით დასრულება, თუმცა მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა — ის პარალიზებული დარჩა და მუდმივ ტკივილს განიცდიდა. ხუთშაბათს, დღისით, მისი სურვილი – სიცოცხლის დასრულება – შესრულდა.

ევთანაზია ჩატარდა სანტ კამილის საავადმყოფოში, სან-პერე-დე-რიბესში — ბარსელონის პროვინციის მუნიციპალიტეტში, სადაც ნოელია კასტილიო ცხოვრობდა.

გოგონამ ითხოვა, რომ სიკვდილამდე ოთახში მარტო დაეტოვებინათ.

„არ მინდა, რომ ვინმე ოთახში იყოს,“ – თქვა მან. – „არ მინდა, ნახონ, როგორ ვხუჭავ თვალებს.“

ამ ისტორიამ მწვავე დებატები გამოიწვია მისი ახალგაზრდა ასაკის გამო და ასევე იმიტომ, რომ ის არ იმყოფებოდა იმ მდგომარეობაში, რომელსაც საზოგადოება ჩვეულებრივ ტერმინალურ დაავადებად აღიქვამს.

კასტილიო ესპანურ ტელევიზიასთან ინტერვიუში ამბობდა, რომ ყოველთვის „თავს მარტო გრძნობდა“ და არასოდეს ეპარებოდა ეჭვი საკუთარ გადაწყვეტილებაში, ევთანაზიის გზით დაესრულებინა სიცოცხლე.

„ჩემს ოჯახში ამას არავინ უჭერს მხარს,“ — ამბობდა კასტილიო. — „მე მივდივარ, თქვენ კი აქ რჩებით მთელი ამ ტკივილით, მაგრამ რა ვუყოთ იმ ტანჯვას, რაც მე ამ წლების განმავლობაში გამოვიარე? მე უბრალოდ მინდა მშვიდად წავიდე და ტკივილი დასრულდეს. მამის, დედის ან დის ბედნიერება არ უნდა იყოს უფრო მნიშვნელოვანი, ვიდრე ქალიშვილის ბედნიერება.“

რთული ბავშვობა და სექსუალური ძალადობა.

თავის პირველ და ერთადერთ ინტერვიუში ესპანურ ტელეარხ Antena 3-თან მან განაცხადა, რომ მისი მშობლები მაშინ დაშორდნენ, როცა ის 13 წლის იყო და ოჯახში მძიმე გარემო სუფევდა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის ზრუნვის ცენტრში იმყოფებოდა; მას დაუდგინეს ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა და პიროვნების ზღვრული აშლილობა.

ნოელიას ცხოვრებაში იყო მძიმე კრიზისული პერიოდები, როცა მას სერიოზული ფსიქოლოგიური პრობლემები ჰქონდა.

ერთ-ერთი ასეთი პერიოდის შემდეგ დედამ ის ფსიქიატრიულ კლინიკაში მოათავსა, სადაც ის მკურნალობას გადიოდა.

გოგონამ ასევე ისაუბრა მის მიერ გადატანილი სექსუალური ძალადობის რამდენიმე შემთხვევაზე – მათ შორის ყოფილ პარტნიორთან და სხვადასხვა საჯარო სივრცეში მომხდარ ინციდენტებზე.

2022 წლის ოქტომბერში მომხდარი გაუპატიურების მძიმე ეპიზოდის შემდეგ,  მან თვითმკვლელობა სცადა, თუმცა გადარჩა. მაგრამ პარალიზებული დარჩა და ინვალიდის ეტლზე აღმოჩნდა მიჯაჭვული.

„ძალიან მიჭირს დაძინება და თან ზურგისა და ფეხების ტკივილიც მაწუხებს,“ –ამბობდა ის.

თუმცა მისი ტანჯვა მხოლოდ ფიზიკური არ ყოფილა. „ჩემი სამყარო ძალიან ბნელი იყო… არ მქონდა არც მიზნები, არც მისწრაფებები,“ — თქვა მან.

2024 წლის აპრილში მან ევთანაზიაზე შეიტანა განაცხადი, რომელიც კომისიამ სამი თვის შემდეგ დააკმაყოფილა.

სასამართლო დავა მამასთან

ნოელიას დედამ, იოლანდამ, განაცხადა, რომ არ ეთანხმებოდა შვილის გადაწყვეტილებას, თუმცა „პატივს სცემდა“ მას. ხოლო მამამ, ხერონიმო კასტილიომ, დანიშნულ თარიღამდე რამდენიმე დღით ადრე, იმავე წლის აგვისტოში, სარჩელი შეიტანა ევთანაზიის შესაჩერებლად.

ის ამტკიცებდა, რომ ნოელია ფსიქიკურ აშლილობებს განიცდიდა და ამიტომ ვერ იღებდა სრულად დამოუკიდებელ გადაწყვეტილებას. მისი თქმით, რეაბილიტაციის კურსზე გოგონას მდგომარეობა გაუმჯობესდა, ხოლო მისი წარმომადგენლები სასამართლოში აცხადებდნენ, რომ ნოელიამ ევთანაზიის საკითხზე პოზიცია რამდენჯერმე შეცვალა.

ხერონიმოს ადვოკატები მოითხოვდნენ, რომ გოგონასთვის დაევალდებულებინათ ფსიქოლოგიური მკურნალობის გავლა, სანამ დახმარებით სიკვდილის ნებართვა მიეცემოდა, და სისტემას ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ არ ამოწურა ყველა შესაძლო თერაპიული გზა შეუქცევადი პროცესის დაწყებამდე.

