Blog

ევროპელი ლიდერები სომხეთში ორ უპრეცედენტო სამიტზე ჩადიან — ქვეყანაში, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში რუსეთის უახლოეს მოკავშირედ ითვლებოდა სამხრეთ კავკასიაში.

ამ მოვლენის სიმბოლური მნიშვნელობის გადაჭარბება რთულია ქვეყნისთვის, რომლის მოსახლეობაც სამ მილიონზე ნაკლებია: სომხეთი არის რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინის მიერ შექმნილი ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრი, ხოლო სომხეთის ტერიტორიაზე განლაგებულია რუსეთის სამხედრო ბაზა.

ორშაბათს 30-ზე მეტი ევროპელი ლიდერი და კანადის პრემიერ-მინისტრი მონაწილეობას მიიღებენ ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების სამიტში, რომელიც ერევანში გაიმართება.

სამშაბათს კი გაიმართება ისტორიაში პირველი ორმხრივი ევროკავშირ-სომხეთის სამიტი, რომელშიც მონაწილეობას მიიღებენ ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი და ევროპული საბჭოს პრეზიდენტი ანტონიუ კოშტა.

სომხეთი ენერგორესურსების თვალსაზრისით დიდწილად რუსეთზეა დამოკიდებული. ის რუსულ გაზს შეღავათიან ფასად ყიდულობს — ეს საკითხი პუტინმა სპეციალურად ახსენა 1 აპრილს პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის მოსკოვში ვიზიტის დროს.

მან აღნიშნა, რომ რუსეთი სომხეთს გაზს 1000 კუბურ მეტრზე 177,5 დოლარად აწვდის, მაშინ როცა ევროპაში მისი ფასი 600 დოლარია.

„განსხვავება დიდია, მნიშვნელოვანი“, — თქვა რუსეთის პრეზიდენტმა.

როგორ აღმოჩნდა ქვეყანა, რომელიც ასე ღრმად არის ჩართული რუსეთის ორბიტაში, ევროპელი ლიდერების უმრავლესობის მასპინძელი?

გარდამტეხი მომენტი 2023 წლის ომი გახდა სომხეთსა და მეზობელ აზერბაიჯანს შორის.

მაშინ აზერბაიჯანმა დაიწყო ელვისებური სამხედრო ოპერაცია მთიანი ყარაბაღის საბოლოოდ დასაკავებლად, რის შედეგადაც იქიდან 100 000-ზე მეტი ეთნიკური სომეხი განიდევნა. რუსეთი, რომელსაც ადგილზე სამშვიდობოები ჰყავდა, განზე გადგა.

მანამდე აზერბაიჯანის შეჭრები სომხეთის ტერიტორიაზეც უპასუხოდ დარჩა რუსეთის ხელმძღვანელობით მოქმედი კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის — ОДКБ-ის მხრიდან.

„ჩვენ გავიაზრეთ, რომ არსებული უსაფრთხოების არქიტექტურა არ მუშაობს“, — განუცხადა BBC-ს სომხეთის ეროვნული ასამბლეის საერთაშორისო ურთიერთობათა კომიტეტის თავმჯდომარემ სარგის ხანდანიანმა.

უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინულმა უპილოტო კატერებმა დაარტყეს რუსეთის „ჩრდილოვანი ფლოტის“ ორ ნავთობის ტანკერს, რომლებიც ნოვოროსიისკის პორტის აკვატორიაში იმყოფებოდნენ.

„ეს ტანკერები აქტიურად გამოიყენებოდა ნავთობის გადასაზიდად. ახლა აღარ გამოიყენება, — დაწერა ზელენსკიმ სოციალურ ქსელებში. — უკრაინის შორსმოქმედების შესაძლებლობები ყველანაირად განვითარდება — ზღვაზე, ცაში და ხმელეთზე“.

მან ასევე გამოაქვეყნა შავ-თეთრი ვიდეო, რომელშიც გემების სილუეტები ჩანს.

რუსეთის ხელისუფლებას ნოვოროსიისკის მახლობლად გემების დაზიანების შესახებ ინფორმაცია არ გაუვრცელებია.

გასული წლის ნოემბერში უკრაინამ საზღვაო დრონებით დარტყმები მიაყენა რუსეთის „ჩრდილოვანი ფლოტის“ ორ ტანკერს, რომლებიც შავ ზღვაში, თურქეთის სანაპიროსთან ახლოს იმყოფებოდნენ.

გარდა ამისა, დარტყმის სამიზნე არაერთხელ გამხდარა ნოვოროსიისკის პორტი და იქ მდებარე ნავთობის საექსპორტო ტერმინალი.

აშშ-ის სენატში რეზოლუციის პროექტი დარეგისტრირდა, რომელიც მსოფლიოში პრესის თავისუფლების მიმართ არსებულ საფრთხეებს მიემართება და რომელშიც მზია ამაღლობელიც არის ნახსენები.

რეზოლუცია ოთხ ნაწილად იყოფა: პრესის თავისუფლების მნიშვნელობა; სტატისტიკა; კონკრეტული ჟურნალისტები და მოთხოვნები და მოწოდებები. პატიმრობაში მყოფი ჟურნალისტების სიაში ნახსენებია საქართველო მზია ამაღლობელის მაგალითზე და ის არის ჩინეთის, რუსეთის, კუბის და სხვა ავტორიტარული ქვეყნების გვერდით.

რას მოიცავს აშშ-ის სენატში რეგისტრირებული რეზოლუციის პროექტი?

პრესის თავისუფლების მნიშვნელობა – ტექსტი იწყება იმის ხაზგასმით, რომ დამოუკიდებელი მედია არ არის მხოლოდ დემოკრატიის ნაწილი, არამედ ის არის მთავარი იარაღი ავტორიტარიზმის წინააღმდეგ; სტატისტიკა – ეყრდნობა რა საერთაშორისო ორგანიზაციების (Freedom House, Reporters Without Borders, CPJ) მონაცემებს, რეზოლუცია აცხადებს, რომ პრესისა და ინტერნეტის თავისუფლება მსოფლიოში ისტორიულ მინიმუმზეა, ხოლო ქვეყნების ნახევარზე მეტში მედიისთვის „რთული ან სერიოზული“ მდგომარეობაა; კონკრეტული ჟურნალისტები – დოკუმენტში კონკრეტულად არიან ჩამოთვლილი მოკლული, გატაცებული და დაპატიმრებული ჟურნალისტები სხვადასხვა ქვეყნიდან. აქცენტი კეთდება ღაზისა და უკრაინის ომებზე, სადაც ჟურნალისტთა სიკვდილიანობამ რეკორდულ ნიშნულს მიაღწია. აღსანიშნავია, რომ პატიმრობაში მყოფი ჟურნალისტების სიაში ნახსენებია საქართველოც (მზია ამაღლობელი) ჩინეთის, რუსეთის, კუბის და სხვა ავტორიტარული ქვეყნების გვერდით; მოთხოვნები და მოწოდებები – სენატი მოუწოდებს აშშ-ის პრეზიდენტსა და სახელმწიფო მდივანს, გამოიყენონ თავიანთი ძალაუფლება დამნაშავეების დასასჯელად, უკანონოდ დაკავებულების გასათავისუფლებლად და პრესის თავისუფლების დასაცავად გლობალურ დონეზე.

რეზოლუციის პროექტს 8 თანასპონსორი ჰყავს დემოკრატიული პარტიიდან. რეზოლუცია ჯერჯერობით დამტკიცებული არ არის. ამჟამინდელი სტატუსით ის მხოლოდ ინიცირებულია სენატში და შემდგომი განხილვისთვის გადაცემულია საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტში. იმისათვის, რომ ის ოფიციალურად მიღებულად ჩაითვალოს, ჯერ კომიტეტმა უნდა დაამტკიცოს, შემდეგ კი სენატის სრულმა შემადგენლობამ უყაროს კენჭი.

აშშ-ის თავდაცვის სამინისტრო გეგმავს გერმანიიდან 5 000 სამხედრო მოსამსახურის გაყვანას, აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპსა და გერმანიის კანცლერ ფრიდრიხ მერცს შორის ირანთან ომის საკითხზე დაპირისპირების ფონზე.

პენტაგონის წარმომადგენელმა შონ პარნელმა განაცხადა, რომ ამერიკული ჯარების გაყვანის ბრძანება აშშ-ის თავდაცვის მინისტრ პიტ ჰეგსეტისგან მიიღეს.

„ეს გადაწყვეტილება მიღებულია ევროპაში თავდაცვის სამინისტროს ძალების განლაგების საფუძვლიანი ანალიზის შემდეგ და ითვალისწინებს საბრძოლო მოქმედებების თეატრის საჭიროებებსა და ადგილზე არსებულ პირობებს“, — თქვა მან.

„ველოდებით, რომ ჯარების გაყვანა მომდევნო ექვსიდან თორმეტ თვემდე პერიოდში დასრულდება“, — დაამატა პარნელმა.

ხუთშაბათს ტრამპმა მერცი გააკრიტიკა მისი განცხადების გამო, რომ აშშ ირანელმა მომლაპარაკებლებმა „დაამცირეს“. ტრამპმა თქვა, რომ მერცი „საშინლად ართმევს თავს თავის საქმეს“ და „ყველანაირი პრობლემა აქვს“, მათ შორის იმიგრაციისა და ენერგეტიკის საკითხებში. ტრამპმა ასევე განაცხადა, რომ „სწავლობს და აანალიზებს გერმანიაში ჯარების რაოდენობის შემცირების შესაძლებლობას და ამ საკითხზე გადაწყვეტილება უახლოეს მომავალში იქნება მიღებული“.