მთელი პროცესის განმავლობაში ხერონიმოს კონსულტაციას უწევდა კათოლიკური ჯგუფი „ქრისტიანი ადვოკატები“.

კატალონიის სასამართლომ პროცედურა დროებით შეაჩერა და შვიდი თვის შემდეგ ნოელია სასამართლოს წინაშე წარსდგა. მან განაცხადა, რომ რელიგიური ჯგუფების მხრიდან ზეწოლას განიცდიდა – მისი თქმით, ცენტრში, სადაც ცხოვრობდა, ოთახი სავსე იყო ნახატებით, ჯვრებითა და რელიგიური სიმბოლოებით.

სასამართლომ ნოელიას მხარი დაუჭირა. თუმცა საქმე ამით არ დასრულებულა: გადაწყვეტილება რამდენიმე ინსტანციაში გაასაჩივრეს. კატალონიის უმაღლესმა სასამართლომ, ესპანეთის უზენაესმა სასამართლომ და საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინეს, რომ ნოელია კასტილიო აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს და შეეძლო დამოუკიდებლად მიეღო გადაწყვეტილება. საბოლოოდ, 10 მარტს ევროპის ადამიანის უფლებების სასამართლომ უარყო “ქრისტიანი ადვოკატების“ შუამდგომლობა პროცესის დროებით შეჩერების შესახებ.

„ვხვდები, რომ ის მამაა და არ სურს შვილის დაკარგვა,“ – ამბობდა ნოელია კასტილიო ინტერვიუში და დასძენდა, რომ მათ შორის ახლო ურთიერთობა არ ყოფილა.

ევთანაზია ესპანეთში

ევთანაზიის შესახებ კანონი ესპანეთში 2021 წელს მიიღეს.

ხელმისაწვდომი ბოლო ოფიციალური მონაცემების მიხედვით, 2024 წელს დახმარებით სიკვდილის 426 მოთხოვნა იქნა დამტკიცებული.

კატალონიის „ღირსეული სიკვდილის უფლების ასოციაციის“ თავმჯდომარემ, ქრისტინა ვალესმა  სააგენტო EFE-სთან კომენტარში განაცხადა, რომ ევთანაზიის ლეგალიზაციის შემდეგ ამ უფლებით ქვეყანაში დაახლოებით 1300 ადამიანმა ისარგებლა.

“ქრისტიანი ადვოკატების“ ჯგუფმა ნოელიას გარდაცვალების კომენტირებისას პლატფორმა X-ზე, გააკრიტიკა ესპანეთის ჯანდაცვის მინისტრი მონიკა გარსია, რომელმიც ევთანაზიის გადაწყვეტილების მიღების ვადების შემცირების ინიციატივით გამოვიდა.

„ევთანაზია არ უნდა იქცეს სწრაფ გამოსავლად იმ სიტუაციებში, სადაც არ არის საკმარისი მოვლა, მხარდაჭერა ან რეალური ალტერნატივები,“ — აცხადებს ორგანიზაცია.

აშშ გეგმავს 50 ქვეყნის მოქალაქეებისთვის $15,000-ის ოდენობის ვიზის დეპოზიტის მოთხოვნას არალეგალური დარჩენის წინააღმდეგ ბრძოლის ფარგლებში. სიაში დაემატა საქართველოც, როგორც „მაღალი რისკის“ ქვეყანა.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი აფართოებს ვიზის დეპოზიტის (visa bond) პროგრამას და 2 აპრილიდან ის  50 ქვეყანაზე გავრცელდება.ამ ქვეყნების მოქალაქეებს მოუწევთ $15,000-ის დეპოზიტის გადახდა მანამდე, სანამ მიიღებენ B1/B2 ვიზას (ბიზნესი/ტურიზმი).

ეს თანხა უკან დაუბრუნდებათ იმ შემთხვევაში, თუ:

• ვიზის პირობებს დაიცავენ
• დროულად დაბრუნდებიან საკუთარ ქვეყანაში
• ან საერთოდ არ იმოგზაურებენ

სახელმწიფო დეპარტამენტი ამ გადაწყვეტილებას აშშ–ში არალეგალური დარჩენის პრევენციით ხსის. პროგრამამ უკვე აჩვენა ეფექტურობა:

• დაახლოებით 1000 ადამიანს მისცეს ვიზა ამ სისტემით
• მათგან 97% დროულად დაბრუნდა

შედარებისთვის:

• ბაიდენის ბოლო წელს, ამ 50 ქვეყნიდან 44,000-ზე მეტმა ადამიანმა გადააჭარბა ვიზის ვადას

გადასახადის გადამხდელების ფულის დაზოგვა

• ერთ არალეგალურად დარჩენილი პირის დეპორტაცია აშშ-ს საშუალოდ $18,000 უჯდება
• პროგრამა შეიძლება წელიწადში $800 მილიონამდე დანაზოგს იძლეოდეს

დამატებული ქვეყნები

ახალ სიაში მოხვდნენ:
საქართველო, კამბოჯა, ეთიოპია, გრენადა, ლესოთო, მავრიკი, მონღოლეთი, მოზამბიკი, ნიკარაგუა, პაპუა-ახალი გვინეა, სეიშელები და ტუნისი