გასული წლის დეკემბრის მდგომარეობით, გერმანიის ბაზებზე აშშ-ის 36 ათასზე მეტი სამხედრო მოსამსახურე იყო განლაგებული. ეს ევროპაში ყველაზე დიდი ამერიკული კონტინგენტია.

მათი დიდი ნაწილი განთავსებულია „რამშტაინის“ ავიაბაზაზე, რომელიც გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთში, ქალაქ კაიზერსლაუტერნთან ახლოს მდებარეობს.

ტრამპმა ასევე განაცხადა, რომ განიხილავს ამერიკული ჯარების გაყვანის შესაძლებლობას იტალიიდან და ესპანეთიდან. ტრამპი, რომელიც ნატოს ალიანსის დიდი ხნის კრიტიკოსია, ცოტა ხნის წინ მოკავშირეებს საყვედურობდა, რომ მათ ჰორმუზის სრუტის მუშაობის აღდგენის ოპერაციებში მონაწილეობა არ ისურვეს.

ხუთშაბათს ტრამპს ჰკითხეს, განიხილავდა თუ არა ასევე ამერიკული ჯარების გაყვანას იტალიიდან და ესპანეთიდან — აშშ-ის ნატოელ მოკავშირე ქვეყნებიდან. პრეზიდენტმა უპასუხა: „ალბათ განვიხილავ — რატომაც არა?“

„იტალია არაფერში დაგვეხმარა, ესპანეთი კი საშინლად მოიქცა“, — დაამატა მან, როდესაც ირანში ომზე მათი რეაქცია გააკრიტიკა.

„ყველა შემთხვევაში ისინი ამბობდნენ: ‘არ მინდა ჩარევა’“, — თქვა ტრამპმა.

ამ კვირის დასაწყისში მერცმა უნივერსიტეტის სტუდენტებთან შეხვედრაზე განაცხადა, რომ „ამერიკელებს აშკარად არ აქვთ სტრატეგია“ ირანში და ის ვერ ხედავს, „რა სტრატეგიული გამოსავალი“ შეიძლება აირჩიონ მათ.

„ირანელები, როგორც ჩანს, ძალიან ოსტატურად აწარმოებენ მოლაპარაკებებს — უფრო სწორად, ძალიან ოსტატურად არ აწარმოებენ მოლაპარაკებებს: ამერიკელებს ისლამაბადში ჩასვლის საშუალებას აძლევენ, შემდეგ კი ისევ უშედეგოდ უშვებენ უკან“, — თქვა გერმანიის კანცლერმა.

მან დაამატა, რომ ირანის ხელმძღვანელობის მხრიდან „მთელი ერი“ განიცდის „დამცირებას“.

ტრამპმა ამას Truth Social-ზე გამოქვეყნებული პოსტით უპასუხა და განაცხადა, რომ მერცს „ნორმალურად მიაჩნია, ირანს ბირთვული იარაღი ჰქონდეს“ და „არ იცის, რაზე ლაპარაკობს“.

„გასაკვირი არ არის, რომ გერმანიას ასე ცუდად მისდის საქმე — როგორც ეკონომიკურად, ისე ყველა სხვა მხრივაც!“ — დაწერა ამერიკის პრეზიდენტმა.

გერმანიაში განლაგებული ამერიკული კონტინგენტი ევროპაში ყველაზე დიდია. იტალიაში დაახლოებით 12 ათასი ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურეა განთავსებული, დიდ ბრიტანეთში კი — 10 ათასი.

მართალია, ტრამპს ადრეც შეუთავაზებია გერმანიაში ამერიკული ჯარების რაოდენობის შემცირება, მაგრამ ეს წინადადებები აქამდე არ განხორციელებულა.

ამერიკული ჯარების უფრო დიდი რაოდენობა მხოლოდ იაპონიაშია განთავსებული.

2020 წელს გერმანიიდან 12 ათასი ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურის ან ევროპაში ნატოს სხვა ქვეყნებში, ან აშშ-ში გადაყვანის წინადადება კონგრესმა დაბლოკა, შემდეგ კი პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა გააუქმა.

იმ დროს ტრამპი გერმანიას „არაკეთილსინდისიერებაში“ ადანაშაულებდა, რადგან მისი სამხედრო ხარჯები ნატოს სამიზნე მაჩვენებელზე — მშპ-ის 2%-ზე — მნიშვნელოვნად დაბალი იყო.

მაგრამ მერცის მთავრობის პირობებში ვითარება მკვეთრად შეიცვალა.

პროგნოზების მიხედვით, გერმანია 2027 წელს თავდაცვაზე 105,8 მილიარდ ევროს დახარჯავს, ხოლო მომავალ წელს თავდაცვის საერთო ხარჯებმა მშპ-ის 3,1%-ს უნდა მიაღწიოს.